قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسى تاۋەلسىزدىك العالى بەرى بيىك مىنبەرلەردەن ءبىر تۇسكەن ەمەس. الايدا، سوعان قاراماستان ءالى كۇنگە دەيىن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ماسەلەسى ءبىر جاقتى شەشىلگەن جوق. ونىڭ ۇستىنە سوڭعى كەزدەرى «قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى جاقسى، بوسقا بايبالام سالا بەرمەيىك» دەيتىن پىكىردەگى ازاماتتار پايدا بولدى. شىن مانىسىندە قازاق تىلىنە بايلانىستى ەشقانداي ماسەلە جوق پا؟

كۇنى كەشە ءدال وسى ماسەلەگە بايلانىستى سەناتور سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان سارىنجىپوۆكە ەسكەرتۋ جاسادى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا سوڭعى كەزدەرى ءمينيستردىڭ مەملەكەتتىك تىلدە بايانداما جاساۋى سيرەپ بارادى. سوندىقتان دا ول الداعى ۋاقىتتا مينيستردەن قازاق تىلىندە بايانداما جاساۋىن تالاپ ەتكەن بولاتىن. الايدا سارسەنباي ەڭسەگەنوۆتىڭ تالاپ-تىلەگىن سەنات ءتوراعاسى قاسىم-جومارت توقايەۆ تيىپ تاستادى. ناقتىراق ايتساق ول سەناتوردان زاڭعا بايلانىستى سۇراق قويۋىن، ال ەڭسەگەنوۆتىڭ تالاپ-تىلەگى زاڭعا ەشقانداي بايلانىسى جوق ەكەنىن ەسكەرتتى. ال ءتوراعادان ءسوز ەستىگەن دەپۋتات بولسا ساۋال قويۋ كەزىندە شاتىسىپ كەتكەنىن ايتىپ، پالاتا ءتوراعاسىنان كەشىرىم سۇرادى.

مىنە بار بولعانى وسى. الايدا ءدال وسى ارەكەت ارقىلى قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىنا ساياسي ەليتا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانىن انىق اڭعارۋعا بولادى. ويتكەنى، 2011 جىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «2020 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن قازاقستاندىقتاردىڭ سانى كەم دەگەندە 95 پايىزعا جەتۋى ءتيىس» دەگەن بولاتىن. بۇل ءسوزدى پرەزيدەنت جاي عانا ءبىر كەزدەسۋدە ەمەس، ءوزىنىڭ جىل سايىنعى كەزەكتى جولداۋىندا ايتتى.

– قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن حالىقتىڭ ىشىندە ەرەسەك ادامداردىڭ سانى باسىم كوپشىلىكتى قۇرايدى. بۇل ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وراسان زور جەتىستىگى. ونى ايتىپ وتىرعانىم 1991 جىلى، تاۋەلسىزدىك جاريالاعان كەزدە قازاقستانداعى قازاق حالقىنىڭ سانى قانشا ەدى؟ حالىقتىڭ جارتىسىنان كەم ەدى. ءوز تىلىنەن ايىرلىپ قالا جازداعان، انا ءتىلىن بىلمەيتىن قازاقتاردىڭ سانى قانشا ەدى؟ مىنەكي وسى جىلداردىڭ ىشىندە ىستەگەن شارۋامىزدىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ سانىمىز حالىقتىڭ 70 پايىزىنا جاقىنداپ قالدى. بۇل شىنىندا دا ۇلكەن تابىس. ەندى الدىمىزدا مىناداي مىندەت تۇر: 2017 جىلى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن قازاقستاندىقتاردىڭ سانى كەم دەگەندە 80 پايىزعا، ال 2020 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 95 پايىزعا جەتۋى ءتيىس. ەندى 10 جىلدان كەيىن مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر 100 پايىز مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن بولادى. جانە ءبىز بۇل ءۇشىن ءبارىن جاساپ جاتىرمىز، – دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت. 

بۇگىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋ، ورىندالماۋى ەكىتالاي. ويتكەنى، 2017 جىلعا دەيىن بۇل قارقىنمەن ەل تۇرعىندارىنىڭ 80 پايىزى قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋى مۇمكىن ەمەس. سەبەبى، پرەزيدەنت مىندەتتەپ قويعان مەجەلى ۋاقىتقا نە ءبارى ەكى-اق جىل قالدى. ال بۇل مۇمكىن بولماسا 2020 جىلى ازاماتتارىمىزدىڭ 95 پايىزى قالايشا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرەدى؟ سونداي-اق، پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2020 جىلعا دەيىن مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ 100 پايىزى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي ءبىزدىڭ بۇل مەجەنى باعىندىرۋىمىز دا ەكىتالاي بولىپ وتىر.

سەبەبى، جاستارعا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋى ءتيىس اسلان ءسارىنجىپوۆتىڭ ءوزى قازاق تىلىندە سويلەگىسى كەلمەيدى. ال ءمينيستردىڭ ءوزى قازاق تىلىندە سويلەگىسى كەلمەسە قالايشا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مەرەيى ۇستەم بولادى؟ ونىڭ ۇستىنە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 100 پايىز قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋىنە مينيسترلىك العىشارتتار جاساعان جوق. ايتالىق ورىس جانە ارالاس مەكتەپتەرىندە وقيتىن وقۋشىلاردىڭ ىشىندە قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن جاستار وتە كوپ. ءتىپتى تازا قازاق تىلىندە وقيتىن وقۋشىلاردىڭ ءوزى بىر-بىرىمەن ورىس تىلىندە سويلەسەدى. ەندەشە 2020 جىلعا دەيىن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 100 پايىزى قازاق ءتىلىن مەڭگەرمەيدى. ويتكەنى، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ساياسي ەليتانىڭ ءوزى كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. ءبىزدىڭ بۇل سوزىمىزگە «نەگە قازاقشا سويلەمەيسىڭ» دەپ سۇراق قويعان دەپۋتاتتى توقايەۆتىڭ تيىپ تاستاعانى دالەل بولا الادى. ال، ەلىمىزدەگى ەكىنشى ادام قازاق تىلىنە قىرىن قاراسا وندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ كوسەگەسى قالاي كوگەرەدى؟ سوندىقتان دا الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەت مەملەكەتتىك تىلگە بايلانىستى 2020-2030 جىلعا ارناپ باعدارلاما ازىرلەسە تاڭعالماڭىز.

سەرىك جولداسباي

استانا