قازاق بوكسىنىڭ جارىق جۇلدىزى قانات يسلامنىڭ كاسىپقوي بوكسقا اۋىسقانىنا دا كوپ ۋاقىت بولعان جوق. سوڭعى كەزدە كوپشىلىك نازارىنان تىس جۇرگەن بوكسشى تۋرالى ەل اراسىندا سان الۋان سۇراقتار تۋىنداۋدا. كوپتىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتكەن نەگىزگى ماسەلە – قاناتتىڭ بۇگىنگى جاعدايى. «بوكسشى ءقازىر قايدا؟ نەمەن اينالىسىپ ءجۇر؟ جوسپارلارى قانداي؟» بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابىن بوكسشىمەن بولعان تومەندەگى سۇحباتتان وقيسىزدار.
قانات مىرزا، سوڭعى كەزدەرى عالامتور بەتتەرىندە ءسىز تۋرالى ءارتۇرلى اڭگىمەلەر ايتىلىپ ءجۇر. ەل-جۇرتىڭدى ەڭ كوپ مازالايتىن سۇراق: قانات نەگە رينگكە شىقپايدى؟ «قامشى» پورتالىنىڭ وقىرمانداردى دا ەڭ الدىمەن وسى سۇراقتىڭ جاۋابىن بىلگىسى كەلەدى....
سپورت – وتە قيىن سالانىڭ ءبىرى. مىسالى، ءبىر وليمپيادا چەمپيونىن دايىنداۋ ءۇشىن جاتتىقتىرۋشى ءبىر ءومىرىن ارناۋى مۇمكىن. ال، سپورتشى ءۇشىن قازاقستاننىڭ چەمپيونى بولۋعا 5-6 جىل ۋاقىت كەتسە، وليمپياداعا كەم دەگەدە 10 جىل ۋاقىتىن جۇمساۋى ەتۋى ءتيىس. سول سياقتى كاسىپقوي بوكستىڭ دا ءوز قىر-سىرى، باسقىشتارى بار. ەسىكتەن كىرىپ، ءتور مەنىكى دەي المايسىڭ. گولوۆكين 10 جىل دەگەندە بۇگىنگى دارەجەگە جەتىپ وتىر. بىرەۋلەر مەنى قيىندىق كوردى دەپ ايتىپ جاتقان بولۋى كەرەك. مەن كورگەن قيىندىقتار گەنا باسىنان وتكىزگەن قيىندىقتاردىڭ جانىندا تۇك ەمەس. ول مەنەن نەشە ەسە ارتىق قينالدى. جاتتىعۋ جايىنا قالىپ، پروموۋتەرلارىمەن سوتتاسىپ تا ءجۇردى... سپورت جولىندا بۇل ءوزى سونداي باسپالداق ەكەن... ءبارىن باستان وتكەرەسىڭ. شىدايتىن ادام عانا شىدايدى. جولىققان قيىندىقتاردى كىم كورىنگەنگە ايتىپ، «مەن ءبۇيتىپ قالدىم، ءسۇيتىپ قالدىم»، «اناۋ اقشا بەرمەدى، مىناۋ جارىسقا قاتىستىرمادى، انابىرەۋ مەنىمەن جەكپە-جەككە شىقپاي قويدى» دەپ كوشەگە شىعىپ ايقايلامايسىڭ عوي. بارىنە سابىر قىلۋ كەرەك. بولاتىن نارسە بولادى. ونىڭ ءبارىن اركىمگە ءتۇسىندىرىپ جۇرۋگە مىندەتتى ەمەسپىن. مەنىڭ مىندەتىم – جاتتىعۋىمدى جاساپ، دايىندالۋ. اركىم ءوز جۇمىسىنىڭ مامانى بولۋى ءتيىس. بىر-ەكى قارسىلاسىم باس تارتتى، كەيىن كەلىسىم-شارت قاتە بولدى، بىر-بىرىمىزبەن كەلىسە المادىق... ۋاقىت سولاي ءوتىپ جاتىر.
ءبارىمىز اسىققانمەن وعان امال جوق. سول بارىستى باستان وتكەرۋ كەرەك. شىداۋ كەرەك، تىرىسۋ كەرەك. وزدەرىڭىز حاباردار بولعانداي كەلەر ايدىڭ باسىندا وتەتىن جارىسقا دايىندالىپ جاتىرمىن. مەنى ىزدەپ، مەنەن الاڭداپ، كۇيىنىپ جۇرگەن، جەڭىس كۇتىپ وتىرعان ەلىم بار ەكەنىنە، مەنى جوقتايتىن جۇرتىم بار ەكەنىنە مەن شەكسىز قۋانامىن. ول ماعان ۇلكەن شابىت، كۇش-قۋات سىيلايدى. الىستاعى اعايىنعا ايتار العىسىم شەكسىز.
