تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانىپ، اقش دولارىنىڭ اسقاقتاۋى بيلىك ءۇشىن قولايسىز جاعداي ەكەنى بەلگىلى. ويتكەنى، وسىنشا جىلدار بويى «وسىپ-وركەندەپ» كەلگەن ۇكىمەتتىڭ ءبىر پاستە تاقىرعا وتىرۋى ەسى دۇرىس ازاماتتى ويلاندىرماي قويمايدى. ال، وسى وي قاراشا حالىقتىڭ مازاسىن جەگىدەي جەي بەرسە، قارا حالىقتىڭ نارازىلىعى ارتسا، ءتۇپتىڭ تۇبىندە بيلىككە وڭاي تيمەسى انىق. سوندىقتان دا نەگىزگى تاقىرىپتى تاسادا قالدىرىپ، حالىقتىڭ نازارىپ باسقا جاققا بۇرۋ – بيلىكتىڭ ەجەلدەن قولدانىپ جۇرگەن سەنىمدى ءادىسى.
تەڭگە قۇنسىزدانعاننان كەيىن وزەكتىلىگى جويىلعان تاقىرىپ بولسا دا، شىڭعىس حاننىڭ قازاق نەمەسە قازاق ەمەستىگى تۋرالى اڭگىمە قايتادان باس كوتەردى. اتالعان داۋدى بۇل جولى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ باسشىسى مۇرات جۇرىنوۆ كوتەرىپ وتىر. اكادەميك ءسوزىنىڭ ءبىسسىمىلاسىن «ءبىز عالىمدار، ساياساتپەن شۇعىلدانبايمىز، تەك عىلىمي شىندىقتى ىزدەۋمەن اينالىسامىز» دەۋدەن باستاپتى. وسىدان-اق عالىمداردىڭ ساياساتقا قانشالىقتى ارالاسپايتىنىن بىلۋگە بولاتىن سياقتى. وسىندايدا قازاقتىڭ «ۇرىنىڭ ارتى قۋىس» دەگەن ماتەلى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
– ءبىزدى تىلەۋبەردى ابەناي ۇلىنىڭ كەيىنگى تەرەڭ زەرتتەۋ جۇمىستارى قىزىقتىردى. بۇرىن دا ميلليونداعان ادامى بار تۇرىك الەمىنە شاعىن عانا ءالسىز موڭعول جۇرتىنان شىققان ادامنىڭ حان بولۋى تۇسىنىكسىز جانە شىندىققا ۇلاسپايتىن جاي بولاتىن. سەبەبى، حان تەك قانا كۇشتى ەلدەن، كۇشتى تايپادان شىققان. شىڭعىس حاننىڭ تۋعان جەرى، وسكەن ولكەسى بۇرقان جانە تۇرگەن دەگەن جەرلەردى قازىرگى موڭعوليا اۋماعىنان دا، سولتۇستىك ءسىبىر ولكەسىنەن دە تابا المايسىز. ول جاقتا ونداي جەرلەر بۇرىن دا، بەرىدە دە بولماعان. كەرىسىنشە، ءدال سول بۇرحان مەن تۇرگەن دەگەن جەر-سۋ اتتارى جەتىسۋ جەرىندە ەجەلدەن بۇگىنگە دەيىن بار. ءبىز وسىنداي دالەلدەرگە كوڭىل اۋداردىق، بۇل زەرتتەۋدىڭ باستاماسى دەپ ويلايمىن. مۇنى موڭعول عالىمدارىمەن بىرگە تالقىلاپ، پىكىرتالاس جۇرگىزۋ كەرەك، – دەيدى اكادەميك.
