بيىل ادەبيەت سالاسى بويىنشا نوبەل سىيلىعىن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە، ورىس تىلدىلەر اراسىندا العاشقى بولىپ بەلورۋس جازۋشىسى سۆەتلانا الەكسسيەۆيچ الدى. جازۋشىنىڭ جوعارى ماراپاتى 20 جىلدان بەرى كىتاپتارى شىعارىلماي كەلە جاتقان بەلارۋسيادا دا، بيلىك باسىنداعىلارعا ايتىلعان سىنى جاقپايتىن رەسەيدە دە ەشكىمنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزبادى.

جاقىندا جازۋشى Euronews ارناسىنىڭ ءتىلشىسى ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋليناعا سۇحبات بەردى. نازارلارىڭىزعا نوبەل سىيلىعى، ۇشقىش نادەجدا ساۆچەنكو جانە سوعىس پەن تۋرالى ءسوز ەتكەن سول سۇحباتتى ۇسىنامىز.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: سۆەتلانا الەكساندروۆنا، ەڭ الدىمەن ارنامىزعا سۇحبات بەرۋگە كەلىسكەنىڭىزگە راحمەت ايتامىز. جالپى، قانشاما جازۋشى نوبەل سىيلىعى تۋرالى تەك ارمانداپ ءوتتى. اتالعان ناگراداعا يە بولعان سوڭ ءسىزدىڭ ىشكى الەمىڭىز قالاي وزگەردى؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: سونداي ۇزاق ۋاقىت وتپەدى، سول سەبەپتى دە مەن ول كۇيدى تولىق كەشىپ جاتقام جوق. ءقازىر ماعان جات ريتمدەر، ساپارلار كوپ بولىپ تۇر. سوندىقتان بۇل تۋرالى ايتۋعا ءالى ەرتە بولار.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ءبىراق ءسىز ءوز ىقپالىڭىز، قوعامداعى سالماعىڭىز وزگەرگەنىن بايقاعان بولارسىز؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: مەنىڭ ۇستانىمدارىم ەش وزگەرمەدى، ءبارى بۇرىنعىشا. بۇرىن ايتقاندارىمدى ءالى ايتىپ ءجۇرمىن. العاشقى باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا مەنەن ۋكراينا تۋرالى سۇرادى. مەن ول ەلدەگى جاعدايدىڭ وككۋپاسيا ەكەنىن، پۋتين ازاماتتىق سوعىس باستاعانىن ايتتىم. ازاماتتىق سوعىستى كەز كەلگەن ەلدە باستاۋعا بولادى. بەلارۋسيادا پولياكتار مەن بەلورۋستاردى قارسى قويۋعا بولادى دەگەندەي. وسى پىكىرلەرىم ءۇشىن ماعان ءپۋتيننىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى پەسكوۆتىڭ ءوزى جاۋاپ بەردى.  مەن وعان ۋكراين حالقىنا قولداۋ رەتىندە كىتاپتارىم مەن حات جىبەردىم. ءبىراق، قازىرگى جاعدايدا سەن مەيلى ءۇش دۇركىن نوبەل سىيلىعىنىڭ يەسى بولساڭ دا بيلىك يەلەرى ساعان جاۋاپ قاتپايدى.  