ءوزىڭىز ءبىلىپ وتىرسىز، ەل-جۇرتىڭ تىلەۋىڭدى تىلەپ، تاقىمىن قىسىپ وتىر. دەگەنمەن قازاقتا «بار بولساڭ كورە المايدى، جوق بولساڭ بەر المايدى» دەگەن ءسوز بار.. .جاسىرىن بولماسا، كاسىپقوي بوكستا ب ا ق سىناۋىڭىزعا كىم قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن ايتا الاسىز با؟ جاسىراتىن ەشتەڭەسى جوق. باۋىرجان وسپانوۆ اعامنىڭ ەسىمىمەن ءيسى قازاق جاقسى تانىس دەسەم ارتىق ايتقاندىق بولماس. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلگە ورالىپ، ازدى-كوپتى جەتىستىككە جەتۋىمە سەبەپكەر بولعان سول كىسى. ايتەۋىر قازاقتىڭ كوك تۋى جەلبىرەسىن، قازاقتىڭ نامىسى جەردە قالماسىن دەپ كومەكتەسىپ جاتىر. سول ءۇشىن مەندەدە ايانىپ قالاتىن ەشتەڭە جوق. بارىمدى سالىپ دايىندىق جاساۋدامىن.
ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە كاسىپقوي بوكس الەمدەگى تابىستى سالانىڭ ءبىرى. سوندا باۋىرجان وسپانوۆ مىرزامەن ارنايى كەلىسىمشارتتارىڭىز بولعانى عوي...
جوق. ول كىسى ەكەۋمىزدىڭ ارامىزداعى كەلىسىم – جىگىتتىك ءبىر اۋىز ءسوز عانا. مەن اتاجۇرتقا ورالاتىن كەزدە باۋىرجان اعا ەلگە كەلگەننەن كەيىنگى جوسپارىمدى سۇراعان. مەن مۇمكىندىك بولسا وليمپياداعا باراتىنىمدى، ەگەر بارا الماي قالسام كاسىپقوي بوكسپەن اينالىسقىم كەلەتىنىن ايتقانمىن. سول ءبىر اۋىز سوزبەن قازىرگە دەيىن بارلىق شىعىنىمدى كوتەرىپ كەلە جاتىر. باۋىرجان اعاعا دەگەن قۇرمەتىم مەن العىسىم شەكسىز. ىلايىم، قارا باسىنىڭ قامىن عانا ەمەس بۇكىل ەلدى ويلايتىن، ۇلتىم، ۇرپاعىمدەپ جۇمىس جاسايتىن باۋىرجان اعامىزداي ۇلكەن جۇرەكتى ازاماتتار كوپ بولسىن!
جاقىندا باۋىرجان مىرزا تەلەارنالاردىڭ بىرىنە بەرگە سۇحباتىندا ءسىزدىڭ الەمدەگى مىقتى كومپانيالاردىڭ بىرىمەن كەلىسىم-شارتقا وتىراتىنىڭىزدى، ەندىگى جارىستارىڭىزدىڭ ەشقانداي كەدەرگىسىز ءوتىپ وتىراتىنىن سۇيىنشىلەگەن. وسى جايىندا تولىعىراق ايتا كەتسەڭىز...
ەندىگى مەنىڭ كەلىسىمشارتقا وتىراتىن كومپانيام امەريكادانىڭ ەڭ ۇلكەن بوكس پروموۋتەرلىك كومپانياسى. باسىندا ولار مەنىڭ تالابىما قوسىلماعان. كەيىن كەلىسىمگە كەلدىك. بۇدان كەيىن جىل سايىن 4-5 رەت جارىس وتكىزۋىمە قارجىلىق شىعىنىن وتەيدى. ال بۇرىنعى پرومەتۋرلىك كومپانيام قالا بەرەدى دە، ەندىگى كەلىسىم شارت جاساسقان كومپانيا مەنەدجەر رەتىندە قاتىسادى.