جالپى مۇرات جۇرىنوۆتىڭ تىلەۋبەردى ابەناي ۇلىنىڭ شىڭعىس حان تۋرالى زەرتتەۋىنە نازار اۋدارۋى قىزىق. ويتكەنى، شىڭعىس حاننىڭ قازاق نەمەسە تۇرىك ەكەندىگى تۋرالى ءارتۇرلى شەت ەلدىك عالىمدار ايتىپ ءجۇر عوي. سوندىقتان بۇل كوپشىلىك ءۇشىن جاڭالىق ەمەس. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا شىڭعىس حاننىڭ تەگىن تەرگەۋ قۇنسىزدانعان تەڭگەنىڭ ماسەلەسىن تاسادا قالدىرۋ ءۇشىن جاسالعان اككى ارەكەت سياقتى. بۇل ءبىر.
سونداي-اق، نەگىزگى ماسەلەدەن نازاردى بۇرۋدا تاستاندى بالالاردىڭ جىرى جاقسى ءرول اتقارىپ تۇرعان سياقتى. ءتىپتى، حالىقتى نەمەن الداۋسىراتامىز دەپ وتىرعان ۇكىمەتىڭ تىلەۋىن بەردى دەسە دە بولادى. ءيا، راس جاڭا تۋعان ءسابيدىڭ اجەتحانادان تابىلۋى نەمەسە جول بويىنا لاقتىرىلعان نارەستەنىڭ ماسەلەسى كىم كىمدى بولسىن ويلاندىرماي قويمايدى. الايدا، ءدال وسى ماسەلەنى بيلىك تىم ۇلعايتىپ جىبەرگەن سياقتى. ويتكەنى، تاستاندى بالالارعا قاتىستى اقپارات كۇن سايىن تۇرلەنىپ بارادى. ماسەلەن، جامبىل وبلىسى تالاس اۋدانىندا بولعان وقيعا تەلەسەريالعا بەرگىسىز سيپات الدى. ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اقپارات قۇرالدارى، ونىڭ ىشىندە بيلىك ساياساتىن ناسيحاتتايتىندارى دا بار، اتالعان وقيعانى «ءجىتى نازارعا الىپ»، كۇندە بىرنەشە حاباردان بەرۋدە. ماسەلەن، «ەكى قابات كەزىندە العىسى كەلمەگەن قىزعا ەندى جىگىت ۇيلەنگىسى كەلەتىنىن ايتىپتى. قىز دا جىگىتتىڭ ۇسىنىسىنان باس تارتپاي تۇرمىسقا شىققالى جاتقان كورىنەدى». بۇل بۇگىنگى باسپاسوزدەگى «قىزۋ تاقىرىپ». الداعى ۋاقىتتا ب ا ق جاس-جۇبايلاردىڭ تويى ءوتتى دەپ جاھانعا جار سالۋى مۇمكىن.
جالپى قازىرگى تاڭدا ءدال وسىنداي تاقىرىپتاعى اقپاراتتار لەگى تولاستالار ەمەس. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا بۇل تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانىپ، اقش دولارىنىڭ شارىقتاۋىنان، مۇناي باعاسىنىڭ كۇن ساناپ ءتۇسىپ، سونىمەن بىرگە ۇكىمەتتىڭ تىعىرىققا تىرەلگەنىنەن، ەلدىڭ ەكونوميكالىق اپات الدىندا تۇرعانىنان جۇرتشىلىقتىڭ نازارىن باسقا جاققا بۇرۋ ءۇشىن تاستالعان جاساندى تاقىرىپ سياقتى. ايتپەسە، تاستاندى بالالار ءبىر بۇگىن پايدا بولعان جوق. ءسوز ەتسە، بۇرىن دا ءسوز ەتەر ەدى. ايتسا، بۇعان دەيىن دە ايتار ەدى. ياعني، بيلىك ءۇشىن قوعامدا ەكونوميكالىق احۋالدان گورى شىڭعىس حاننىڭ تەگى مەن بۇزىلعان قىزداردىڭ قىلىعىنىڭ تالقىلانعانى ءتيىمدى بولىپ وتىر.
سەرىك جولداسباي
استانا
