كەشە پاريجدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ فرانسيا ەلىندەگى رەسمي ساپارى باستالدى. ەلباسى بۇل ەلگە فرانسيا پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاندتىڭ شاقىرۋىمەن كەلدى.
گازەتىمىزدىڭ وقىرماندارى ف.ول­لاند قازاقستانعا 2014 جىلعى جەلتوقسان ايىندا كەلگەنىن جاقسى بىلەدى. 5-6 جەلتوقساندا وتكەن سول ساپار بارىسىندا فرانسۋا وللاند استانا جانە الماتى قالالارىندا بولىپ، فرانسيانىڭ قازاقستانمەن اراداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا بارىنشا نيەتتى ەكەندىگىن اشىق اڭعارتقان بولاتىن.
«قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق ورنى دا وتە ماڭىزدى، ول – ەۋروپا مەن ازيا اراسىن بايلانىستىراتىن كوپىر. قازاقستاننىڭ وسى گەو­گرافيالىق ورنىن وڭتايلى پايدا­لانعان ساياساتىنان فرانسيا وزىنە قاجەتتى ساباق السا بولادى. قا­زاقستانعا ينۆەستيسيالاۋ – ەۋرو­پا مەن ازياعا ينۆەستيسيالاۋ. ياع­ني، بولاشاق ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداقپەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋ دەگەن ءسوز. ەۋرو­پانىڭ بۇگىن بولماسا دا، ءبىر كۇنى قۇرلىقتىڭ وسى بولىگىمەن تىعىز بايلانىسارى انىق»، دەگەن بولاتىن سوندا ف.وللاند الماتىداعى عىلىم ورداسىنداعى سوزىندە.
سول ساپار بارىسىندا ف.ول­لاند­تىڭ ەلباسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ءوز باعدارلاماسىنا شۇعىل وزگەرىس ەنگىزىپ، قايتار جولىندا ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ماسكەۋگە سوعىپ رە­سەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين­مەن كەز­دەس­كەنى، كەزدەسۋ بارىسىندا ۋكراي­نا­داعى ساياسي داعدارىستى رەتكە كەلتىرۋ ءجو­نىندە رەسەي باسشىلىعىمەن كە­ءلىس­سوزدەر جۇرگىزگەندىگى بەلگىلى.
سوندىقتان بۇل جولعى ساپار­دى ەكى ەل باسشىلىعىنىڭ سىي­لاستىق قارىم-قاتىناسى ءورىس العان تۇستاعى جاۋاپتى ساپار رەتىن­دە قاراستىرۋعا بولادى. ەلىمىزدى الەمدەگى دامىعان وتىز ەل قاتارىنا قوسۋ، ودان بەرى العاندا «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىزگە باتىستىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ ينۆەستيسيالارى، ولاردىڭ ءبىزدى قولداۋى قاجەت. «جاقسىمەن جولداس بولساڭ جەتىلەرسىڭ» دەپ اتامىز قازاق تا تەگىن ايتپاعان. سوندىقتان ەلباسىنىڭ باتىس الەمىنىڭ اي ءمۇيىزدى مەملەكەتتەرىنە بالاناتىن ۇلىبريتانيا مەن فرانسياعا جاساعان بۇل ساپارلارىن ءبىر ەسەپتەن العاندا قازاقستاننىڭ كەلەشەگى ءۇشىن سان ءتۇرلى ماسەلەلەردىڭ باسىن قوسقان ءماندى دە ماڭىزدى ساپار دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى. ۇلىبريتانيا جەرىندەگى اڭگىمە مەن كەلىسىمدەر 12 ميلليارد دوللاردىڭ اينالاسىندا قوزعالعاندىعىن كەشەگى كۇنى جازدىق. سول سەكىلدى فرانسيا جەرىندەگى ساپارىنىڭ العاشقى كۇنىن دە ەلباسىمىزدىڭ وسىنداعى بيزنەس شورتاندارىمەن كەزدەسۋدەن باستادى.