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ءسىز بيلىك يەلەرى دەگەندە لۋكاشەنكو مەن ءپۋتيندى ايتىپ وتىرسىز با؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: ءيا.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ال، لۋكاشەنكو ءسىزدىڭ سىيلىق العانىڭىزدى قالاي قابىلدادى؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: گورباەچيەۆتەن، گەرمانيا، فرانسيا پرەزيدەنتتەرىنەن كەيىن كەش باتا قۇتتىقتادى. ءبىراق، ەلدە سايلاۋ بولىپ جاتقان، شەتەلدىك باقىلاۋشىلار كوپ ءجۇردى. قالاي سايلاۋ اياقتالدى، ول مەنى ەلدى قارالاپ ءجۇرسىڭ دەپ ايىپتادى.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ياعني، ءسىزدىڭ لۋكاشەنكومەن ارا قاتىناسىڭىز جاقسارماعان بولدى عوي؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: جوق-جوق.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ءسىزدىڭ نوبەل سىيلىعىن الۋىڭىز رەسەي قوعامىن ءدۇر سىلكىندىردى. رەسەيلىكتەردىڭ كوبى ءسىز سىيلىقتى پۋتينگە قارسى ۇستانىمدارىڭىز ءۇشىن الدىڭىز دەپ سانايدى. بۇنى ءسىز قالاي قابىلدادىڭىز؟ الدە وسىنداي پىكىر بولاتىنىن ءبىلدىڭىز بە؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: جوق، مۇنداي ەشتەڭە كۇتپەدىم. اسىرەسە، جازۋشىلاردان مۇندايدى كۇتپەدىم. مەن رەسەي قوعامى وسىنشا دەڭگەيدە سىرقات دەپ ويلامادىم. ءبىراق، ەڭ اياعى نوبەل سىيلىعىن العان جازۋشىلارعا دەيىن ءوز ەلدەرىندە سول اۋرۋعا شالدىققان. بۋنين دە، سولجەنيسىن دا، برودسكيي دە، ءتىپتى پاستەرناك تا. قانداي ەل ەكەنىن تۇسىنە الماي قويدىم.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ماسەلە پۋتيندە ەمەس شىعار بالكىم. مۇمكىن ءسىز رەسەيلىك قوعامنىڭ جانە رەسەيلىكتەردىڭ جاندى جەرلەرىن تاۋىپ باسقان بولارسىز؟ ولارعا سونىڭىز ۇناماعان بولار؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: مۇنىڭ سەبەپتەرى كوپ. بىرىنشىدەن، مەن رەسەيلىكتەر لايىقتى دەڭگەيدە قابىلدامايتىن كىشكەنتاي عانا ەل بەلارۋسيادانمىن. بەلورۋس ءتىلى دەگەن ولار ءۇشىن بىلعانعان ورىس ءتىلى ەمەس پە؟ ال، سول ەلدىڭ جازۋشىسى سىيلىق الۋى ولار كۇتپەگەن جاعداي بولدى. ودان كەيىن مەن اينالىسىپ جۇرگەن جانر ماسەلەسىن دە ايتا كەتۋ كەرەك. رەسەيلىكتەر جالپى جاڭالىقتان تىس قالعان. ولار الەمگە اشىلمادى. ول جاقتا ليبەرال ءسوزى جاعىمسىز ماعىناعا يە. ولارعا پۋتين ايتىپ جۇرگەن «رەسەي – ۇلى، اينالاسى تولعان جاۋ» دەگەن ءسوز جاقىن. بۇل ەسكى تۇسىنىستىك حالىق ساناسىنجدا قالىپ قويعان. بىر-بىرىنە باۋىر ەكى حالىقتى بىرنەشە اي ىشىندە بىر-بىرىمەن سوعىستىرىپ قويۋدى ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن. مەنىڭ انام ۋكراين قىزى، اكەم – بەلورۋس. كوبىندە سولاي. ءبىراق، سوعان قاراماستان سوعىس بولدى. قازىرگى تەحنولوگيالار زامانىندا ادامعا كەز-كەلگەن نرسە ىستەۋگە بولادى ەكەن.