«قامشى»- ەركىن اقپارات الاڭى. حات قورجىنىمىزعا كەلىپ تۇسكەن ءاربىر جازباعا مۇقيات قاراپ، ونى وقىرمانمەن بولىسۋگە دايىنبىز. پىكىرلەر ەركىن بولعان جاعدايدا عانا - دامۋ قارقىندى جۇرە باستايدى.

          جاقىندا قولىما «akikat.kazgazeta.kz» ءتىلشىسى اينۇر تولەۋدىڭ «مەن كورمەگەن ەۋروپا» اتتى ماقالاسى ءتۇستى. ماقالادا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ ماقتاعالعانى سونشالىق، وقىعان جان «اۋزىن اشىپ، كوزىن جۇمارى حاق». انىعىندا سونداي ما؟ ءبىزدىڭ ولاردان ەش ارتىقشىلىعىمىز بولماعانى ما؟   سوناۋ ەستە جوق ەسكى زامانداردان بەرى بۇكىل الەم ەلدەرى اراسىندا مادەنيەت سايىسى ءۇزىلىسسىز جالعاسىپ كەلەدى. الايدا، بۇل سايىستىڭ ەڭ نەگىزگىسى تەك قانا ەكى ەلدىڭ، ياعني دالىرەك ايتقاندا ەكى ۇلتتىڭ: قازاق پەن ەۆرەيدىڭ اراسىندا ءجۇرىپ جاتىر. سەبەبى، قازاقتار (ءسوز ءتۇبىرى از (ءاز، ءاز اۋليە)، ازيالىقتار) وزدەرىن اتالىق تەكتەن تاراتادى. ال، ەۆرەيلەر، ەۆروپالىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى، امەريكالىقتار وزدەرىن ايەلدەن تاراتادى. ولاردىڭ اتاۋلارىنىڭ ءسوز تۇبىرىندە ەۆ، ەۆا (ەۆرەي، جەرىن ەۆروپا، امەريكا (ءسوز ءتۇبىرى «ام» ايەل دەگەندى بىلدىرەدى)، سلاۆيان (ءسوز ءتۇبىرى اۆ (اب، اپ (بىزشە جابال، بابا، اپا))، ءدىنىن ەۆانگەليە، ەۆگەنيكا (ادامداردى اسىلداندىرۋعا ارنالعان ەۆروپالىقتاردىڭ جاڭا ءىلىمى)، انگليا، فرانسيا (ءسوز تۇبىرلەرى ان، انا) ت.ت. بولاتىنى وسىدان. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي، انگليا مەن فرانسيانىڭ دا تەگى وسى. بۇل ەل اتاۋلارىنىڭ تەگىندە  دە (ءسوز تۇبىرىندە) ان (انا، ياعني ماننىڭ ءتۇبىرى) تۇر. ولار وزدەرىنىڭ ادام اتادان تاراعانىنا بىلىمدەرى  جەتپەي، ءوز تەكتەرىن مايمىلدان تاراتتى (دارۆين). اڭگىمەنىڭ اشىعىن ايتقاندا، قالعان ەلدەردىڭ ءرولى تۇككە دە  تۇرمايدى. ولاردىڭ قولدارىنان بار كەلەتىنى تەك قانا وسى ەكەۋىنىڭ اراسىنان تاڭداۋ جاساۋ. ادام اتانىڭ اتا- سالتىمەن جۇرەسىڭ بە، الدە اتا-انالارىڭدى مايمىلدان نەكەسىز تۋعىزىپ، «پيراميدانىڭ» باسىنا اردى ەمەس، اقشانى قوياسىڭ با؟ قازاق اتام مۇنى بىلايشا تۇجىرىمداعان: «مالىم- جانىمنىڭ ساداعاسى، جانىم -ارىمنىڭ ساداعاسى!»