06-11-02
05-11-05
سولاردىڭ العاشقىلارىنىڭ قا­تار­ىندا قازاقستان پرەزيدەنتى Peugeot Citroءوn كومپانياسى باسقارماسىنىڭ ءتور­اعاسى كارلوس تا­ۆارەسپەن كەزدەستى.
كەزدەسۋدە كومپانيانىڭ قا­زاق­ستان اۆتووندىرۋشىلەرمەن ىن­تىماق­تاس­تىعىنىڭ پەرسپەكتيۆالارى، ەلىمىزدەگى قىزمەتى جانە ونىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى تال­قى­لاندى. ك.تاۆارەس ەلبا­سىنا قازاقستاندىق سەرىكتەس­تەرى­مەن ەكى جىل ىشىندەگى بىرلەس­كەن جۇمىسى، دايىن ءونىم شىعا­رۋ ءوندىرىسى جانە ونى كورشى ەلدەر­ءدىڭ نارىعىنا ەكسپورتتاۋ جوسپارلارى تۋرالى ايتىپ بەردى.
سونداي-اق، مەملەكەت باسشىسى «Total» كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى دي­رەكتورى پاتريك پۋياننەمەن دە كەز­دەستى.
كەز­دەسۋ بارىسىندا كومىرسۋتەك شي­كى­­زا­تىن ءوندىرۋ سالاسىنداعى ءوزارا ىق­پال­­داس­تىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقى­لاندى.
مەملەكەت باسشىسى كومپا­نيا­نىڭ قازاقستاندا بەلسەندى ءارى ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەپ كەلە جات­قانىنا، سونىڭ ءناتي­جەسىندە سىندارلى ىنتىماقتاستىق بوي­­ىنشا قوماقتى تاجىريبە جيناقتال­عانىنا نازار اۋداردى.
پ.پۋياننە ءوز سوزىندە نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا قاشاعان كەنىشىن يگەرۋ ءجا­نە ەلىمىزدەگى وزگە دە ين­ۆەستيسيالىق جوبا­لاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ايتتى.
كەزدەسۋ اياقتالعاننان كەيىن قازاق­ستاندىق ءبىر توپ جۋرناليست پ.پۋياننە مىرزادان شاعىن سۇح­بات العان ەدىك. سول سۇحباتىندا «Total» كومپانياسىنىڭ باسشىسى ەلباسىنىڭ ەلىمىزدە جاساپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى جاقسى پىكىرىن ءبىلدىردى. قازىرگى كۇنى قازاقستاندا ەكونوميكانىڭ الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن شەتتەن ينۆەستيسيا تارتۋ ماق­ساتىندا ينۆەستورلار ءۇشىن ءبىرقاتار قولايلى احۋالدىڭ جاسالعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
ەلباسىنىڭ «Aubert&Duval» كوم­پا­نياسىنىڭ پرەزيدەنتى جورج ديۋۆال­مەن جانە وسكەمەن تي­تان-ماگنيي كوم­بي­ناتىنىڭ پرە­زي­دەنتى اسەم مامىتو­ۆامەن كەزدە­سۋىندە مەتاللۋرگيا سالا­سىن­داعى ىن­تىماقتاستىق ماسەلەلەرى قاراس­تىرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى ەكى كا­ءسىپ­­ورىننىڭ بىرلەسكەن جۇمى­سى ەلدى يندۋستريالاندىرۋ باع­دار­لاماسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى سونداي-اق، كومپانيانىڭ ماشينا جانە اسپاپتار جاساۋعا ارنالعان تيتان-ماگنيي ونىمدەرى ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ جونىندەگى جۇمىستارىنىڭ ەسەبىن تىڭدادى.
وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ فرانسۋز ەكونوميسى جاك اتتاليمەن كەزدەسكەنىن دە ايتا كەتۋ كەرەك. كەزدەسۋ بارىسىن­دا جاھاندىق نارىقتارداعى احۋال، الەمدىك ەكونوميكاداعى داع­دارىس ۇردىستەرىن ەڭسەرۋ جولدارى، سونداي-اق، قازىرگى قالىپتاسقان جاع­دايداعى قازاق­ستاننىڭ ءىس-قيمىل باعدارلاماسى – بەس ينستيتۋتتىق رەفورما مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارى تالقىلاندى. تا­راپ­تار ەلىمىزدەگى ينفراقۇرى­لىمدىق جاڭ­عىر­تۋلار پەرسپەكتيۆاسىنا دا ارنايى توقتالدى.
مۇنان كەيىن ەلباسىنىڭ فران­سيانىڭ جەتەكشى كومپا­نيا­لارىنىڭ باسشىلارىمەن جالپى كەزدەسۋى ءوتتى.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار الدىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشى­سى ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ەلىمىزدە جۇ­مىس ىستەپ جاتقانىن، قازاقستاننىڭ ءمۇم­كىن­دىكتەرى مەن ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىق­تارىن جاقسى بىلەتىنىن ايتتى.
«مىسالعا، فرانسيانىڭ 24 كومپانياسى قازاقستاندا ءقازىردىڭ وزىندە 2 ميلليارد دوللاردان اساتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىردى، 14 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋ كەزەڭىندە تۇر، تاعى 10-ى – كەلەشەكتىڭ ەنشىسىندە. ءبىر عانا مەنىڭ ساپارىم بارىسىندا جالپى قۇنى 5 ميلليارد دوللاردان اساتىن كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلاتىن بولادى»، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قا­زاق­ستان مەن فرانسيانىڭ ساۋدا-ەكو­نوميكالىق جانە ينۆەستي­سيالىق ىقپالداستىعىنا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى.
«فرانسيا قازاقستاننىڭ جە­تەكشى ەكونوميكالىق سەرىك­تەس­تەرىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. ءبىزدىڭ ءوزارا ساۋدا اينالىمىمىز سوڭعى جىلدارى سىرتقى جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان، 6 ميل­ليارد دوللار كولەمىندە تۇراقتاپ وتىر. فران­سۋز بيزنەسىنىڭ سوڭعى 10 جىلدا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا سالعان ينۆەستيسياسى شامامەن 12 ميلليارد دوللار بولدى. قازاقستان نارىعىندا 130 فرانسۋز كومپانياسى ءتۇرلى سالالاردا جۇمىس ىستەيدى»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى بۇگىندە دايىن ءونىم الاتىن بىرلەسكەن تابىستى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «ولاردىڭ قاتارىندا «الستوم» ەلەكترو­ۆوز­دارى، «ەۆروكوپتەر» تىكۇشاعى، «پە­جو» جانە «سيتروەن» اۆتومو­بيلدەرى، كۇن باتارەيالارى، سەمەنت، «دانون» ءسۇت ونىمدەرىنىڭ جاڭا تۇرلەرى مەن باسقا دا وندىرىستەر بار. «ەيرباس دەفەنس ەند سپەيس» كوم­پانياسىمەن بىرلەسىپ جەردى قا­شىقتان زوندتايتىن ەكى جەر­سەرىك ۇشىردىق جانە عارىش اپپاراتتارىن قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنى عيماراتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز»، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بىرلەسكەن ينۆەستيسيالىق جوبالار قاتارىندا Airbus كومپانياسىمەن جۇمىسقا ارنايى توقتالدى.
«ەلىمىز تيتاننان جوعارى تەحنولوگيالى ءونىم جاسايتىن زاۋىت اشتى، بۇل ءونىم Airbus ۇشاقتارىن قۇراستىرۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. قازاقستاننىڭ «ەير استانا» كومپانياسى فرانسۋز اۆياسيا ونەركاسىبىنىڭ ۇشاقتارىن پايدالانۋ ارقىلى وسى سيكلدى اياقتايدى»، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، استانا مەن پاريج اراسىندا تىكەلەي اۋە قاتىناسىن اشۋ جانە ينۆەستورلار ءۇشىن ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزۋ ەكى ەلدىڭ ينۆەس­تيسيالىق ىقپالداستىعىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى.