سوندا ءسىزدىڭ بۇعان دەيىنگى جارىستارىڭىز قارجىلىق تابىس اكەلمەدى مە؟
مەن نەگىزى بۇرىنعى جارىستاردان باستاپ، قارجى تابۋ جولىن تاڭداۋىما بولاتىن ەدى. ءبىراق، وعان كوپ ۋاقىت كەتەتىن بولدى. ءبىز تەز كوتەرىلۋ ءۇشىن ءوز جولىمىزبەن جۇردىك. سول كەزەڭنەن ەندى ءوتىپ بولدىم. ەندىگى جارىستارىم قارجىلىق تابىس اكەلۋى ءتيىس. الدا وتەتىن كەزدەسۋدەن باستاپ، ماعان اقشا تولەنەدى.
الەمدە ءسىزدىڭ سالاڭىزدا قازاقتىڭ كوك تۋىن جەلبىرەتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى – گەنناديي گولوۆكين. ءبىراز جۇرت ءسىزدى گولوۆكينمەن جۇدىرىقتاسادى دەپ شۋلاپ كوردى. ارىپتەسىڭىز تۋرالى پىكىرىڭىزدى بىلسەك دەپ ەدىك...
ءقازىر گەنانىڭ ناعىز پىسىپ-جەتىلگەن كەزى. قانشاما قيىندىق كورىپ، جەمىسىن ەندى كورىپ جاتىر. ول وسى جەڭىستى، جەمىستى كورۋگە ابدەن لايىق. ەڭ باستىسى، ءبىر اتان تۇيەگە جۇك بولاتىن، مەن، مەن دەگەن ەرجىگىتتەردىڭ جىلىگىن مايىستىراتىن قيىندىقتاردى كوتەرە ءبىلدى. گولوۆكين - ناعىز ازامات. ونىڭ جارىسىنا ەشقانداي كۇمان كەلتىرمەيمىن. قارىسلاسى ءالسىز بولسا دا، مىقتى بولسا دا بارىنە توتەپ بەرەدى. گەناعا تەك قانا ساتتىلىك تىلەيمىن.
گەنا ءبىزدىڭ الدىمىزداعى تۋدى كوتەرۋشى بولسا، ءبىز سول تۋدى جىقپايمىز دەپ ويلايمىن. اللا قالاسا سول ىزبەن كەلە جاتىرمىز.
كاسىپقوي بوكستا بەيبىت شۇمەنوۆتىڭ دە ەڭبەگىن باعالانىمىز ءجون. ول – امەريكادا اتى تانىمال بوكسشىلاردىڭ ءبىرى. ءوز جالعىز كەلىپ، قانشاما ادامعا الدانىپ، وسىنداي دارەجەگە جەتۋ وڭاي ەمەس. بەيبىت – ناعىز مىقتى، قايسار، باتىر جىگىت. قازاقتىڭ تۋىن كوتەرىپ وسى كۇنگە دەيىن ءجۇر. جاقىن دوسىم، ۇنەمى اقىل كورسەتىپ وتىرادى. ونىڭ كىشپەيىلدىلىگى، باتىرلىعى ايتۋعا تۇرارلىق. ودان كوپ نارسە ۇيرەنەم.
ءوز دايىندىعىڭىز قالاي؟ قازاق جۇرتى ءسىزدى دە گولوۆكين شىققان شىڭنان دا بيىكتەن كورگىسى كەلەدى...
اللا بۇيىرسا بارلىق دايىندىعىم جاقسى. جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ جاتىر. اياقتى اسپانعا كوتەرىپ جاتقان جوقپىن. قان دا، تەر دە اعىپ جاتىر. اللا قالاسا ءاربىر تامشى تەر مەن قان بەكەر اقپايدى دەپ ويلايمىن.
قانشا جىل سپورتتا كەلە جاتىرمىز. ءاربىر ەڭبەكتىڭ تەككە كەتپەيتىنىن انىق بىلەمىن. اللا بۇيىرسا ءالى تالاي قازاقتىڭ ابىرويىن اسقاقتاتامىن دەگەن سەنىمىم مول.
سپورتتا ب ا ق شابا ما، باپ شابا ما؟ اللا تاعالا كەيدە ەكەۋىن دە بەرسە، كەيدە بىرەۋىن بەرىپ، بىرەۋىن بەرمەيدى. ءوز-وزىڭدى قامشىلا دەگەندەي، قاتتى دايىندالىپ جاتىرمىز. قامشى قولدا. جاۋىر بولعانشا قامشىلايمىن ءوزىمدى. شابا بەرەمىز باسقا نە ىستەيمىز؟
ءارقانداي كەزدە حالقىمنىڭ نازارىندا بولعانىما اللاعا شۇكىرلىك ايتامىن. ۇلتتىڭ نامىسى، مەملەكەتتىڭ ابىرويىنا تىرەلەتىن كەزدەردە ايانىپ قالمايمىز عوي. قازاق دەگەن ۇلى دالا قوجاسىنىڭ ۇرپاعى بولعانىما شۇكىرلىك ەتەم. شەتەلدە كوتەرەتىن تۋىم بار، ارت جاعىمدا ەلىم بار تىلەكشى بولىپ وتىرعان. ناتيجە ءبىر كۇندە قولعا كەلمەيدى. ءبىر ءومىرىن ءبىر جۇمىسقا ارنايتىندار بار. ءوز ۇلتىما ازدا بولسا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن دەپ ويلايمىن.
بولاشاقتا ءبىر قازاقتىڭ بالاسىنىڭ چەمپيون بولۋىنا مەندە كومەكتەسەتىن شىعارمىن. ءوز حالقىڭا پايداڭ تيگەننەن باسقا باقىت بار ما؟ الدا ۇلكەن سىن ساعاتتار كۇتىپ تۇر. اللا بۇيىرسا سونىڭ بارىنەن سۇرىنبەي ءوتۋ كەرەك.
مارقۇم قايتىس بولىپ كەتكەن ۇستازىم «قىتايدىڭ قىزىل تۋىن كوتەرسەك تە ءوز ماقساتىمىزعا جەتۋىمىز كەرەك» دەپ ۇنەمى ايتۋشى ەدى. ال ءوز تۋىمىزدى كوتەرىپ، ماقساتىمىزعا جەتە الماساق، ول بارىمىزگە سىن.
قازاق بوكسىنىڭ قازىرگى جايى تۋرالى نە ايتاسىز.
بوكستان دوحادا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە ءبىزدىڭ قازاق جىگىتتەرى شارشاپ قالعاندارى كورىنىپ تۇردى. ويتكەنى، ونىڭ الدىندا عانا ازيا ويىندارىنان 5-ەۋى چەمپيون بولىپ كەلدى. ءبىر ۇلكەن جارىستان كەيىن ەكىنشى جارىسقا بارىپ ۇلكەن ناتيجە جاراتۋ قيىن. ءبىراق، ءبارىبىر دە ءبىزدىڭ جىگىتتەر مىقتى. ولاردى قولداۋىمىز كەرەك. ويتكەنى، سپورتشىلار ءۇشىن ءاربىر جەڭىلىس اۋىر تيەدى. سپورتتان كەتكىسى كەلەدى، بۇكىل ەلدىڭ بەتىنە قاراي الماي جەرگە تۇڭىلەدى. سوندىقتان، ولاردىڭ الدا تاعىدا جەڭىستەر اكەلەتىنىنە ەش كۇمان كەلتىرمەۋىمىز كەرەك. ول جەردە مىرزاعالي ايتجانوۆ، نۇرعالي اعالارىمىز بار. ياعني جاتتىقتىرۋشىلار دا مىقتى. 2016 جىلى وتەتىن وليمپياداعا دەيىن تەك قولداۋ كەرەك ولارعا. ويتكەنى ولار - قازاقتىڭ ەڭ مىقتى بوكسشىلارى مەن ەڭ مىقتى جاتتىقتىرۋشىلارى. ولارعا سەنىم ارتۋعا ءتيىسپىز.
اللا بۇيىرسا كەلەر جىلى وليمپيادادا جەڭىلگەن جىگىتتەرىمىز جارقىراپ شىعادى. سوندىقتان ولاردى بىردەن داتتاۋعا اسىقپاعانىمىز ءجون. قازاقستان بوكسىندا سوڭعى كەزدەرى باس باپكەردى اۋىستىرۋ كەرەك دەگەن اڭگىمەلەر ايتىلدى. مەنىڭشە ءبىزدىڭ قازىرگى جىگىتتەر جەڭىسكە دە، جەڭىلىسكە دە شىدايتىن، مويىمايتىن جىگىتتەر دەپ ويلايمىن. قازاق بوكسىنا تەك تاقىمدى قىسىپ وتىرا بەرىڭىزدەر. جەڭىس – الدا!
اڭگىمەلەسكەن: ءبىلال قۋانىش