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ءسىز ءقازىر رەسەي تۇرمەسىندە وتىرعان ۋكراين ۇشقىشى نادەجدا ساۆچەنكونى بوساتۋ كەرەكتىگىن ايتتىڭىز. ءسىز ءۇشىن ۇشقىش قىز ۋكراينا ازاتتىعى مەن ءۇمىتىنىڭ سيمۆولى بولىپ سانالا ما؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: ءيا، مەنى ول ايەل ءبىر سىلكىپ تاستادى. العاشقى تەرگەۋ كەزىندەگى ونىڭ ارەكەتتەرى مەنىڭ كوز الدىمدا. قانشاما دورەكى ەركەكتەر وعان تاپ بەرگەندە ءوزىن سابىرلى ۇستادى. بىلاي قاراساق، جاي عانا ايەل. ءبىراق، ءبىز جاننا د اركتى كورىپ وتىرمىز. ونىڭ كورگەنىن كەز-كەلشگەن ەركەك كوتەرە الماس ەدى.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ءسىز ءوز شىعارماشىلىعىڭىزدا كەڭەستىك جانە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ادامداردىڭ تاعدىرىن جازىپ ءجۇرسىز. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا كەڭەستىك ادامداردىڭ شىركەۋگە ورالۋى قانشالىقتى زاڭدى قۇبىلىس؟ ءقازىر رەسەيدە سەنىم مەن ناسيحات اراسىنا شەكارا قويۋ مۇمكىن بە؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: مەنىڭ ويىمشا، رەسەيدە ماركستىك يدەولوگيا باسىمدىق الىپ كەتتى. ول يدەيا بيلىكتەن ايرىلعاندا ادامدار تىرەۋسىز قالدى. سول كەزدە ولار شىركەۋدى ىزدەدى. شىركەۋگە كەلدى. شىركەۋ ولار ءۇشىن بارۋعا بولاتىن جالعىز ورىن ەدى. ءبىراق، سوڭعى ون جىلدا بۇرىنعى شىركەۋ قالمادى. شىركەۋ ناسيحات جۇرگىزۋ قۇرالىنا اينالىپ كەتتى.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ءبىراق، ءسىز رەسەيگە دەگەن سەنىمدى جوعالتپاعان بولارسىز؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: جوق، جوعالتپادىم. ءبىراق، ورىس ءشوۆينيزمى باس كوتەرىپ بارا جاتقان سياقتى. بۇل قورقىنىشتى قۇبىلىس. رەسەيدە ءپۋتيننىڭ تۋ سىرتىنان كىم قاراپ تۇرعانى بەلگىسىز. ەشبىر فيلوسوف، فۋتۋرولوگتىڭ بۇل ەلگە قاتىستى بولجامدارى اقتالمادى. ورىس قازانىندا نە قايناپ جاتقانى بەيمالىم.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ال، ۋكراينانىڭ ەۋروپادا بولاشاعى بار ما؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: بار دەپ ويلايمىن. جاقىندا ۋكراينادا دا بولدىم. كييەۆ-موگيليان اكادەمياسىندا، مايداندا بولدىم. ادامدارىمەن، اسىرەسە، جاستارمەن اڭگىمەلەستىم. مەن ۋكراينا رەسەي شەكپەنىنەن شىعىپ، ەۋروپاعا، باسقا الەمگە ۇمتىلعان العاشقى ەل دەپ بىلەمىن. ءبىراق، بارلىعى قان توگىسكە ۇلاسقانى وكىنىشتى. رەسەي ۋكراينادان وڭايلىقپەن اجىراعىسى كەلمەدى. ۋكراينا ەندى ەركىن ەل بولادى.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: بارلىق شىعارماڭىز قىمبات ەكەنى تۇسىنىكتى. ءبىراق، وزىڭىزگە قاي ەڭبەگىڭىز بارىنەن دە جاقىن؟

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: ماعان ولاردىڭ بارلىعى قىمبات. مەن بارلىعىن سۇيەم. تەك ولار ءارتۇرلى جاعدايدا جازىلدى. ەگەر، «چەرنوبىل دۇعاسىن» الساق، وندا ينتەللەكتۋالدىق ىزدەنىستەر كوپ بولدى دەگەندەي... ءبىراق، ەشبىر كىتابىم قيىندىقپەن جازىلدى دەپ ايتپاس ەدىم.

ناتاليا ريچاردسون-ۆيكۋلينا، ەۋرونيۋس: ءسوز سوڭىندا شىعارماشىلىق جوسپارىڭىزدى ايتا كەتسەڭىز...

سۆەتلانا الەكسييەۆيچ: مەن «قىزىل ادام» سيكلىنداعى كىتابىمدى اياقتادىم. ەندى ايەل مەن ەر اراسىنداعى ماحاببات تۋرالى جازاتىن شىعارمىن.

دەرەككوز: ru.euronews.com