         ءبىزدى قاتتى قىنجىلتاتىنى:  قازاقستاننىڭ ورىس ءتىلدى بيلىگىنىڭ پيراميدانىڭ باسىنا (ۇشىنا) اردى ەمەس، اقشانى قويعانى؛ ولاردىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتپەن اۋدارماشى ارقىلى سويلەسەتىندىگى؛  مەكتەپ وقۋلىقتارىمىزدا كۇنى بۇگىنگە دەيىن، ءدارۆيننىڭ ادامزات مايمىلدان جارالدى دەگەن جالعان تۇجىرىمىنىڭ الىنىپ تاستالماعانى؛ ولاردىڭ قازاقتىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىن: ءسالت-داستۇرىن، ادەت-عۇرپىن، ءدىلى مەن ءدىنىن دامىتۋ جولىندا ەشتەڭە جاساي الماۋى (كەرىسىنشە تەجەگىش (تورموز) ءرولىن اتقارىپ وتىر)؛ كەزىندە ستالين مەن گولوشەكيننىڭ قازاق حالقىنا قاساقانا جاساعان گەنوسيتىنىڭ كەسىرىنەن (ءتورت ميلليوننان استام قازاقتى قىرعىنعا ۇشىراتقان) امالسىز شەتەلگە كەتكەن قانداستارىمىزدىڭ ەلگە ورالۋىنا كەدەرگى بولۋى؛ قازاقتىڭ قانىندا جوق، جابايىلىققا بارىپ، شەتەلگە بالا ساتۋى؛ ەلىمىزدە گەيلەر مەن لەسبيلەردىڭ كوبەيۋىنە جول بەرىلۋى؛ نۋديستەر فورۋمىنىڭ وتكىزىلۋى؛  جالپى مۇنداي مىسالداردى ءالى دە كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى.  وسىنداي سوقىر ساياساتتىڭ كەسىرىنەن قازاقستاننىڭ ورىس ءتىلدى ۇكىمەتىنىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ەلمەن ارالارى كۇن سايىن الشاقتاپ بارادى.  مۇنىڭ  ارتى جاقسىلىققا اپارمايتىنى ايدان انىق. بۇل ادامزات بالاسىن «اقىرزامانعا»، ياعني اتالار زامانىنىڭ اقىرىنا اپاراتىن تىكە جول. قازاقتىڭ «اتام زامان» جانە «اقىر زامان» دەيتىن ەكى ءسوزىنىڭ تولىق ماعىناسى وسى. دەمەك، بۇل قازىرگى تاڭدا قازاقستان ۇكىمەتىنە  ەۆا ۇرپاقتارىنىڭ ىقپالى باسىم بولىپ تۇر دەگەن ءسوز. ەۆروداق قۇرىپ، وندا ەۆ (ەۆانىڭ) ءبىرىنشى اتالۋىنىڭ دا سىرى وسى. مۇنى قازاقي سالتقا سالساق، بۇل قازاقتىڭ «كۇشىك كۇيەۋىنە» تولىقتاي سايكەس كەلەدى. 

        قىسقاسى، قازاقتار (ازيالىقتار) نە ىستەسە، ولار (ەۆانگەليستەر، ياعني ەۆرەيلەر، ەۆروپالىقتار، امەريكالىقتار، ورىستار) ونى كەرىسىنشە جاسايدى. مىسالى، جوعارىدا ايتقانىمداي:

   -    قازاقتار «پيراميدانىڭ» ۇشىنا اردى قويسا، ولار اقشانى قويادى (بارلىق قۇندىلىقتار تەك قانا اقشامەن (ۆاليۋتامەن)  ەسەپتەلەدى، ولاردا ءبارى ساتىلادى). بىزدەر دە سوڭعى ۋاقىتتا وسى جولعا دەن قويدىق؛    

   -   قازاقتار ادامزاتتىڭ تەگىن ۇلى جاراتۋشى – اللانىڭ ءبىرىنشى جاراتقان سانالى تىرشىلىك يەسى ادام اتا مەن اۋا انادان تاراتسا، ولار دارۆين ءىلىمىن باسشىلىققا الىپ مايمىلدان تاراتادى؛

   -   قازاقتار العاشقى ادامداردى ادام اتا – اۋا انا دەپ قۇرمەتتەسە، ولار دا ونداي قۇرمەت كورسەتىلمەيدى، جاي عانا ادام ي ەۆا دەلىنەدى (ولار تۋرا ءبىر قۇرداستارى، كوڭىلدەستەرى، نەمەسە بالاسى سياقتى)؛

   -    قازاق تا بارلىق قاريالارعا، جاستار وزدەرىنەن جاسى ۇلكەندەرگە قۇرمەت كورسەتىپ، ءوز ورنىن بەرسە، نەمەسە توردەن ورىن ۇسىنسا، ولار ونى كەرىسىنشە جاسايدى (مىسالى، لوندوننىڭ، ءپاريجدىڭ ت.ب. قالالاردىڭ قوعامدىق كولىكتەرىن دە، مەترولارىن دا قاريالارعا ورىن ۇسىنساڭىز، راحمەتتىڭ ورنىنا سوگىس ەستيسىز)؛