سونىمەن قاتار، ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارى اراسىندا قول قويۋعا ازىرلەنىپ جات­قان كەلىسىمشارتتار فرانسياعا ۋران جەتكىزۋ، اۆتوموبيل ونەركاسىبى، سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ، قالدىقتاردى جويۋ ءجا­نە باسقا دا ماڭىزدى باعىتتاردى قامتي­تىنى اتاپ ءوتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى قازاق­ستان­نىڭ ين­ۆەس­تيسيالىق احۋالدى ودان ءارى جاق­­سارتۋ، بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ءجا­نە ۇلت جوسپارىن، «نۇرلى جول» باع­دارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ، سونداي-اق، استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق ما­مان­داندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋگە دايىندىق جۇمىستارى تۋرالى دا ايتتى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ فران­­سۋز بيزنەسىن قازاقستاندى يندۋس­تريا­لاندىرۋعا، جوسپارلانىپ وتىرعان ءىرى كاسىپورىنداردى جەكەشەلەندىرۋگە جانە قۇرىلىپ جاتقان «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىردى.
فرانسۋزدىڭ ءىرى كومپا­نيا­لارىنىڭ باسشىلارى قا­زاق­ستان­داعى قولايلى ينۆەستيسيالىق احۋال قالىپتاستىرۋ سايا­ساتىنا جوعارى باعا بەرىپ، ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءوزىن سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار، فرانسۋز بيزنەسىنىڭ وكىلدەرى قازاقستان بيزنەسىمەن بىرلەسىپ جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىنە زور قىزىعۋشىلىق تانىتتى.
ءىس-شاراعا Airbus، Alstom Transport، Vicat، Soufflet، Rothschild Group، Veolia Asia، Areva جانە باسقا دا كومپا­نيا­لار­دىڭ باسشىلارى قاتىستى.
جالپى، وسى ارادا ەكى ەل ارا­سىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتى­ناستار جايىنا توقتالا كەتەت­ءىن بولساق، ونى ەكپىندى تۇردە ءورىس الىپ كەلە جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. سوڭعى جىلدارى فرانسيا قازاقستاننىڭ ساۋدا ارىپتەستەرى تىزىمىندە ەكى جاقتى ساۋدا كولەمى بويىنشا رەسەي، جۇڭگو، نيدەرلاند جانە يتاليادان كەيىن بەسىنشى ورىن­دا كەلەدى. جىل سايىنعى ساۋدا اينالىمىنىڭ 8 ميلليارد دول­لارعا دەيىن شارىقتاعان ءساتى دە بولدى. بۇل – الىستاعى فرانسيانىڭ قازاقستانعا قانشالىقتى جاقىن­داي تۇسەتىندىگىن بىلدىرەتىن تاماشا كورسەتكىش. سوڭعى كەزەڭدەگى داعدارىس اۋىرتپالىعى قان­شا­لىقتى زاردابىن تيگىزدى دەسەك تە، الىس ەلمەن جانە ورتاسىندا اشىق تەڭىز جولى جوق ەلمەن جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندەگى الىس-بەرىس ساۋدامىز كوپ قۇلدىراي قويعان جوق. مۇ­­نىڭ ءوزى ەكى ەل اراسىنداعى ىن­تى­­ماق­تاس­تىققا بەرىك نەگىز بولا الاتىن فاك­تورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
قازاقستان ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى بولىگىن مۇناي، مەتالل، حيميا ءونىم­دەرى قۇرايدى. يمپورتقا وندىرىستىك جابدىقتار، دارى-دارمەك جانە كوسمەتيكا، كولىك، ازىق-تۇلىك، ۇشاتىن جانە عارىش اپپاراتتارى كىرەدى.
