ەلباسىنىڭ ءوزى الدا قازاقستاندى از قيىندىق كۇتىپ تۇرماعانىن ايتىپ، بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى جۇمساۋعا شاقىردى. ءتيىستى مەكەمەلەرگە شىعىنداردى قىسقارتۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن قاراستىرۋدى تاپسىردى. ءسويتىپ، مەملەكەتتىك ورگاندار شىعىندارىن قىسقارتىپ، ۇنەمشىل ساياساتقا كوشەتىن كەيىپ تانىتۋدا. ايلىق-جالاقى، جۇمىسشىلار سانى قىسقارمايدى دەگەنمەن، ءبىرشاما دەڭگەيدە مەملەكەتتىك ورگاندار قارجىلىق قيىندىق كورەتىن سياقتى.
وسى رەتتە بۇرىنعى ءماجىلىس دەپۋتاتى، قوعام قايراتكەرى، «ورلەۋ» ۇلتتىق ورتالىعى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى مۇرات ابەنوۆ پوليسەيلەردى قىسقارتۋ ارقىلى، داعدارىس جاعدايىندا مەملەكەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋدى ۇسىندى. بۇل ويىن ول ءوزىنىڭ «فەيسبۋك» الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى پاراقشاسىنا جاريالادى.
«گايشنيك»، «مايشنيكتەر» نە ءۇشىن كەرەك؟ داعدارىس دەگەن دابىرانى پايدالانىپ ولاردى قىسقارتىپ تاستاۋ كەرەك. ەشكىم بايقاماي قالادى. بايقاسا، جۇرگىزۋشىلەر بايقاپ، قيىن ساتتە كورسەتكەن كومەك ءۇشىن العىستارىن ايتار ەدى» دەگەن ەكس-دەپۋتات قازىرگى تاڭدا جول-پاترۋلدىك پوليسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىنا كوڭىلى تولمايتىنىن ايتادى. ونىڭ ويىنشا، پوليسەيلەر جول قوزعالىسىن رەتتەپ، ازاماتتارعا كومەك كورسەتۋ ورنىنا جەكە مۇددەلەرىن كۇيتتەپ جۇرگەن كورىنەدى.
«كەشە تۇركىستاننان شىمكەنتكە دەيىن كولىكپەن ءجۇرىپ ءوتتىم. جولداردا كوكتايعاق، تازالانباعان، ەلدى-مەكەندەر ىشىندە عانا ازىن-اۋلاق قۇم توسەلگەن. قىرعا شىعاردا جانە تۇسكەن كەزدە كولىكتەر تايعاناپ جاتىر. ال، فورما كيگەن، ءبىزدى قورعاۋى ءتيىس ادامداردىڭ ءرولى تۇسىنىكسىز. قوسىمشا بەكەتتەر قويىپ، ەلگە قاۋىپ-قاتەردى ەسكەرتۋ ورنىنا قولدارىنا رادار ۇستاپ جاسىرىنىپ ءجۇر. ولار جۇرگىزۋشىلەردى «اۋلاۋعا» شىققان. تۇسىنەمىن، جاڭا جىل جاقىنداپ كەلەدى. باسشىلاردىڭ تالابى قاتتى»، - دەيدى مۇرات ابەنوۆ.
ول جول پوليسەيلەرىنىڭ وسى ارەكەتتەرى كەسىرىنەن ءقازىر ەشكىمنىڭ شوفەر بولعىسى كەلمەيتىنىن، بۇل ماماندىقتىڭ شىعىنى كوبەيىپ كەتكەنىن ايتادى. ەكس-دەپۋتات ءقازىر قوعام مەن مەملەكەتكە تۇك پايداسى بولماي وتىرعان بۇل قىزمەتتەردى گرۋزياداعىداي تاراتىپ جىبەرۋ كەرەك دەپ سانايدى.
ازىرگە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان بۇرىنعى دەپۋتاتتىڭ سىن-ەسكەرتپەسىنە ەشبىر تۇسىنىك بەرىلگەن جوق.
بۇعان دەيىن ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق. قاسىموۆ پوليسەيلەردى قىسقارتۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىپ وتىرماعانىن ايتقان ەدى. 2013 جىلى پاترۋلدىك پوليسيا مەن جول پوليسياسى بىرىكتىرىلىپ، «امبەباپ» پوليسەيلەر پايدا بولعان بولاتىن. وسى رەفورمانىڭ ارقاسىندا قىلمىستى ءىزىن سۋىتپاي اشۋ كورسەتكىشى 5 پايىزعا، جول ەرەجەلەرىن بۇزۋدى انىقتاۋ 16 پايىزعا ارتقانىن ايتادى پوليسەيلەر.