   -   قازاقتار ۋادەگە بەرىك بولىپ، ءبىر اۋىز سوزگە توقتاسا، ولار توقتامايدى، ۇنەمى ەكى سويلەيدى، ەكىجۇزدىلىك ولاردىڭ قانىنا ابدەن سىڭگەن (مىسالى، يادرولىق قارۋدى جويۋعا بايلانىستى ۋكرايناعا بەرگەن ۋادەلەرىن ورىنداماعانى سياقتى)؛

   -   قازاقتار دىنىنە بەرىك بولسا، ولار جاعدايعا بايلانىستى ءوز دىندەرىن كەز-كەلگەن ۋاقىتتا وزگەرتىپ وزگە دىنگە ءوتىپ وتىرعان.

   -    قازاقتا لاقاپ (ماداق) اتتى ادامنىڭ ەل الدىنداعى ابىرويلى ىسىنە حالىق بەرسە، ولار وتىرىك اتتى (كليچكا) وزدەرى تاڭدايدى.

   -   قازاقتار اتى، ءجونى، تەگى، رۋى اتاۋلارىن تازا ساقتاسا، ولار اتى-جوندەرىن جاعدايعا بايلانىستى وزگەرتىپ وتىرادى. مىسالى، كارل ماركس-موردەحاي ليەۆي، لەنين-ۋليانوۆ، ستالين-دجۋگاشۆيلي، تروسكيي-برونشتەين، جيرينوۆسكيي-ەيدەلشتەين ت.ت. بولىپ جالعاسىپ كەتە بەرەدى)؛

   -     قازاقتار ارۋاق سىيلاسا، ولار سىيلامايدى. ەسكى مولا كورسە بولدى، قازامىن دەپ بەل الا جۇگىرەدى (قازاقتىڭ مولاسىنان 10 مەتر اق ماتادان باسقا ەشتەڭە دە تابىلمايتىنىنا اقىلدارى جەتەر ەمەس)؛

   -    قازاقتار قايتقان تۋىستارىن «اق جۋىپ، ارۋلاپ جەرلەسە» ولاردا ونداي قۇرمەت كورسەتىلمەيدى. مىسالى، لەنيننىڭ مۇردەسىنە ءبىر بەل توپىراق بۇيىرماي شولمەك استىندا ءالى جاتىر، ادامنىڭ باستارى مۇزەيلەرىنە قويىلعان (كەنەسارى اتامىزدىڭ باسى)؛

   - قازاقتار ادامزاتتى ىزگىلىككە باۋلىسا، ولار دەموكراتيا جانە گەندەرلىك ساياسات ارقىلى ادامزاتقا ازعىندىقتى (جالاڭاشتانۋ، گەي مەن لەسبي، ءبىر جىنىستىق جانە ازاماتتىق نەكە ت.ت.) ۋاعىزدايدى، قىسقاسى ادامداردىڭ ساناسىن مايمىلدىڭ (ايۋاننىڭ) دارەجەسىنە جەتكىزگىلەرى كەلەدى؛

   -   قازاقتار يادرولىق، ياعني ادامزاتتى جاپپاي قىرىپ جوياتىن قارۋدى جويۋعا شاقىرسا، ولار ونى دا كەرىسىنشە جاسايدى؛

   -    قازاق تا گۇلدى جۇلما، ياعني ءبىر گۇلدى جۇلساڭ، ون گۇل شىقپاي قالادى دەسە، ولار ونى جۇلىپ جيناپ، اياق استىنا شاشادى (مىسالى، ۇيلەنۋ تويلارىندا)؛

   -     قازاق تا باقيلىق بولعان اتا-انا، تۋعان-تۋىسقاندارىنىڭ ءقابىرىنىڭ باستىنا بارىپ شىراق جاقسا، ولار دا ونى ءۇرىپ سوندىرەدى (مىسالى، تۋعان كۇندەرىندە)؛

   -     قازاق تا مالدىڭ باسىن قۇرمەتتى قوناقتارىنا ۇسىنسا، ولار ونى يتكە تاستايدى؛

   -  قازاقتار ۇيدەن پەرىشتە (يمان) قاشادى دەپ ءيتتى ۇيگە كىرگىزبەسە، ولار يتتەرمەن بىرگە ءبىر داستارحاننان اس ءىشىپ، اۋزىن «جالاپ» وتىرادى؛