قازاقستاندا فرانسيالىق كا­پي­تالدىڭ قاتىسۋىمەن 128 كومپانيا جۇمىس ىستەۋدە. سولاردىڭ قا­تارىندا «توتال»، «اريەۆا»، «دا­نون»، «ۆيكات»، «پەجو»، «الس­توم»، تاعى باسقا كومپانيالار بار. ەلباسىنىڭ وسى جولعى پاريجدە فرانسۋزدىڭ بيزنەس كاپيتاندارىمەن كەزدەسۋىنە مىنە، وسىنداي قازاقستانمەن جۇمىس ىستەۋگە ءمۇد­دەلىلىك تانىتىپ وتىرعان نەمەسە ءبىزدىڭ ەلى­مىزگە قىزىعۋشىلىق تانىتا باستاعان كوپتەگەن ىسكەرلەر كەلدى.
ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك باي­لا­نىس­تاردىڭ جاندانۋى ءۇشىن قوس ەل ۇكىمەتتەرى تاراپىنان ءبىرقاتار ءتيىمدى تەتىكتەر ۇيىمداستىرىلعان. ماسەلەن، 1992 جىلدان باستاپ ۇكى­مەتارالىق ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق جونىندەگى كوميسسيا (ۇاك) جۇمىس ىستەۋدە (كوميس­سيانىڭ قازاق تاراپىنان تەڭ ءتوراعاسى – ينۆەستيسيالار جانە دا­مۋ ءمينيسترى ءا.يسەكەشيەۆ، فران­سۋز تاراپىنان سىرتقى ساۋدا ءجونىن­دەگى مەملەكەتتىك حاتشىسى – م.فەكل).
فرانسيالىق ءىرى كومپانيالار باسشىلارى كىرەتىن قا­زاق­ستان-فرانسيا ىسكەرلىك كەڭەسىن قازاقستان تاراپىنان «ۆيزور حول­دينگ» اق ديرەكتورلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ايدىن كارىبجانوۆ، ال فرانسۋز تاراپىنان «Total» كوم­پانياسىنىڭ باس ديرەكتورى يۆ-لۋي دارريكاررەر باسقارادى.
2015 جىلدىڭ 29 ناۋرىزىنان باس­تاپ استانا-پاريج باعىتىندا «ەير استا­نا» اۋە كومپانياسىنىڭ تىكەلەي ۇشۋ باعى­تى جۇيەلى جول­عا قويىلدى. فرانسيا ازا­مات­تارىنىڭ قازاقستانعا قىسقا مەر­ءزىمدى (15 كۇندىك) ساپارلارى ءۇشىن ۆيزاسىز رەجىم 2015 جىلدىڭ 16 شىلدەسىنەن 2017 جىل­دىڭ 31 جەل­توقسانىنا دەيىن ۇزارتىلدى.
فرانسيا ەكسپو-2017-گە قاتى­سۋعا نيەت بىلدىرگەن ەلدەر اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ وعان قاتىسۋ بيۋدجەتىن بەلگىلەدى ءجا­نە كورمەدەگى بولاشاق فرانسۋز پا­ۆيلو­نىنىڭ باس كوميسسارى ەتىپ پ.لورونى تاعايىندادى.
ەندى فرانسيانىڭ الەمدەگى قازىرگى جاعدايىنا كەلسەك، فرانسيا – باتىس ەۋروپاداعى ەڭ ءىرى مەملەكەت، جەرىنىڭ اۋدانى جاعىنان ول ۇلىبريتانيادان ەكى ەسە ۇلكەن. فرانسيانىڭ قۇرامىنا كورسيكا ارالى، جەرورتا تەڭىزى مەن بيسكاي شىعاناعىنداعى ۇساق ارالدار ەنەدى. فرانسۋز وداعى دەپ اتالاتىن ءبىر­لەستىككە بەس شالعاي دەپارتامەنت (كا­ريب تەڭىزى الابىنداعى گۆا­دەلۋپا، مار­تي­نيكا، وڭتۇستىك امە­ريكاداعى گۆيانا، ءۇن­ءدى مۇحي­تىنداعى رەيۋنون، اتلانت مۇحي­تىن­داعى سەن-پەر مەن ميكەلون) جانە ت.ب. جاتادى. حالىق سانى 64،6 ملن. ادام (1 شىلدە 2014). فران­سۋز­دار ءوز ەلىن «گەك­ساگون» (التى­بۇرىش) دەپ اتايدى.
