وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ ەلىمىزدە راسىمدەلمەگەن قارجى مەن مۇلىكتى  جاريا ەتۋ ناۋقانى باستالدى. اتالعان اكسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى شەت ەلدە جاسىرىلعان وتاندىق قارجىلاردى ەلگە قايتارىپ، ەكونميكامىزدى كوتەرۋ بولاتىن. الايدا باي-باعلاندارىمىز شەت ەلدە جاسىرعان اقشالارىن ەلگە اكەلىپ، الەۋمەتتىك جاعدايىمىزدى كوتەرۋگە اسىعار ەمەس.

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بيىلعى كەزەكتى جولداۋىندا بۇل ماسەلەگە ايرىقشا توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا ۇكىمەت سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ول ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى مۇلىكتى جاريا ەتۋدى 2016 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتقانىن مالىمدەدى.

– كاسىپكەرلەر، ىسكەر ازاماتتار! مەملەكەت سىزدەردىڭ بيزنەستەرىڭىزدى دامىتىپ، اياققا نىق تۇرۋلارىڭىزعا بارلىق جاعدايدى جاسادى. بۇگىنگىدەي سىن ساعاتتاردا سىزدەرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتىلادى. جەكەشەلەندىرۋدىڭ جاڭا لەگىنە بەلسەندى قاتىسىڭىزدار، قارجىنى زاڭداستىرىپ، اشىق جۇمىس ىستەڭىزدەر. قۋاتتى ەل بولۋ – باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ دەگەن ءسوز. ءقازىر مىنەكەي، مىنا جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە الىپ كەلىپ زاۋىتتى، فابريكانى، ەلەكتروستانسانى، جولداردى جەكە مەنشىككە الىڭىزدار. ءبىرىنشى، وزدەرىڭىزگە، ەكىنشى، سول ارقىلى حالىققا جۇمىس بەرۋ، ءۇشىنشى سالىق تولەتىپ مەملەكەتتكە كومەكتەسۋ. تەك حالىقتىڭ راحمەتى مەن العىسىنا بولەنەسىزدەر، – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ەلگە قارجىسىن اكەلگەن ازاماتتارعا سوت قۋدالاۋى بولمايدى دەپ كەپىلدىك بەرىپ وتىر. سوندىقتان دا، ول كاسىپكەرلەر مەن ىسكەر ازاماتتارعا «اقشالارىڭنىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىك بەرەمىن» دەپ ارنايى ۇندەۋ جاريالاپ وتىر. مىنە، وسى ۇندەۋدى ەلىمىزدىڭ بەلدى كاسىپكەرلەرى قانشالىقتى قولدايدى؟ سەبەبى، پرەزيدەنت بۇل جولداۋدان بۇرىن مۇلىكتى  جاريا ەتۋگە بايلانىستى بىرنەشە رەت مالىمدەمە جاسادى. الايدا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىنە قۇلاق اسىپ، قارجىسىن ەلگە اكەلگەن ازاماتتار از بولدى.

ال ەندى ءبىر جىل مۇمكىندىك بەرگەننەن كەيىن كاسىپكەرلەر شەت ەلدەگى قارجىسىن ەلگە اكەلۋى مۇمكىن بە؟ بەلگىلى ەكونوميست، جانكەلدى شىمشىقوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل شارۋانىڭ وڭدى جۇزەگە اسۋىنا قۇزىرلى ورگاننىڭ ارەكەتىنە بايلانىستى.

- مۇلىكتى جاريا ەتۋ حالىقارالىق دەڭگەيدە شەشىلەدى. ەگەر دە، قۇزىرلى ورگاندار ءبىر جىلدان كەيىن ءارتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمدار ارقىلى جۇمىس جاسايتىن بولسا شەت ەلدە كىمدەردىڭ اقشا جاسىرىپ وتىرعاندىعىن انىقتايدى. اربىردەن سوڭ «فوربس» جۋرنالى جىل سايىن قاي ەلدە قانداي ميللياردەرلەر بار ەكەنىن، ولاردىڭ ءاتى-جونىن جاريالاپ تۇرادى.

سوندىقتان دا ۇكىمەت باي-باعلاندارعا ءبىر جىل بەرىپ، «ويلانىڭدار. ايتپەسە مۇنىڭ ارتى جاقسىلىققا اكەلمەيدى» دەپ ەسكەرتۋ جاساپ جاتىر. مەنىڭ ويىمشا اتالعان ەسكەرتۋدەن كەيىن كاسىپكەرلەر اقشالارىن ەلگە اكەلە باستايدى، – دەيدى جانكەلدى شىمشىقوۆ.

ەكونوميستىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى 25 جىلدا ەلىمىزگە 210 ميلليارد اقش دوللار شاماسىندا ينۆەستيسيا كەلگەن. ال وسى جىلدار ىشىندە 147 ميلليارد اقش دوللارى كەلەمىندە قارجى ەلىمىزدەن شەت ەلگە قۇيىلعان. ەگەر دە، سىرتقا كەتكەن قارجىلاردى ەلگە اكەلەتىن بولساق، ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسارۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا، ۇكىمەت مۇلىكتى جاريا ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. الايدا، مۇلىكتى جاريا ەتۋدە ۇساق-تۇيەك شارۋالار جۇزەگە اسقانىمەن، شەت ەلدەن قىرۋار قارجى كەلىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىز.

ويتكەنى، باي-باعلاندار پرەزيدەنت كەپىلدىك بەرسە دە تاپقان تايانعانىن ەلگە اكەلۋگە قورقادى. سەبەبى، ءبىزدىڭ ەلدە كاسىپكەرلىكتى رەيدەرلىك شابۋىل جاساۋ ارقىلى تارتىپ الۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. ەگەر دە وسى ءداستۇردىڭ تامىرىنا بالتا شابىلماسا، كاسىپكەرلەر ەشقاشان قارجىلارىن ەلگە اكەلمەيدى.

سەرىك جولداسباي

استانا