   -    قازاقتار اتا-انالارىن ولگەنشە باقسا، ولار قارتتار ۇيىنە تاپسىرادى (شىنىندا دا، بالا جاسىڭنان سەنىڭ ءتۇپ اتاڭ مايمىل دەپ وقىتسا، ولاردى تورىڭە قالاي وتىرعىزىپ قويارسىڭ)؛

   -    قازاقتا بالاباقشا جەتىسپەسە، ولاردا قارتتار ءۇيى جەتىسپەيدى؛

   -    قازاقتار اتا-تەگىن ادام اتاعا دەيىن تاراتا السا، ولار جەتى اتاسىن بىلۋگە دە تالپىنبايدى (ولاردا «تەگىن بىلمەگەن- تەكسىز، جەتى اتاسىن بىلمەگەن -جەتەسىز» دەگەن ماقال تۇگىلى، ونداي ۇعىم اتىمەن جوق)؛

  -      ءتىپتى ەڭ جاقىن كورشىمىز وزبەكتەردە دە سولاي. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە رۋ (اتا تەك) دەگەن اتىمەن جوق. ولار وزدەرىن سامارقاندتىق، حيۆالىق، فەرعانالىق، تاشكەنتتىكپىز ت.ت. دەپ وزدەرى تۇرعان جەرلەرىنىڭ اتىمەن اتايدى.

   -    قازاقتار ادامزات ءۇشىن ەڭ وزىق ءدىن يسلامدى ۇستانسا، ولار ەسكى دىندە قالىپ قويدى (اتام قازاقتىڭ ءوز قارسىلاستارىنىڭ ءبارىن جالپىلىما «قالماق»، ياعني «جۇرتتا قالعان ەل» دەپ اتايتىندارىنىڭ سىرى وسى)؛

   -    قازاقتار شوشقانىڭ ەتى مەن اراقتى ارامعا ساناسا، ولار ونى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق تاعامى دەپ ەسەپتەيدى؛

   -  قازاقتار بۇكىل تىرشىلىك يەسىنە قيانات جاساماۋدى ۋاعىزداسا، ولار جەر بەتىندە تەك قانا كۇشتىلەر قالۋعا حۇقىلى دەيدى (مالتۋس، دارۆين، ەۆگەنيكا)؛

  -    قازاقتار امانداسقاندا قوس قولىن ۇسىنىپ (مەنىڭ قولىمدا ەشتەڭە جوق، مەن سىزگە بەيبىتشىلىك تىلەيمىن) دەپ امانداسسا، ولار ءبىر قولىن بەرىپ، ەكىنشى قولىن قالتاسىنا سالىپ (قالتاسىندا نە تۇرعانىن ءوزى بىلەدى) تۇرىپ  امانداسادى؛

  -    قازاقتان بىلمەگەن نارسەسىن سۇراساڭ، «ءبىر قۇداي بىلەدى» دەپ جاۋاپ بەرسە، ورىستار  «چەرت زناەت» (شايتان بىلەدى) دەپ جاۋاپ بەرەدى، ياعني اللاعا ەمەس، شايتانعا سەنەدى.

  -   ورىس حالقىنىڭ ماقتانىشى- پۋشكين سۇلۋ ايەلگە تالاسىپ جان تاپسىرسا، قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى اباي اتامىز ۇلتىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قام جەگەنى بەلگىلى. پۋشكيندى ءپىر تۇتىپ وسكەن ورىس جاندى قازاق بالاسىنان ۇلتىنا قايىر بولۋى قيىن. ءتىپتى تاقۋالىققا ۇمتىلۋشى مۇسىلمان بولسا دا، ويتكەنى وندايلار قازاق ەمەس، اراب بولۋعا ۇمتىلاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز.