ەۋروپانىڭ باتىسىندا ور­نا­لاسقان ەلدىڭ نەگىزگى اۋماعىنىڭ قۇرلىقتاعى شەك­ارالارى ءسولتۇس­تىكتە بەلگيا مەن ليۋك­سەمبۋرگ، شى­عىستا گەرمانيا مەن شۆەي­ساريا، ال وڭتۇستىك-شىعىستا يتا­ليا جانە موناكومەن، وڭتۇستىك-باتىستا يسپانيا جانە اندوررامەن شەكتەسەدى.
ەۋروپالىق وداققا ەنەتىن دامى­عان مەملەكەتتەردىڭ ارالىعىندا ورنا­لاسۋى فرانسيانىڭ ەۋرو­پا­لىق ءبىرتۇتاس قارىم-قاتىناس­تاردىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتەدى. فرانسيانىڭ تەڭىز شەكارالارى جەرورتا تەڭىزى، بيسكاي شىعاناعى جانە لا-مانش بۇعازىن ءبولىپ تۇر. جاعالاۋلارىندا كەمە توقتايتىن قولايلى قويناۋلاردىڭ بولۋى فرانسيانىڭ ەجەلدەن-اق تەڭىز كولىگىنىڭ دامۋىنا جانە ەۋروپا عانا ەمەس، باسقا دۇنيە بولىكتەرىندە ورنالاسقان ەلدەرمەن دە سىرتقى ساۋدا ەكونوميكالىق قاتىناستار ورناتۋىنا العىشارت بولدى.
مىنە، وسىنداي ەلمەن اراداعى ىن­تى­ماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەندىگى تۇسىنىكتى. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنىڭ وزىندە-اق قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى ءقازىر ارناسى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ كەلە جاتقان وسى جولدىڭ العاشقى سۇرلەۋىن سالدى. ءسويتىپ، قازاق-فرانسۋز قاتىناستارىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ فرانسياعا 1992 جىلى جاساعان رەسمي ساپارى اياسىندا «دوستىق، ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى» شارتقا قول قويۋ ساتىنەن باستاۋ الدى. مۇنان كەيىن ەلباسى فرانسياعا رەسمي جانە جۇمىس ساپارلارىمەن توعىز رەت كەلىپ قايتتى. ءاربىر كەلگەن ساپارىندا قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا ارنالارىنىڭ باستاۋ الۋىنا سەرپىن بەرىپ وتىردى.
سول سەكىلدى فرانسيا ەلىنىڭ باسشى­لى­عى دا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاس­تىقتى دامىتۋ ماقساتىندا قازاقستانعا بىرنەشە رەت كەلىپ قايتقاندىعىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس. ماسەلەن، ەلدىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى فرانسۋا ميتتەران قازاقستانعا 1993 جىلى ساپارمەن كەلسە، نيكولا ساركوزيدىڭ تابانى ۇلى دالا ەلىنە 2009 جىلى ءتيدى. ال ەلىمىزگە وتكەن جىلى فرانسۋا وللاندتىڭ كەلۋى جوعارى دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا تۇسۋگە جاقسى دەم بەردى.
سونىمەن، بۇل جولى ەلباسىمىز فرانسۋزدار ەلىنە ون ءبىرىنشى رەت ساپارمەن كەلىپ وتىر. ونىڭ تابىستى بولاتىندىعى ساپاردىڭ العاشقى ساتىنەن-اق ايقىن اڭعارىلدى. ءويت­كەنى، فرانسۋز بيزنەسىنىڭ سەر­كە­لەرى قازاقستانمەن جۇمىس ىستەۋ­گە نيەتتى ەكەندىكتەرىن تانىتتى. سونىڭ ءبىر كۋاسى ەكونوميكا سالا­سىنداعى بىرنەشە قۇجاتقا قول قويىلۋى بولدى. مىنە، وسى قۇ­جات­تاردىڭ نەگىزىندە ەلىمىزدىڭ ەكو­نو­ميكاسىنا قانشاما قارجى قۇيىلماق.
