جىل وتكەن سايىن ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ جۇمىسى جوسپارلى تۇردە وركەندەپ كەلەدى. سۇرانىسقا ساي ءتيىستى ايماقتاردى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋ جاعى جوعارى دەڭگەيدە اتقارىلىپ جاتقانى بەلگىلى. «KEGOC» اق باسقارما ءتوراعاسى باقىتجان قاجييەۆ جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات نەگىزىندە ەلەكتر ەنەرگياسى سالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءبىر پاراسىن بۇعان دەيىن مالىمدەگەن بولاتىن.
الدا مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا «ەكىباستۇز-سەمەي-وسكەمەن» جانە «سەمەي-اقتوعاي-تالدىقورعان-الما» باعىتتارىندا جوعارى ۆولتتى جەلىلەر سالۋ مىندەتى تۇر. «KEGOC» اق-تىڭ قولعا جۇمىسى بويىنشا بۇل ەكى جوبا 2014 جىلى «سولتۇستىك-شىعىس-وڭتۇستىك» ءترانزيتىنىڭ 500 كۆ-تىق ءاج سالۋ» اۋقىمدى جوباسىنىڭ قۇرامداس بولىكتەرى بولىپ وتىر. وسى جوبانىڭ جۇمىسى بويىنشا ۇزىندىعى 1700 شاقىرىمدى كۇرايتىن اسا جوعارى كەرنەۋلى 500 جانە 220 كۆ ەلەكترسىمدارى مەن قۋاتى 500 كۆ سەمەي، اقتوعاي جانە تالدىقورعان ءۇش جاڭا قوسالقى ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسى قامتىلادى. بۇل نىساندار تولىعىمەن ىسكە قوسىلعان سوڭ وراسان زور پايداسىن اكەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس ىستەپ جاتقان 1150 كۆ ەكىباستۇز، 500 كۆ الما، 500 كۆ «وسكەمەن» جانە 220 كۆ «ءشۇلبى گەس» اتق قوسالقى ستانسالارىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىرعاندىعىن باسقارماسى باسشىسى باقىتجان قاجييەۆ مالىمدەگەن ەدى. ايتۋىنشا، مۇنداي كەزەڭدە 500 كۆ «ەكىباستۇز-شۇلبى-گەس-وسكەمەن» جەلىلەرىن تولىق تۇردە قولدانۋعا تاپسىرۋ سولتۇستىك-شىعىس قيماسىنداعى ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ودان ءارى ارتتىرا تۇسپەكشى. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرىندە رەسەي بەج جەلىلەرى ارقىلى وتەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن تاسىمالداۋ جەلىسى تاۋەلدىلىگىنە قاراماستان، بۇل ايماقتىڭ ەنەرگيا تاپشىلىعىن تولىق قامتي الادى. سونىمەن بىرگە، كونتررەتتەۋىش – بۇلاق گەس-تى جۇمىسى باستالعاندا ءشۇلبى گەس-ىنەن تولىق قۋات بەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. بۇگىندە 429 مەتالل تىرەك تولىق ورناتىلىپ، 130 شاقىرىمدى قۇرايتىن سىم جيناۋلى تۇر. سونداي-اق، 500 كۆ «سەمەي» قوسالقى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ، ول جەردە كوممۋتاسيالىق جابدىق مونتاجدالۋ ۇستىندە ەكەن. ءارى قوسالقى عيماراتتاردى سالۋ جۇمىستارى نازاردان تىس قالماعان. بيىلعى جىلى قوسىمشا 200 كم. جەلى تارتىلىپ، «سەمەي»، «وسكەمەن» جانە «ەكىباستۇز» قوسالقى ستانسالارىندا جابدىقتاردى مونتاجداۋ جوسپارلانىپ، جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلدى. بۇگىندە جالپى باعاسى 120 ملرد. تەڭگەگە جەتەتىن «500 كۆ سولتۇستىك-شىعىس-وڭتۇستىك» ءاج-نى سالۋ» جوباسى 2018 جىلى اياقتالادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. جەلى قۇرىلىسى كەزىندە 1800-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ، ءوز تيىمدىلىگىن بەرمەك. كەيىن قۇرىلىس اياقتالعان سوڭ اتالعان جەلىدە 97 ادام جۇمىس جۇمىسپەن قامتىلادى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مەملەكەت سۇرانىسىنا بايلانىستى KEGOC-تىڭ قازاقستان بەج-دىڭ سەنىمدى جۇمىسى مەن ءتيىمدى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىستاردىڭ جالعاسى بولىپ سانالادى.
ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى باقىلاۋدا ۇستالادى
جالپى، ەلىمىزدە جۇرتتى ەڭ كوپ الاڭداتاتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى ەلەكتر قۋاتىنا قاتىستى جايتتار بولىپ سانالادى. بۇل تۋرالى اڭگىمە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن كەگوك كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى تاراپىنان كوكتەم ۋاقىتىندا ايتىلعان بولاتىن. سول كەزدەرى ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ جايى دا ءسوز بولعان ەدى. وسى ورايدا قازاقستاندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامىتۋ جاعىنان ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى وركەندەتۋ اسا ماڭىزدى. بۇل تۋرالى سەنات دەپۋتاتى تالعاتبەك ءابايدىلدين «بولشەك جانە كوتەرمە ساۋدا نارىعىنداعى ەلەكتر قۋاتىنىڭ جۇمىسىنا قازىرگى جاعدايدىڭ اسەرى، ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ، ەنەرگيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە قۋات ۇنەمدەۋ ماسەلەلەرى پارلامەنتشىلەردىڭ باستى نازارىندا بولادى» دەگەن-تىن.
ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قاراي ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدىڭ كولەمى جىل سايىن شامامەن 4-6 پايىزعا ءوسىپ وتىرادى ەكەن. ونى تۇتىنۋدىڭ بولجامىن 2-3 جىلدا ءبىر رەت جاڭارتىپ وتىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن جوبالىق ينستيتۋتتارمەن ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋ ماقساتتى تۇردە جولعا قويىلعان. العاعى ۋاقىتتا تۇتىنۋ اۋقىمى بىرتە-بىرتە كوبەيىپ، ون بەس جىل ىشىندە 130 ملرد كۆت-ساعاتقا جەتۋى ىقتيمال. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىنى، قولدانىستاعى ەلەكتر ستانسالارىنىڭ توزۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارىلىعى بايقالادى. جوبامەن العاندا ول كورسەتكىش 60 پايىزعا دەيىن جەتكەن. جىل باسىندا جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنداعى قۇرال-جابدىقتاردىڭ ورتاشا قولدانىلۋى 28 جىل، گيدروەلەكتر ستانسالارىنا 35 جىل تولعان.
تۇتىنۋشىلار ءۇشىن دە ءتاريفتىڭ كوتەرىلەتىندىگى بايقالعانىمەن، وعان مەملەكەت ەسەلەپ باعانىڭ ارتۋىنا جول بەرمەيدى. ماسەلەن، KEGOC ۇلتتىق كومپانياسى 2015 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ ءوز توراپتارى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ قىزمەتىنە بەلگىلەنگەن ءتاريفتى 1،954-تەن 1،943 تەڭگە/كۆتس-قا دەيىن تومەندەتتى. ودان ءسال ەرتەرەكتە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ەلەكتر ەنەرگياسىنا ارنالعان ءتاريفتى ازايتۋ تۋرالى جاريالاعان بولاتىن.
سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ەلەكترمەن جابدىقتاۋشى ۇيىمداردىڭ «ب.نۇرجانوۆ اتىنداعى ەكىباستۇز ماەس-1»-تەن الاتىن قۋاتىنىڭ باعاسى 1 كۆت/ساعات ءۇشىن 8،8-دەن 8،65 تەڭگەگە دەيىن تومەندەتىلەدى. كەيىنگى كەزەڭدە «KEGOC»-تىڭ، وەك پەن ەنەرگيا جەتكىزۋشى ۇيىمداردىڭ تاريفتەرىن تومەندەتۋ جوسپارلانعان. مۇنىڭ بارلىعى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋشىلار ءۇشىن جاسالىنىپ وتىرعان قادام.
