رەسمي بيلىك تاراپىنان ەلدەگى كەزەكتى پارلامەنت سايلاۋى تۋرالى ناقتى مالىمدەمەمەلەر بولماعانىمەن، ساياساتتانۋشىلار مەن بىلايعى جۇرتشىلىق كەزەكتەن تىس سايلاۋدىڭ ءوتۋىن جوققا شىعارمايدى. پارلامەنت بولعاندا دا بۇل جەردە تومەنگى پالاتا – ءماجىلىس سايلاۋى تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. جاناما تاسىلمەن وتەتىن جوعارى پالاتا سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قازان ايىندا ءوتىپ كەتكەنى بەلگىلى، ايتپەسە.

نەگىزى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىلىك مەرزىمى – 5 جىل. وتكەن پارلامەنت سايلاۋى 2012 جىلى قاڭتار ايىندا ءوتتى. ول دا كەزەكتەن تىس سايلاۋ بولاتىن. سول مەرزىمنەن باستاپ ەسەپتەسەك، الداعى جىلى تومەنگى پالاتانىڭ وكىلەتتىلىگى اياقتالادى. دەمەك، كەلەر جىلى ماجىلىسكە سايلاۋ وتەتىنى داۋسىز ماسەلە. تەك، ونىڭ ناقتى قاي ايدا وتەتىنى كوپتىڭ تالقىسىنا ءتۇسىپ وتىر.

بولجامداردىڭ كوبى سايلاۋدىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن ءوتۋىن ساياسات ساحناسىنداعى سوڭعى ايلاردا ورىن العان وزگەرىستەرمەن بايلانىستىرادى. اتاپ ايتقاندا، باس پارتيا «نۇر وتان» جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارلىعىنا تاجىريبەلى ساياساتكەر اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ تاعايىندالۋى، «ادىلەت» پەن «رۋحانيات»، «اۋىل» مەن «پاتريوتتار» پارتيالارىنىڭ بىرىگۋى، جەتەكشىلەرىنىڭ اۋىسۋى، پرەزيدەنتتىڭ 5 ينستيتۋسيونالدىق رەفورمالار باعدارلاماسىندا ساياسي رەفورمالار تۋرالى تاعى دا قايتالانۋى شىنىندا دا قاگداي دا ءبىر وزگەرىستىڭ بولاتىنىن سەزدىرگەندەي. ونىڭ ۇستىنە، بىزدەگى سايلاۋلاردىڭ مەرزىمى ەشقاشان ءبىرىزدى بولعان ەمەس، ءدال مەرزىمىندە وتكەن سايلاۋلار دا نەكەن-ساياق. قازاقستاندىق ساياساتتا سايلاۋ وتكىزۋ مەن جوسپارلاۋ كەزىندە قاتاڭ كونستيتۋسيالىق مەرزىمدەردەن گورى، ەلدەگى جانە الەمدەگى ەكونوميكالىق احۋالعا، ەل اۋماعىندا جوسپارلانعان ءى-شارالارعا سۇيەنۋ بەلەڭ الىپ وتىر. مۇنى وپپازيسيالىق كۇشتەردىڭ سايلاۋعا لايىقتى دەڭگەيدە دايىندالۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋ دەپ باعالايتىندار دا تابىلادى. وسىلاردى ەسكەرە وتىرىپ، كەزەكتى ءماجىلىس سايلاۋى دا كەزەكتەن تىس ءوتۋى عاجاپ ەمەس دەۋگە ابدەن نەگىز بار. ساراپشىلاردىڭ كوپشىلىگى پارلامەنت سايلاۋىن 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا، ءتىپتى جىل باسىندا ءوتۋى مۇمكىن دەگەندى ايتادى.

ارينە، بىزدەگى سايلاۋلاردىڭ بارلىعى ءستاليننىڭ «سايلاۋ ماڭىزدى ەمەس، ساناۋ ماڭىزدى» دەگەن قاناتتى سوزىندەگىدەي قاعيدامەن وتەتىنى دە جاسىرىن ەمەس. دەي تۇرعانمەن، قاي سايلاۋدىڭ بولماسىن الدىنداعى ساياسي ۇردىستەر، ساياسي پارتيالار مەن ساياساتكەرلەردىڭ ۇستانىم قاعيدالارى، ساياسي تۇجىرىمدارىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ءار پارتيا سايلاۋ الدىندا كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، ساياسي سۇرانىستارمەن ساناسۋعا تىرىساتىنى ءسوزسىز.

قازىرگى ۋاقىتتا  ەلدى بۇرىنعىداي ەكونوميكالىق رەفورمالارمەن الدارقاتۋ، الەۋمەتتىك كەپىلدەمەلەردى ۇيىپ-توگۋ ەسكىرگەن ءادىس. جىل سايىن ەلەكتوراتتىڭ دا دەڭگەيى اق پەن قارانى اجىراتۋعا جاراپ قالدى. ەندىگى سايلاۋلارداعى ساياساتكەرلەردىڭ تۋ ەتىپ ۇستار تۇجىرىمدارى قانداي بولماق؟

ەڭ الدىمەن بۇعان دەيىن وپپوزيسيالىق كۇشتەر تالاپ ەتىپ كەلگەن ساياسي رەفورمالارعا قاراي ءبىرشاما قادام جاسالۋى مۇمكىن. ەلباسىنىڭ «5 ينستيتۋسيونالدى رەفورما» باعدارلاماسىندا دا جاريالىلىق قاعيدالارىنا ساي كەلەتىن، پرەزيدەنتتىك باسقارۋدان پارلامەنتتىك-پرەزيدەنتتىك  جۇيەگە كوشۋ جايى ءسوز بولعانى ءبىراز ساياساتكەرلەردىڭ بۇل باعىتتا «جالتاقتاماي» كوسىلۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنى انىق.

ودان كەيىنگى ورىندا – كوپتەن بەرى قوردالانىپ قالعان ۇلتتىق ماسەلەلەر. مەملەكەتتىك ءتىل مەن كوشى-قون ماسەلەسىن دە ساياسات ساحناسىنداعى ءبىراز ويىنشىلار «كوزىر» ەتىپ ۇستاۋى مۇمكىن. «اقجول» سىندى ءوزىن پارلامەنتتەگى وپپوزيسيالىق كۇش سانايتىن پارتيانىڭ كوشى-قون ماسەلەلەرىن تالقىلاعان ءماجىلىس وتىرىستارىندا ءبىرشاما بەلسەندىلىك تانىتۋىن «ساياسي نارىققا بارلاۋ جاساۋ» دەپ تۇسىنۋگە بولاتىن سياقتى. سول سەبەپتى دە، الداعى ۋاقىتتا وزدەرىن ۇلتشىل-پاتريوتتار مەن ۇلتشىل-دەموكراتتار اتايتىن قوزعالىستار مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا سايلاۋعا تۇسەتىندەي قاۋقارىنىڭ بولماۋىن ەسكەرسەك (ءماجىلىس سايلاۋى تەك پارتيالىق ءتىزىم جانە اسسامبلەيا ۇسىنۋى ارقىلى وتەدى)، ۇلتشىلداردىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى قوزعاپ جۇرگەن ۇسىنىستارى مەن ساياسي ۇستانىمدارىن داپ-دايىن كۇيىندە كەي پارتيالار قولدى ەتىپ كەتسە تاڭ قالىپ جۇرمەڭىز.

دارحان مۇقانوۆ   

  «قامشى» سىلتەيدى