وسىناۋ ءساتتى باستالعان ساپار­دىڭ ۇلكەن نۇكتەسى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ فرانسۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاندپەن ەليسەي ساراي­ىنداعى كەزدەسۋى كەزىندە قويىلدى. جالپى، تاريحى ءۇش عاسىرلىق ۋاقىتتى قامتيتىن بۇل اتاقتى ساراي فرانسۋزداردىڭ الەمدىك شارىقتاۋ ساتتەرىنىڭ كۋاسىندەي بولىپ، ەلگە رۋح بەرىپ كەلەدى.
فرانسيا – تاريحى تەرەڭگە كەتەتىن ەلدەردىڭ ءبىرى. كونە تاريحىندا قازىرگى فرانسيانىڭ گال­ليا اتانعانى بەلگىلى. بۇل ەل ازات­تىق ءۇشىن كۇرەسكەن ەرجۇرەك گاللداردىڭ وتانى بولعان. تاريح­تى بەرىدەن العاندا ريم يمپە­رياسىنىڭ قۇرىلۋى مەن كۇيرەۋى بۇل ەلدىڭ قازىرگى ساياسي بەت كەل­بەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن اسەر ەتتى. ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ 486-شى جىلى فرانكتەر گاللياداعى سوڭعى ريم يەلىگىن باسىپ الدى دا فرانك مەملەكەتىن قۇردى. مەم­لەكەتتىڭ فرانسيا اتالۋى مىنە، وسى وقيعادان باستاۋ الادى.
XVI-XVII عاسىرلاردا فرانسيا باتىس ەۋروپاداعى ۇستەمدىك ءۇشىن «قاسيەتتى ريم يمپەرياسىنىڭ» مۇراگەرلەرى گابس­بۋرگ­تەر اۋلە­تىمەن جانە يسپانيامەن سوعىس­تار جۇرگىزدى.
1789 جىلى باستالعان فرانسۋز ريەۆوليۋسياسى ناتيجەسىندە مونارحيا مەن فەودالدىق ءتارتىپتىڭ جويىلۋى، ءبىرىنشى جانە ەكىنشى رەسپۋبليكانىڭ جاريالانۋى، ناپولەون بوناپارتتىڭ بيلىككە كەلۋى، يمپەريا قۇرۋى فرانسۋز تاريحىنىڭ ايشىقتى ساتتەرى بولىپ تابىلادى. ەليسەي سارايى مىنە، وسى ناپولەون بوناپارتتىڭ تۇسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسمي رەزيدەنسياسىنا اينالدىرىلعان بولاتىن. تاريحشىلار سول كەزدەن بەرى سارايدىڭ ءتۇرى مەن كەلبەتى دە وزگەرمەگەندىگىن ايتادى.
