"Qanmen jazylǵan hat". Qýǵyn-súrgin men ashtyq qurbandaryna arnalǵan arnaıy telejoba
Ýıkıpedıa málimetteri:
Qazaqstandaǵy tunǵysh repressıa 1928 jyldan bastaldy. Óıtkeni 1925 j .Qazaqstan ólkelik partıa komıtetinin 1 -hatshysy bolyp kelgen F.I.Goloshekın respýblıkanyń saıası-ekonomıkalyq jáne áleýettik jaǵdaıymen tanysqannan keıin «QazaqstanǵaUly Qazan revolúsıasynyń eshqandaı yqpaly bolmady,sondyqtan munda «Kishi Qazan» revolúsıasyn jasaý kerek» degen teris qorytyndyǵa kelip, respýblıkada repressıalyk sharalar júrgize bastaıdy . Ol eń aldymen eski zıalylarǵa aýyz salady. Solardyn ishinde qazaqstandyq Á.Bókeıhanov, J.Aqbaev , Á.Ermekov t.b. boldy.
Qaraǵandydaǵy ekinshi repressıa
Qaraǵandydaǵy ekinshi repressıa 1937-38 j . júrgizildi .Sebebi bul jyldary búkil elimizde, ásirese Máskeý men Lenıngradta jappaı repressıa bastalǵan edi. Sonyń yzǵary Qazaqstanǵa da kelip jetti . Óıtkeni Karaǵandy elimizdegi úshinshi kómir oshaǵy ataldy. Munda kóptegen partıa, memleket jáne koǵam qaıratkerleri , belgili ǵalymdar, aqyn - jazýshylar , artıser jumys istedi.Sondyqtan da 1937 jylǵy Qazaqstandaǵy repressıa eń aldymen Qaraǵandydan bastaldy.Osy jyly maýsymaıyndaQarqaraly okrýgtik partıa komıtetiniń hatshysy M.Ǵataýlın ustaldy .Óıtkeni ol 1932 jyldyn ózinde-aq Ǵ.Músirepov ,M.Dáýletqalıev ,Q.Kýanyshev , E.Altynbekovtermen birge Qazaqstan ólkelik partıa komıtetinin sol kezdegi 1-hatshysy F.I.Goloshekınniń ústinen BK(b) POK-ne hat jazǵan bolatyn. Bul hat Qazqstan Kompartıasy tarıhynda «Beseýdiń haty» degen atpen belgiledi.Osy hatqa baılanysty M.Ǵataýlın únemi baqylaýda júretin.Sol tusta onymen birge N.Nurseıitovty , M. Orddbaevty, J .Baımoldındi tutqynǵa alady. Sol jyldyń kúzinde osy is boıynsha A.Asylbekov, N.Nurmaqov , S.Seıfýllın , T.Rysqulov t.b. ustalyp, atý jazasyna kesildi . Budan keıin osy oblysta kyzmet istegen Ǵ. I. Pınhasık, Á. Makatov, J.Sádýakasov,M.Tátimov , J.Sultanbekov , X.Ámirov,O.Bekov,X.Júsipbekov, T.Nurtazın,S.Taljanov,R.Álsenov , A . Asylbekovtyńákesi-Músápir , S.Seıfýlınniń ákesi - Seıfýlla , Hasen Jetpisbaev sıaqty karttar kamaýǵa alynyp, aýyr jazaǵa ushyrady .Sol jyldary Fedorovda , Kýperman,Mrachkovskıı , Kadalenko, Shedın , Izmaılovtardyń toby degen «ister» uıymadastyryldy , kóptegen adamdar naqaqtan - naqaq jaýapqa tartyldy. Solardyn ishinde Smırnov , Smertúk, Paramonov,Henkın , Skrıpkın , Kórpebaev sıaqty jumysshy gvardıasynyń kórnekti ókilderi de ketti . Bulardan basqa «Qaraǵandy isi», «Qarqaraly isi» degen jalǵan qylmyspen san qazaq sottaldy. Sóıtip,1937 j. kezinde Qazaqstannyń Petropavl,Qostanaı ,Semeı obl nyń chekıseri tárizdi Qaraǵandy obl . İshki ister basqarma synyn qyzmetkerleri de erekshe qataldyǵymen kózge tústi .Tipti Uly Otan soǵysynyń aýyr jyldarynda Karaǵandy chekıseriniń uıymdastyrýymen 1944 j. qalanyń Jambyl atyndaǵy orta mektebiniń bir top jastary- 3.Ábdildın, B. Jaqsylyqov, A.Rústemov,J.Ómirbekov t. b . « ESEP » («Elin súıgenerler partıasy » ) atty ultshyldyq uıym qurdy » degen aıyppen qamaýǵa alynyp ,jaýapqa tartyldy. Al 1951-52j. Karaǵandy oqytýshylar ınstıtýtynyń profesor K.Jumashev , aǵa oqytýshysy A.Nareshev, osy ınstıtýttyń túlekteri B. Ysqaqov,M. Temirov, R. Nareshev t.b. joǵaryda atalǵan uıymǵa qatysy bolǵan degen aıyppen qamaýǵa alynyp, árqaısysy uzaq jaza merzimine sot alyp ketti . Bul repressıa nyn jalǵasy 1963-64j. deıin sozylyp , sol jyldary ultshyldyq uıym qurdy degen jalamen K. Júnisov, K. Saýǵabaev t.b . ınstıtýttan shyǵarylyp, túrlishe jazalarǵa ushyrady.
