حالىقتىڭ تىنىستاعان اۋاسىمەن دەمالىپ كورمەگەن اكىمنىڭ باسقارىپ وتىرعان ايماعىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ءتۇسىنۋى مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان دا بولار، «الماتى شاھارىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك الەۋمەتتىك جەلىنى اڭدىپ وتىرىپ، اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرىن قىزمەتتەن بوساتىپتى»،- دەگەن جاڭالىق جانىمىزعا مايداي جاقتى. اكىمنىڭ حالىقپەن ەتەنە بايلانىسىپ، ونىڭ بۇرىنعى سالتىنا قۇرمەتپەن قاراپ، بۇگىنىن بۇتىندەگىسى كەلەتىنىن بىلسەك، ءبىز توبەمىزگە كوتەرىپ سىيلاۋعا شاق قالاتىن قازاقپىز. انىعىندا اكىم دەگەن كىم؟ نەگە ودا بىرەۋگە ءۇي بەرە سالاتىن، قالاسا جەر تارتۋ ەتە الاتىن مۇمكىندىك بار؟ ولار ۇيلەر مەن جەر تەلىمدەرىن قايدان الىپ جاتىر. ءبىز  دەموكراتيالى ەلدىڭ باسقارۋشىلارى حاقىندا دۇرىس تۇسىنىك قالىپتاستىرماعانبىز. سوندىقتان اكىمتاق  دەگەن اكىمگە مول مۇمكىندىك اشاتىن ورىندىق سەكىلدى كورىنەدى. كورىنگەننەن بۇرىن، ءبىزدىڭ ەلدە ءدال سولاي قالىپتاسقان. ال دامىعان، دامىعىسى كەلەتىن ەلدەردىڭ (بىزدەن باسقالارى)باسقارۋشىلارى وزدەرىنىڭ حالىق قىزمەتشىسى ەكەنىندىكتەرىن جاقسى تۇسىنەدى. كەڭەس ۇكىمەتى تاراعان تۇستا ءبىز دەموكراتيالى اشىق قوعامدى تاڭدادىق. ال دەموكراتيا نورمالارىنا ساي اكىم دەگەن ءامىرشى ەمەس، مەنەدجەر (اعىلشىنشاmanager – باسقارۋشى) بولۋعا ءتيىس ەدى. ءبىراق بىزدەگى اكىمشىل جۇيە سول كەزدەن باستاپ دۇرىس قالىپتاسپادى دا، ءامىرشىل پارمەنىن ۇستاپ قالدى. سوندىقتان دا، كەز كەلگەن قالانىڭ اكىمى وزدەرىن  امىرلىكتىڭ امىرشىسىندەي سانايدى. ساۋنادا تەاتر قويىلىمىن كورە الادى. جەردى ساۋدالايدى. جەمقورلىقپەن اينالىسادى.

ادامزات بالاسى زادىندا ءومىردى ءوز ورەسىمەن ولشەيدى. سوندىقتان جەمقور ادام باسقانى دا جەمقور دەپ ەسەپتەۋى عاجاپ ەمەس. ءوزىڭ سونداي بولساڭ، باسقالار تۋرالى نەگە جاقسى ويلاۋعا ءتيىسسىڭ؟ جەمقورلاردىڭ سانى ارتقان سايىن، ەل ازاماتتارىنىڭ تابىسى تۋرالى اقپاراتتى ءبىلىپ وتىرعىسى كەلەتىن ءبىر ساباز شىقتى. «مەنەدجەرلەر» -جەمقور بولسا، باسقالارىنا نە جورىق؟ دەمەك ءاربىر قازاقستاندىق جەمقور دەگەن ءسوز عوي. جەكەلەگەن ادامدارعا (قازاقستاندىقتارعا) ەڭبەك تابىسى تۋرالى ەسەپ بەرۋدى مىندەتتەيتىن زاڭ جوباسىن پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى ماقۇلداپ تاستادى. بۇل تۋرالى «قامشى» پورتالى http://qamshy.kz/home/show/1536  جازعان بولاتىن. ءبىراق وسى زاڭ جوباسى تۋرالى تالقى الەۋمەتتىك جەلى پايدالانۋشىلار تاراپىنان ورىن العان جوق. سولاي بولۋعا ءتيىس كۇيدە، باياعى سامارقاۋ قالپىزدا ءۇن قاتپاي قالا بەردىك. ءبىزدىڭ تابىسىمىزعا تەلمىرۋگە ارنالعان بۇل زاڭ مەنىڭ ازاماتتىق مۇددەمە ارنالماعان دەپ تۇسىنەمىن. حالىقتىڭ قارجىسىن قالتاسىنا باسىپ، وزدەرى شەتەل اسىپ جوق بولعان «مەنەدجەرلەر» نەگە ەسەپ بەرمەدى. قازىناداعى قارجىنىڭ قاسپاعى كورىنە باستاعاندا مۇنداي زاڭنىڭ قاجەتى قانشا ەدى؟ وكىنىشكە وراي بىزدەگى ءاربىر زاڭ جەمقورلىقتىڭ مەڭدەۋىنە، ۇدەۋىنە الىپ كەلەدى. بۇل زاڭنىڭ دا سونداي بولماسىنا كىم كەپىل؟ كەشە “اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىگى” ماسەلەسى بويىنشا حالىقارالىق كونفەرەنسيا كەزىندە “ساندج” زەرتتەۋلەر ورتالعىنىڭ ديرەكتورى جانار جاندوسوۆا دەپۋتاتتار، سۋديالار جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ءوز تابىسىن جاريا ەتۋ ۇسىنىسىن جاسادى. ارينە، بۇل ۇسىنىستى جاساۋعا تومەنگى پالاتانىڭ ماقۇلداعان زاڭ جوباسى تۇرتكى بولدى. راسىمەن، تابىستى قاداعالاۋ تۋرالى ماسەلە قوزعالعان ەكەن، وندا  اكىمدەر مەن  ءبىز سايدىڭ تاسىنداي ەتىپ سايلاپ وتىرعىزىپ قويعان دەپۋتاتتار بىزگە تابىسى تۋرالى ەسەپتى جاريا تۇردە جاساسىن. سوندا ءبىر جىل كەدەندە جۇمىس جاساپ، ۇلكەن ءۇي ساتىپ الاتىنداردىڭ قۇپياسى اشكەرە بولار ەدى. ءاۋ باستا دۇرىس قالىپتاسپاعان ءامىرشىل اكىمشىل جۇيە ءبىز مىسالعا كەلتىرگەندەي مەنەدجەرلىك دەڭگەيگە جەتە الا ما؟ وزدەرىن بىلاي ىسىرعاندا، قابىلداۋ بولمەسىندە وتىرعان حاتشى قىزدارىنىڭ ءوزى دۇنيەنىڭ ءبىر تەتىگىن ۇستاپ تۇرعانداي تىكىرەيىپ، تەپسىنىپ تۇراتىن «مەنەدجەرلەردىڭ» وزدەرى حالىقتىڭ قىزمەتشىسى ەكەنىن تۇسىنەتىن ءسات كەلگەندە ءبىزدىڭ اتامەكەندە قازاقتار ءومىر ءسۇرىپ جاتا ما ەكەن؟

اينۇر تولەۋ