سول سەكىلدى ءبىزدىڭ قازاق حال­قى­نىڭ تاريحى دا تەرەڭگە كەتە­تىندىگى بەلگىلى. ءبىز ءوزىمىزدى گاللدان قاھارماندىعى كەم ەمەس ساق پەن عۇننىڭ ۇرپاقتارىمىز دەپ ەسەپتەيمىز. ونىڭ بەر جاعىندا تاياۋ­دا عانا قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىل­عاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ وتتىك. كوپتەگەن ادامداردىڭ ايتۋىنشا، قازاق حالقى مەن فرانسۋز حالقى اراسىندا ۇقساستىقتار دا از ەمەس. كەزىندە شەتەل ساياحاتشىلارىنىڭ ءبىرى ەركوڭىلدىلىگى مەن سەرىلىك ءومىر سالتىنا قاراپ، «قازاقتار – ازيانىڭ فرانسۋزدارى» دەپ جازعانىن دا وسى ورايدا ەسكە سالا كەتكىمىز بار. ءبىزدىڭ ءبىر ايىبىمىز – كەنجەلەپ دامىعاندىعىمىز، وتار ەلدەر قاتارىندا بولعاندىعىمىز. مىنە، وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ، قازاقستاندى الەمدەگى دامىعان ەلدەر قاتارىنا قوسۋ ەلباسىنىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زي­دەنتىن فرانسيا پرەزي­دەن­ءتىنىڭ قارسى الۋى بارىنشا سالتاناتتى دەڭگەيدە ءوتتى. ەلباسىن الدىمەن پارلامەنتپەن بايلانىس جونىندەگى مەملەكەتتىك حاتشى جان-ماري لە گەنوم جانە ءپاريجدىڭ اسكەري گۋبەرناتورىنىڭ وكىلى قارسى الدى. ال ەليسەي سارايىندا قۇرمەتتى قاراۋىل ساپقا تۇردى. وسى جەردە فرانسيا پرە­زي­دەنتى فرانسۋا وللاند قازاقستان باسشى­سى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتى قۇرمەتتى ءاس­كەري قاراۋىل الدىندا قارسى الدى. ءبىز­گە بەرىلگەن تۇسىنىكتەمەگە سايكەس، مۇن­داي قا­بىلداۋ بارىنشا قۇرمەتتى دەپ ەسەپ­تە­لە­ءدى جانە سيرەك جاعدايدا جۇرگىزىلەدى ەكەن.
وسى كۇنى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ فرانسۋز رەسپۋب­لي­كا­­سىنىڭ پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاند­پەن كەزدەستى.
شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرام­دا ءوت­كەن كەز­دەسۋ بارىسىندا مەملەكەت­تەر باس­­شى­لارى ەكىجاقتى ىنتىماقتاس­تىق­تىڭ نە­گىزگى باعىتتارىن تالقىلاپ، كۇن ءتارتى­بىندەگى حالىقارالىق وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
مەملەكەت باسشىسى فرانسيا قازاق­ستان­نىڭ ماڭىزدى سەرىك­تەس­تەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن، ەلدەرىمىزدىڭ اراسىندا بۇگىندە ەكو­نوميكا جانە ساياسات ماسەلەلەرى بويىنشا تولىق تۇسىنىستىك ورناعانىن ايتتى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پەن فرانسۋا وللاند فرانسيا پرەزي­دەنتىنىڭ استاناعا جاساعان كەيىنگى ساپارى كەزىندە قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن دا تالقىلادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى بۇگىندە استا­نا مەن پاريج اراسىندا ساۋدا-ەكونو­مي­كالىق، ينۆەستيسيالىق، مادەني-گۋما­ني­تارلىق، سونداي-اق، اەروعارىش سالا­لارىنداعى ىقپالداستىقتىڭ زور الەۋەتى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
كەزدەسۋ بارىسىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ فرانسيا پرەزيدەنتىن ءى دارە­جەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتادى.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا تومەندەگىدەي قۇجاتتار قابىلداندى:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­دەنتى مەن فرانسۋز رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتىنىڭ بىرلەسكەن دەكلاراسياسى؛
– استانا قالاسىندا وتەتىن حالىق­ارالىق ەكسپو-2017 ما­مان­داندىرىلعان كورمەسىنە فران­سۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتى­سۋى تۋرالى شارت؛
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەس­تي­سيالار جانە دامۋ مينيستر­لىگىنىڭ اەرو­عارىش كوميتەتى مەن فرانسۋز رەس­پۋب­­ليكاسىنىڭ عارىشتىق زەرتتەۋلەر ۇلت­تىق ورتالىعى اراسىنداعى عارىش بو­ي­­ىن­­شا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ سالا­­سىن­داعى نيەتتەستىك تۋرالى دەكلاراسيا؛
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگى مەن فرانسۋز رەس­پۋبليكاسى جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگىنىڭ بىرلەسكەن دەكلاراسياسى.

دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان