شەشەندىگى مەن كوسەمدىگى داۋگەرشىلىكتە، باتىرلىعى مەن اقىلدىلىعى جاۋگەرشىلىكتە سىنالعان ەلىمىز بۇگىن دە اسقاق رۋحپەن العا قاراي نىق قادام باسىپ كەلە جاتىر.   ۇلى دالامىزدا ەركىندىك اۋەنى شارىقتاعان ۋاقىتتان باستاپ ەلىمىز كۇن ساناپ قارىشتاپ دامۋ ۇستىندە. ءبىز ءۇشىن جاھاندانۋدىڭ جاڭا جولى، الەمدىك ارەنادا ابىرويمىزدى اسقاقتاتاتىن تاعى ءبىر شارا - ەكسپو بولارى ءسوزسىز. ەڭ اۋەلى ەكسپو-عا قىسقاشا توقتالىپ وتسەك.  بۇل – بۇكىلالەمدىك ءبىر جارىم عاسىرلىق تاريحى بار كورمە. عىلىم تىلىمەن ايتاتىن بولساق  «يندۋستريالاندىرۋدىڭ بەلگىسى جانە تەحنيكالىق ءھام تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى كورسەتەتىن مۇمكىندىك». ەڭ العاش 1851 جىلى ۇلىبريتانيادا  باستاۋ العان. سودان بەرى قاراي بۇل كورمە الپىس بەس رەت وتكەن. بۇل الەمدىك شارانىڭ قازاق ەلى ءۇشىن ماڭىزى قانداي بولماق؟ بۇلاي ساباقتاي بەرسەك سانامىزعا ەڭ اۋەلى امىرە قاشاۋبايەۆتىڭ  ەسىمى كەلەرى ءسوزسىز. نەگە دەيسىز بە؟ 1925 جىل- پاريجدە  امىرە ءانى اسقاقتاعان، ۇلتىمىزدىڭ ءۇنجارياسى الەمگە پاش ەتىلگەن باقىتتى ءساتى ەدى... بۇل- سول زاماننىڭ وزىندە-اق كۇللى الەمدى تاڭقالدىرعان قازاق ەلىنىڭ مادەنيەتى، ادەبيەتى، مۋزىكا ونەرى تالانتتارعا قاشان دا كەندە ەمەس ەكەنىنىڭ ءبىر ايعاعى. امىرەنىڭ ونەرىنە ءتانتى بولعان ايگىلى فرانسۋز جازۋشىسى رومەن روللان: «مەن شىعىستا ءانشىنى نەگە بۇلبۇلعا تەڭەگەنىن ەندى تۇسىنگەندەيمىن»،- دەپ باعا بەرگەن ەكەن. سودان بەرگى ۋاقىتتا  جانە تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن از عانا ۋاقىت ىشىندە  قازاق دەيتىن  بولمىسى بولەك، تەكتى حالىقتىڭ بار ەكەنى، رۋحىنىڭ اسقاق ەكەنىن كورشىلەس ەلدەر مويىنداپ كەلەدى. قازاقستانىمىزدا وتەتىن ەكسپو وسى زاماننىڭ سال –سەرىلەرىنە، ونەر ادامدارىنا ءبىزدىڭ حالىقتىڭ ءىنجۋ-مارجان جاۋھارلارىن الەم الدىندا جارق ەتكىزەتىن تاعى ءبىر مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. اتى اڭىزعا اينالعان «بالقاديشا» ءانى فرانسيا ەلىندە ءدۇيىم جۇرتتىڭ  نازارىن اۋدارتىپ اۋەلەنسە، 2017- جىلعى ەكسپو-دا ءدال وسىنداي ومىرشەڭ، تاعىلىمى بيىك تۋىندىلار دۇنيەگە كەلەرى ءسوزسىز.  وسى ورايدا ەلباسىنىڭ ايتقان ءسوزى ەسكە تۇسەدى: «وتاندىق مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ ونەر كورسەتۋىنە باسىمدىق بەرۋ كەرەك. مادەني-دۋماندى شارالار كورمە اۋماعىندا عانا ەمەس، بۇكىل قالادا ءوتۋى قاجەت. مۋزەيلەر، كورمەلەر مەن تەاترلار قوناقتاردى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قارسى الۋعا دايىن بولۋى ءتيىس». دەمەك، ەكسپو-دا ەلىمىزدىڭ  تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرى  عانا ەمەس، ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ، تاريحىمىزدىڭ، ونەرىمىزدىڭ دە قانشاما ەل الدىندا  شارىقتايتىن ءساتى. وسىنداي كەزەڭدە، الاش ەلىنىڭ ءداستۇرىن، قازىناسى مەن قۇندىلىقتارىن كەلگەن شەتەلدىك  قوناقتارعا قۋانا تانىستىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ماقتانىش ەمەس پە؟ كورمە كەزىندە وتانىمىزدا ءبىر كۇندە ءۇش جۇزگە جۋىق شارا بولادى دەپ كۇتىلۋدە. شەتەلدەردەن ونەر جۇلدىزدارىن شاقىرماي، وتاندىق جۇلدىزداردىڭ ونەرى جوعارى باعالانىپ، ناسيحاتتالسا  بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدە  وتەتىن ەكسپو-نىڭ ۇتىمدى تۇستارىنىڭ ءبىرى بولماق.

حالىقارالىق كورمەنى ءبىزدىڭ ەلدە وتكىزۋ-   ەلباسىمىزدىڭ الەم ەلدەرى الدىندا تۇلعالىق تانىمدىلىعىنىڭ ارقاسى  ەكەنىنە ەشكىمنىڭ داۋى جوق...  ەكسپو-دا الىنعان «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبى ارقىلى  ءبىز كوپ نارسەنى ۇتارىمىز انىق. ەكىنشى جاعىنان، بۇل تاقىرىپ بىزگە جات ەمەس. سەبەبى،  كوشپەلى زامان كەزى جانە  كيىز ۇيلەردىڭ تابيعات ىڭعايىنا ساي بولۋى، قازاق حالقىنىڭ ءاربىر تۇرمىس-تىرشىلىگى، ءومىر ءسۇرۋ قاعيداسى تابيعاتپەن ءارقاشان ۇيلەسىمدە بولعان.  بۇل- حالىقارالىق دارەجەدە وتەتىن كورمە. مۇندا الەم ەلدەرى وزدەرىنىڭ ۇلگىلەرىن اكەلەتىن بولادى. ءبىز جاسىل ەنەرگەتيكا «حابى» اتانا الامىز.  سوندىقتان، بۇل تاقىرىپ شىن مانىسىندە ءبىز ءۇشىن ساتتىلىكتەر الىپ كەلەرىنە سەنىمىم مول!

     قازاقستاندىق  ونەرتاپقىشتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، ەڭ ۇتىمدى جوبالاردى سۇرىپتاۋ، ەكونوميكا جاعىنان دا، ەنەرگەتيكا جاعىنان دا ءتيىمدىسىن تاڭداپ، الەمگە تىڭ يدەيا ايتۋ- قازاق حالقىنىڭ ۇلكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى بولماق. تابيعاتتى لاستاماي، تابيعي جولدار ارقىلى ەنەرگيا كوزىن (جەل، عارىش، كۇن، سۋ) الۋ الەم ەلدەرى ءۇشىن دە، ءبىز ءۇشىن دە وڭ اسەرىن بەرەدى. سايكەسىنشە، ەلىمىزدىڭ تابيعاتى ەنەرگيا كوزىن  الۋعا وتە قولايلى.  قولايلى تابيعات بار كەزدە، نەگە الەمدىك دامۋدىڭ جاڭا ۇدەرىسىن قولعا الماسقا؟

2017-جىلعى  كورمەگە  2 ميلليون تۋريست كەلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.  دەمەك، ەكسپو-عا مۇشە 100-گە جۋىق مەملەكەتتەن كەلەتىن كوناقتار ءوز جوبالارى مەن ونىمدەرىن بىزگە ۇسىنادى. ەلىمىزدەگى ساۋلەت ونەرىنىڭ دامۋى، ىشكى ءتۋريزمنىڭ وركەندەۋى، جەكە ۇيىمدار مەن شاعىن بيزنەستەردىڭ پايدا تابۋى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

    اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن جاستارعا دا ەكسپو-دا پايدا مول بولماق. وسىنىڭ ناتيجەسىندە، مەن 2017-جىلعا دەيىن اعىلشىن ءتىلىن ەركىن مەڭگەرەمىن دەپ الدىما جوسپار قويدىم. بۇل كورمە مەن سياقتى جاستارعا ۇلكەن ستيمۋل!

ءيا... كەز-كەلگەن نارسەدە ءبىرجاقتى ۇعىمنىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس . ەكسپو-دا ءدال سولاي. ءبىرىمىز قۋانا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ جاتساق، ەندى ءبىرىمىز بايىبىنا بارماي «پايداسىنان-شىعىنى» دەپ جاتىرمىز...  الايدا، ءبىر كەزدەرى  فرانسيا مەملەكەتىندە دە ەيفەل مۇناراسىن سالۋعا كوپشىلىك حالىق قارسى بولعان دەسەدى. ءتىپتى، سالىنىپ بولعان سوڭ دا، سىن ايتۋشىلار قاتارى ازايماعان. سول كەزدەگى پاريج سەكىلدى، استانامىز الەمگە تانىلىپ، ەكسپو قازاقستانىمىزعا وڭ ناتيجەسىن بەرۋىن شىن جۇرەگىممەن تىلەيمىن جانە اتسالىسامىن.  سەبەبى، مەن - جاس ۇرپاق رەتىندە ەلىمىزدە وتەتىن وسىنداي ماڭىزدى شارانىڭ سالماقتىلىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن جاقسى سەزەمىن.

حالقىمىز قانداي زۇلماتتى زاماندى  باستان كەشىرسە دە، اۋىزبىرشىلىگىن، بولاشاققا دەگەن سەنىمىن جوعالتپاعان. ءبىز، وسىنىمىزبەن  دارا  حالىقپىز! ەكسپو- كورمەسىندە  تەرىس پىكىرلەر جاۋدىرتقانشا، اتا-بابا داستۇرىمەن جاقسىعا نيەت ەتەيىك!  «ءبىر جاعادان باس، ءبىر جاعادان قول شىعارىپ»  تاتۋلىعىمىزدىڭ ارقاسىندا بۇل ماڭىزدى شارانى دا ەل بولىپ ءوز دەڭگەيىندە اتقارامىز. ءبىز بىرگە بولساق، الىنبايتىن قامال جوق!

نازەركە ءورقارا