  -     قازاق ايەلدەرى ۇياتتى جەرلەرىن جاۋىپ ءجۇرۋ ءۇشىن كيەتىن كيىمگە شەك قويسا، ولار ۇياتتى جەرلەرىن ايقىن كورىنەتىندەي «جەڭىل» كيىنگەندى ۇناتادى، ءتىپتى كەي ەلدەرىندە تىر جالاڭاش جۇرگەندى قولاي كورەدى (ولاردىڭ «نۋديستەر قوعامى» دەگەن ارنايى ۇيىمدارى دا بار. مىسالى، بىلتىرعى جىلى رەسەيدىڭ «نۋديستەر قوعامىنىڭ» ومسك فيليالى كوكشەتاۋدا فورۋم وتكىزگەن. باتىستىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە ارنايى «نۋديستەر» پلياجى بار.)؛

 -    قازاقتىڭ كەلىندەرى كۇيەۋلەرىنىڭ تۋىستارىنان جاسى ۇلكەندەرىنە ءيىلىپ سالەم ەتىپ، جاسى كىشىلەرىنە ەركەلەتىپ ات قويسا، ولاردا ونداي قۇرمەتتىڭ ۇشقىنى دا جوق؛

  -   قازاق تا جەتى اتاعا دەيىنگى تۋمالاستار ۇيلەنبەسە، ولاردىڭ ءبىرىنشى ماحابباتى كۋزينادان (بەل نەمەرەدەن) باستالادى. جاقىندا ءبىر امەريكالىقتىڭ ءوز قىزىنا ۇيلەنگەنى باق-تاردا جاريالاندى. تۋمالاستارىنا (ءوز قارىنداستارىنا) ۇيلەنۋ جاقىن كورشىلەرىمىز وزبەك پەن تۇرىكپەندەردە دە بار. بۇعان تىيىم سالۋ  جونىندە وزبەك پرەزيدەنتى ي.كاريموۆتىڭ جارلىعى بار.

 -   قازاق تا جاقىن تۋىستاردىڭ اراسى جاسىنا بايلانىستى اعا، ءىنى، اپا، ءسىڭلى دەپ ايشىقتالسا، ولار دا ونداي تۋىستىق ۇعىم دا، اتاۋ دا جوق، ءبارى بىردەي براتيا، سەسترى دەلىنەدى.

   -  قازاقتار ءوز تاريحىن ءبىر اۋىز سوزبەن جازسا، ولاردا ونى تۇسىنەتىندەي سانا دا (اقىل مەن ءبىلىم) جوق.

   -  قازاقتار شاريعات، تاريحات ارقىلى اقيقاتقا كوز جەتكىزسە، ولاردىڭ مۇنى تۇسىنۋگە دە شامالارى  جەتپەۋدە، ياعني ولاردىڭ بىلىمدەرىنىڭ بەلى  بەسىكتەن ءالى شىققان جوق؛

        جارايدى، وسىمەن توقتاتايىن. جالپى مۇنداي مىسالداردى ونداپ، جۇزدەپ  كەلتىرۋگە بولادى. قىسقاسى ولاردىڭ بارلىق «تىرلىگى» وسىلايشا قازاق مادەنيەتىنە قاراما-قارسى باعىت ۇستانادى.

        ال ءبىز بولسا، وسىنى كورە تۇرا قوساي نۇق  زامانىنداعى قۇدايكە «كوشىنىڭ» توپان سۋعا قارىق بولعانى سياقتى، كەلىمبەردى (مان اتا) «كوشىندە» سونداي اپاتقا قاراي «سۇيرەپ» بارامىز.

        قازاق تا «ات اينالىپ قازىعىن تابار، ەر اينالىپ ەلىن تابار» دەگەن ماقال بار. بۇل ماقالدى الەم ەلدەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك بىلەدى، ءبىراق بۇل ماقالدىڭ تولىق ماعىناسى قازاقتىڭ انا تىلىنەن وزگە تىلمەن اشىلمايدى.  بۇل قازىرگى ۇلتسىز ەلدەر وزدەرىنىڭ اتا تەگىن مايمىلدان جانە وزگە پلانەتادان ىزدەپ، ول جاقتان ەشتەڭە تابا الماي، قايتا اينالىپ ءاز اتاسىن، ياعني قازاقتى قايتا تابادى دەگەن ءسوز. مايمىلدىڭ ەشقاشاندا ادام بولا المايتىنى ايدان انىق، سەبەبى ۇلى جاراتۋشى وعان سانا بەرمەگەن. سانا تەك ۇلى جاراتۋشىنىڭ وزىندە جانە ونىڭ جەردەگى «كولەڭكەسى» ادامدا عانا بار. بۇنى تەك اقىلى مەن ءبىلىمى ءالى جەتىسپەگەن «ەرەسەك بالالارعا» ارنالعان «مۋلتفيلم» دەسەك، دۇرىسى سول بولار. ءادىلىن ايتقان دا، «مايمىلدى» اتام دەپ ايتۋ تۇگىلى، ونى ويلاۋدىڭ ءوزى اقىماقتىڭ ءىسى بولماق. كىمدە كىم: بالكىم بىرەۋلەرى قىزعانىشتان، بىرەۋلەرى كۇنشىلدىكتەن، بىرەۋلەرىنىڭ اقىلى مەن ءبىلىمىنىڭ تايازدىعىنان «مىڭ جەردەن باسىن، تاسقا ۇرسا دا» جەر بەتىندە قازاقتان اسقان دانا ەل جوق. سەبەبى، بۇتكىل جەر بەتىندە قازاق (قاز اعا) ەلى دۇنيەگە كەلگەندە، قازاقتان باسقا بىردە-بىر مەملەكەت بولماعان. قالعاندارىنىڭ ءبارى قازاقتان كەيىن، ءبىرىنىڭ ارتىنان ءبىرى تىركەسىپ دۇنيەگە كەلگەن. ءبىز بۇنى قازاقتىڭ «قاز قاتار» دەگەن ءبىر اۋىز سوزىنەن دە ايقىن كورە الامىز. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي قاتاردىڭ باسىندا قازاق (قاز اعا) تۇر، ايتپەسە ەبرەي قاتار دەپ اتالعان بولار ەدى. قاز قاتاردىڭ تاعى ءبىر ماعىناسى بار، ول ول قاتار - اقيقاتتىڭ  اتاسى (قار مەن اق سينونيم)، قاز قاتار – قاز اقيقاتتىڭ اتاسى دەگەن ءسوز. باس تاڭباسى «ءتىل»، وزگەلەر تاۋ بي، باس بي،  قاس بي (كاسپيي) دەپ اتاعان قازاق قاعاناتىنىڭ سوزدىك قورىندا  ءدال وسىنداي «قۇپيا» ماعىناسى بار سوزدەر بارشىلىق. ولار:  ساداق (س-ادا-ق) – ساقتاردىڭ اتاسى، ساناق – ساقتاردىڭ اناسى، ساباق  - ساقتاردىڭ اپاسى، سەنەك – ساقتاردىڭ ەنەسى، ساعاق – ساقتاردىڭ اعاسى، قاعاز – قازاقتىڭ اعاسى، قاعان – حانداردىڭ اعاسى ت.ت. بولىپ جالعاسىپ كەتە بەرەدى. تاريح جازساڭ، وسىلاي جاز. ءسوز جاساساڭ، وسىلاي جاسا. بۇدان اسقان دانالىق بولۋى مۇمكىن بە؟

       جازبا تاريح بۇگىن بار، ەرتەڭ جوق. ءبىر توپان سۋ وتسە، ارتىندا ەشتەڭە دە قالمايدى. قاعازىڭ دا، كومپيۋتەرىڭ دە، ءتىپتى ءبارى-بارى تۇگەلدەي ىستەن شىعادى. ال، بۇكىل الەم تاريحى ەڭ العاشقى اللانىڭ ادامدى جاراتقان كەزىندە وزىمەن ءۋاحي ەتىلگەن بۇكىل الەم ەلدەرى تىلدەرىنىڭ اناسى، ياعني قازاقتىڭ انا تىلىندە «ءبىر اۋىز سوزبەن»  جازىلعان. قازاقتىڭ «ءبىر اۋىز ءسوزىن» ءتۇسىنىپ، ونىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن ۇعىناتىن دارەجەگە كوتەرىلۋ، ءار ءبىر قازاق بالاسىنىڭ ابىرويلى بورىشى.   سوندىقتان، بۇل تاريح  پەن بۇل ءتىل ادام بالاسى امان تۇرسا ولمەيدى. ەلباسىمىزدىڭ قازاقتى «ماڭگىلىك ەل» دەپ اتاۋىنىڭ سىرى وسى.

       تاريح تاعلىمى: ماڭگىلىك ەلدى ماڭگىلىك ەتۋدىڭ جولى: ۇلى جاراتۋشى – اللاعا يمان كەلتىرۋ، ءبىلىم مەن عىلىم جانە بىر-بىرىمىزگە جاقسىلىق جاساۋدان جارىسۋ. جاقسىلىققا جارىسايىق!

    قوجىرباي ۇلى مۇحامبەتكارىم، ماڭعىستاۋ