«ءبىر پوليسەيگە جۇمسالاتىن شىعىن وسى ەكى قىزمەتتى بىرىكتىرگەنگە دەيىنگى دەڭگەيدە. قىزمەتكەرلەردىڭ شتاتتىق سانىن قىسقارتۋ قاجەتتىلىگى جوق، ويتكەنى ونىڭ بارلىعى ءتيىستى نورمالارعا ساي كەلەدى» دەگەن بولاتىن مينيستر.
وسى رەتتە حالىقارالىق نورمالارعا ساي، حالىق سانىنا شاققانداعى پوليسەيلەردىڭ ۇلەسى تۋرالى دا ايتا كەتكەن ءجون. 100 مىڭ ادامعا 445 پوليسيا قىزمەتكەرىنەن كەلەتىن قازاقستان بۇل كورسەتكىش بويىنشا بىلتىر 6 ورىندى يەلەنگەنى جانە بار. الەمدىك تاجىريبەدە بۇل باعىتتاعى ورتاشا كورسەتكىش 100 مىڭ ادامعا 300 پوليسەي شاماسىندا كورىنەدى.
ەلدى مەكەندەردىڭ شاعىندىعى مەن تۇرعىنداردىڭ ازدىعىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ەلدەگى پوليسەيلەر سانىنىڭ شامادان تىس ەكەندىگى بۇعان دەيىن دە سىنعا ءىلىنىپ جۇرگەن بولاتىن. داعدارىس جەلەۋىمەن تاعى دا ءسوز بولىپ وتىر. بيلىك شىنىمەن پوليسيا قىزمەتىن وڭتايلاندىرىپ، وسى سالاعا جۇمسالاتىن قازىنا قاراجاتىن قىسقارتا ما، وزگەرىسسىز قالدىرا ما ول ءبىر كۇندە انىقتالا قويار شارۋا ەمەس، ارينە. الايدا، قۇقىققورعاۋ سالاسىنداعى ءتيىمسىز جۇمىس تەتىكتەرى، قىلمىس اشۋ، تەرگەۋ كەزىندەگى ادىلەتىزدىكتەر بۇگىندە ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. پوليسەيلەردىڭ قىسىمىنا شىداماي وز-وزىنە قول جۇمساعانداردى دا كورىپ جاتىرمىز. پوليسەيلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى دە تۇراقتى تۇردە وتەتىن اتتەستاسيالىق تەكسەرىستەرگە قاراماستان سىن كوتەرەتىن دەڭگەيدە ەمەس. قاراپايىم تۇرعىندار زاڭ تالاپتارى، قىزمەت اتقارۋ ەرەجەلەرىن بىلمەيىتىن، بىلسە دە ساقتامايتىن پوليسەيلەردىڭ تەرىس ارەكەتتەرىن ۆيدەوعا ءتۇسىرىپ الىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەردە كۇندە تاراتىپ ءجۇر. ءبىر توپ پوليسەيدىڭ 2-3 ماس جىگىتتەن تاياق جەپ جاتۋى دا جاڭالى بولماي قالدى بۇگىندە.
وسى رەتتە پوليسەيلەردىڭ قازىرگى ۋاقىتتاعى ەڭبەكاقىسى تۋرالى ايتا كەتسەك. بۇعان دەيىن پوليسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 2013 جىلى وسىرىلگەن ەدى. ول وزگەرىستەر بويىنشا قىزمەت ءوتىلى 20 جىلدان جوعارى پودپولكوۆنيك شەنىندەگى اۋداندىق ءىىب باستىعى 220 مىڭ كولەمىندە، كاپيتان شەنىندەگى، قىزمەت ءوتىلى 5-7 جىل بولاتىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتور 135 مىڭ، اۋداندىق زۆەنوداعى مايور شەنىندەگى قىزمەت ءوتىلى 5-7 جىل بولاتىن جەدەل ۋاكىل 120 مىڭ تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەندى. ءۇش جىلدان بەرى جىل سايىن بۇل كورسەتكىش ينفلياسيا دەڭگەيى جانە ورتاشا جالاقى كورسەتكىشىنە ساي ءوسىپ كەلەدى. ۇزىن سانى 300 مىڭنان اسىپ تۇسەتىن قازاقستاندىق پوليسەيلەر سانى مىنا قيىن قىستاۋ ۋاقىتتا وتىز پايىزعا قىسقارسا دا مەملەكەت قازىناسىنا ايتارلىقتاي دەمەۋ بولار ەدى شىنىمەن.
جومارت ابدوللا ۇلى
