بۇگىندە يسلام دىنىنە قاتىستى قاندايدا ءبىر «اتتەگەن-اي» دەيتىن ماسەلە تۋىنداسا، قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ ءدىني باسقارماسىن ايىپتاپ شىعامىز. الايدا، ءمۇفتياتتىڭ مۇمكىندىگى دىنگە قاتىستى ماسەلەلەردى شاشاۋ شىعارماي شەشۋگە استە جەتە بەرمەيدى. دەگەنمەن دە، ءمۇفتيات ءاۋ باستان-اق، ەلىمىزدە سالافيزم يدەياسىن قارقىندى تۇردە ناسيحاتتاپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءاتى-جونىن اتاۋى كەرەك ەدى.
سوڭعى جىلدارى «قوي تەرىسىن جامىلعان قاسقىرلار» جاستارعا ەمىن-ەركىن ۋاعىز تاراتىپ ءجۇر. وكىنىشكە وراي، ولاردىڭ جاساعان ناسيحاتى جاستاردى اداستىرىپ قانا قويماي، ەل ەستىمەگەن توسىن تەرگە بارۋىنا تۇرتكى بولىپ وتىر. ماسەلەن، تەرىس ءدىني كوزقاراستاعى جۇزدەگەن جاستار سيريا اسىپ، لاڭكەستەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. ال، ەلىمىزدە سالافيزم قاعيدالارىن ۇستاناتىن قانشا جان بارىن ءبىر اللا بىلەدى.
مىنە، وسى جاستاردىڭ اداسىپ، جات اعىمنىڭ جەتەگىنە كەتۋىنە نە تۇرتكى بولدى؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا، ءدىني باسقارما كەزىندە سالافيزم يدەلوگياسىن ۋاعىزداۋشى ازاماتتاردىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەپ بەرە المادى. ەگەر دە، جات اعىمدى ناسيحاتتاۋشىلاردىڭ كىم ەكەنىن جاستار ەرتە باستان بىلگەن بولسا، بۇلاي جاپپاي اداسپاس ەدى. الايدا، ءدىني باسقارما ەل اراسىندا تەرىس كوزقاراستاعى ازاماتتاردىڭ، جات اعىمداردىڭ يدەولوگياسىن جۇرتتىڭ ساناسىنا سىنالاپ ەنگىزۋگە مۇددەلى «ۇستازداردىڭ» كىم ەكەنىن كەش تە بولسا جاريالاي باستادى.
ناقتىراق ايتساق، جاقىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ نايب يمامى ەركەبۇلان قاراقۇلوۆ ەل ءىشىن الا تايداي بۇلدىرۋگە مۇددەلى وسىنداي اسىرە دىنشىلدەردىڭ ءاتى-جونىن جاريالادى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا بەلسەندى تۇردە ءدىني ۋاعىز جۇرگىزىپ جۇرگەن دارىن مۇباروۆ، وكتام زاۋىربەكوۆ، ءدىلمۇرات، نازراتۋللا، اعايىندى زينۋلليندەر سىندى ازاماتتاردىڭ ۋاعىزدارىن تىڭداۋعا بولمايدى. ويتكەنى، اتالعان ازاماتتار سالافيزم يدەلوگياسىن ەلىمىزدە قارقىندى تۇردە ناسيحاتتاپ، جاستاردى اداستىرىپ ءجۇر.
– ءدىني باسقارمانىڭ ۇستانىمىنا قايشى كەلەتىن سالافيزم يدەلوگياسىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن كىمدەر؟ ونىڭ ىشىندە ەڭ بىرىنشىدەن دارىن مۇباروۆتىڭ ەسىمىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ويتكەنى، ول ءبىر ەمەس بىرنەشە رەت ورەسكەل قاتەلىك جىبەردى. سونداي-اق، دارىن مۇباروۆتان بولەك وكتام زاۋىربەكوۆ، ءدىلمۇرات، نازراتتۋللا، اعايىندى زينۋلليندەردى اتىن اتاۋعا بولادى. جەكە ءوز باسىم، وكتام مەن اعايىندى زينۋلليندەردى جاقسى تانيمىن. الايدا، ولار سالافيزمدى جۇيەلى تۇردە ناسيحاتتاپ جۇرگەندەر بولىپ ەسەپتەلەدى. كەيبىر ادامدار «ولاردىڭ تاقۋالىققا قاتىستى ۋاعىزدارى مەشىت يمامدارىنىڭ ايتىپ جۇرگەندەرىمەن بىردەي عوي» دەپ ويلاۋى مۇمكىن. ايتسە دە، ولار ءاۋ باستا ادامداردى وزدەرىنە تارتۋ ءۇشىن وسىنداي قادامدارعا بارادى. ۋاعىزدارىن مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامبارىمىزدىڭ ءومىربايانى، تاقۋالىق، سابىرلىق تۋرالى جالپى ەتيكالىق ماسەلەلەردەن باستايدى. الايدا، پەداگوگيكا مەن پسيحولوگيادا وزدەرىنە تىڭداۋشى جيناۋ ءۇشىن اۋەلى ادامداردىڭ ءىشى باۋىرىنا كىرەتىنىن ەستەن شىعارمايىق، – دەدى ەركەبۇلان قاراقۇلوۆ.
نايب يمامنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانعان ۆيدەوسى كوپشىلىكتىڭ نازارىن بىردەن وزىنە اۋداردى. ويتكەنى، بۇعان دەيىن ءدىني باسقارما تاراپىنان مۇنداي وتكىر مالىمدەمە جاسالعان ەمەس. سوندىقتان دا، ەركەبۇلان قۇراقۇلوۆتىڭ مالىمدەمەسى الەۋمەتتىك جەلىدە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. ونى ءبىر توپ ازامات قولداپ جاتسا، ال ەكىنشى تاراپ كەرىسىنشە سىناپ جاتىر. سەبەبى، نايب يمام اتىن اتاعان ازاماتتار تۋرالى كوپتەن بەرى جۇرت اراسىندا الىپ-قاشپا اڭگىمە ايتىلىپ كەلەدى. ال «جەل تۇرماسا، ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايدى» دەپ قازاق تەكتەن-تەك ايتپاعان.
جالپى، ەركەبۇلان ىبىرايىم ۇلىنىڭ وزىنە ءقاۋىپتى بولسا دا قاراشا حالىقتى ساقتاندىرۋى قۇپتارلىق دۇنيە. ويتكەنى، سالافيزيم يدەلوگياسىن ۇستانۋشىلار راديكالدىق مىنەز-قۇلىققا يە ەكەنىن بۇگىندە ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى. سوعان قاراماستان، نايب يمامنىڭ بۇل ايتقاندارى وتكىر مالىمدەمە. بۇعان ارينە، ەركەبۇلان قاراقۇلوۆتىڭ ارىپتەستەرى «بارەكەلدى» دەپ قولداۋ ءبىلدىرىپ، قوعاي السا. ويتكەنى، سالافيزم يدەلوگياسىنا قارسى تۇرۋ ءبىر يمامنىڭ مالىمدەمەسىنە بايلانىستى ەمەس. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى، ەركەبۇلاننىڭ ەرلىگىن باسقا يمامدار قايتالاي الا ما؟
وسى ورايدا «قامشى» پورتالى تاقىرىپتىڭ ءبىرجاقتى تالقىلانۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا ەلىمىزدەگى ءدىنتانۋشى عالىمداردىڭ ۋاعىز، ناسيحات ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرلەرىنە جۇگىنگەندى ءجون كورىپ، ءدىنتانۋشى دوسان كەنجەتايدىڭ وسى ماسەلەگە قاتىستى ويىن ءبىلدى.
دوساي كەنجەتاي، ءدىنتانۋشى:
مەنىڭ ويىمشا، قازىرگى تاڭدا يمامدار جاۋاپكەرشىلىكتى ءتۇسىنىپ كەلە جاتىر. ويتكەنى، قوعامداعى ەكسترەميستىك، ءدىني استارى بار لاڭكەستىك جاعدايلارعا قارسى تۇراتىن بىردەن-بىر ينستيتۋت - يمامدار ينستيتۋتى بولىپ ەسەپتەلەدى. سوندىقتان دا، قمدب سالافيتتەرگە قاتىستى وتكىر مالىمدەمە جاساۋى قۇپتارلىق دۇنيە. سەبەبى، بۇعان دەيىن ءمۇفتياتتىڭ ىشىنە سالافيتتىك كوزقاراستاعى ازاماتتار كىرىپ العان دەگەن كوزقاراس بولاتىن. ەندى ەركەبۇلان قاراقۇلوۆتىڭ مالىمدەمەسى سول ۇعىمدى جويادى دەپ ويلايمىن.
نەگىزىندە، قازاقستان مۇسىلماندار باسقارماسى سالافيزمگە قارسى. الايدا، ىقپالدى كۇشتەر ءمۇفتياتتى «تىنىش وتىرىڭدار» دەپ تۇنشىقتىرىپ وتىر. شىنى كەرەك، سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە ءسالافيزمنىڭ ىقپالى ازايىپ كەلە جاتىر. دەسەك تە، ولاردىڭ بۇرىنعىداي ۇرانداماي ساياساتقا كوشكەنىن ەستەن شىعارمايىق. ويتكەنى، سالافتار ۇقك، پروكۋراتۋرا سىندى قۇزىرلى ورگاندارعا ماماندارىن كىرگىزىپ العان. دەمەك، ول ءقازىر استىرتىن ساياسات جۇرگىزىپ جاتىر. سەبەبى، ولار العاشقى جىلدارى اشىق ناسيحات جۇرگىزەمىز دەپ قوعامنان كوپ تاياق جەپ قالدى. ال، ءقازىر ولار سۋدىڭ استىنا كىرىپ كەتتى. مىنە، وسى كەزدە ءبىزدىڭ داۋسىمىز شىعىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا قاراپايىم حالىق كىمنىڭ-كىم ەكەنىن بىلەدى. سوندىقتان دا، بۇرىنعىداي كوزدى تارس جۇمىپ اداسىپ كەتپەيدى دەپ سەنەمىن.
سەرىك جولداسباي
استانا
