Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń baspasóz qyzmeti 26 maýsymda Qaraǵandy oblysynyń Balqash qalasynda jáne Gúlshat eldi mekeninde qoldan jasalǵan jarylǵysh qurylǵyny qoldaný arqyly terrorlyq aktini josparlaǵan radıkaldy toptyń is-qımylynyń joly kesilgenin habarlady. Terrorlyq aktini daıyndady degen kúdikpen atalǵan toptyń 5 múshesi qamaýǵa alyndy. Gúlshat kentinde qylmyskerlerdi ustaý barysynda terrorshylardyń bireýi óz-ózin jaryp jiberip, alǵan jaraqattardan kóz jumdy. Abyroı bolǵanda basqa qurbandar men zardap shekkender joq.
«Qaraǵandy oblysyndaǵy terrorshylar isi» boıynsha jaýapqa tartylǵandardyń barlyǵy – elimiz úshin dástúrli emes «salafızm» dinı aǵymyna shynaıy berilgender. «Interfaks-Qazaqstan» agenttigine habar bergen aqparat kózderiniń aıtýynsha, terrorshylardyń eń kishisiniń jasy – 30-da, eń úlkeniniń jasy 39-da eken. Oqıǵaǵa kýá bolǵandar 26 maýsym kúni terrorshylardy quryqtaý operasıasy kezinde Gúlshat kentindegi Shkolnaıa kóshesindegi úıdiń turǵyndary qaýipsiz jerge kóshirilgenin habarlady. Qylmyskerlerdi quryqtaý kezinde osy úıdiń shatyrynda jarylys bolyp, sonyń nátıjesinde 36 jasar terrorshynyń biri kóz jumdy.
Sonymen qatar, sol kúni keshki saǵat 19.15-te Balqash qalasyndaǵy turǵyn úılerdiń birinen dinı ádebıetter, flesh-kartalar, uıaly telefondar tárkilendi. Bókeıhan kóshesindegi páterlerdiń birinen nıtroglıserınniń hımıalyq resepti, qyshqyl, suıyq eritkish, starterdiń relesi, elektr symdary tabyldy. Bul fakti sotqa deıingi tergeý isteriniń ortaq tiziminde 287-shi baptyń, 2 tarmaǵy boıynsha (oq atatyn qarý men oq dárini zańsyz jolmen alý, taratý, saqtaý) tirkeldi. Sotqa deıingi tergeýden anyqtalǵanyndaı, terrorlyq top ramazan aıynda terakti jasamaq bolǵan. Olardyń túsiniginshe, «oraza aıynda jasalǵan mundaı áreketti búkil álemdegi terrorshylar men dinı ekstremıster joǵary baǵalaıdy».
Qazirgi kezde qylmystyq toptyń DAISH halyqaralyq terrorlyq uıymymen baılanysynyń bolýy tekserilýde. Bastysy, olardyń terrorshylardyń ıdeologıalyq yqpalynda bolǵany (DAISH uıymynyń ıdelogıasymen ýlanǵany) naqty anyqtalyp otyr. IGIL, IG, DAISH degen ártúrli ataýmen atalatyn bul uıym 2015 jylǵy 15 qazandaǵy Esil aýdandyq sotynyń sheshimimen terrorlyq jáne ekstremıstik dep tanylyp, Qazaqstan aýmaǵynda qyzmetine qatań tyıym salynǵany málim. Joǵaryda atalǵan terrorlyq toptyń jetekshisi («ámiri») bolyp Ý. E.D. saılanǵan. Sondaı-aq, toptyń árbir múshesiniń atqaratyn róli, atap aıtqanda, jarylǵysh zattardy izdep-tabý, qoldan jarylǵysh zattardy daıyndaý, qylmys jasaýǵa qajetti avtokólik pen aqsha izdeý bólinip berilgen.
Balqashtaǵy terrorshylardyń aram nıetin júzege asyra almaýyna arnaıy qyzmetterdiń biliktiligi men kásibıligi sebep bolǵany ras. Sonymen qatar, bul jerde qoǵamnyń tynyshtyǵy men turaqtylyǵyna kózjumbaılyqpen qaraı almaıtyn qarapaıym azamattardyń saqtyǵy erekshe ról atqardy. Elbasy Nursultan Nazarbaev qadap aıtqandaı, terorıstik aktiler qoǵamnyń kóńil-kúıin ózgertti, halyq olardy ádil aıyptap, batyl áreket kútetin kúnge jetti. Eń bastysy, Balqash oqıǵasy sońǵy kezderi qoǵamda beleń alǵan dástúrli emes din ıdeologıany ustanýshylardyń kúdik týǵyzatyn barlyq is-qımyldaryna halyqtyń der kezinde nazar aýdarýy qajettiligin kórsetip berdi. Birligi myqty, qyraǵylyǵy kúshti qoǵamdy eshqandaı da qaýip-qater qorqytyp-úrkite almaıtynyn dáleldep berdi.
Qazirgi kezde elimizde salafızm ıdeıasyn jaqtaýshylardyń sany 15 myńǵa jetti. Din isteri jónindegi komıtet taratqan aqparat boıynsha, 80 myńǵa jýyq qazaqstandyqtar salafıttik ıdeologıany nasıhattaıtyn ǵalamtordaǵy saıttarǵa kiredi. Ótken jyldan búginge deıin dinı mazmundaǵy zańǵa tompaq keletin 22 myń materıalǵa tyıym salynǵan. Sońǵy kezderi otandyq dintanýshylar zańsyz nasıhat jasaýshylardy jazaǵa tartý úshin zańnama túzetý engizýdi usynýda. Sebebi kóp jaǵdaıda dinı radıkaldar úgit-nasıhatyn páterlerde, jabyq jıyndarda ótkizetini ras. Alaıda terorızm degen tajalmen shyndap kúresemiz desek, bálkim tutas salafızm ıdeologıasyna qatań tyıym salý kerek. Sebebi elimizde sottalǵan terrorısterdiń 400-den astamy osy salafıttik aǵymdy ustanýshylar bolyp tabylady. Olardyń ishinde shetelderdegi áskerı qımyldarǵa attanyp jatqany da bar. Jýyrda Bas Prokýratýra mynadaı resmı málimet keltirdi: 2016 jyldyń 5 aıynda Qazaqstanda terorızm men ekstremızm baby boıynsha 38 adam sottalǵan. Solardyń keıbiri Ýkraına men Sırıadaǵy áskerı qımyldarǵa qatysypty.
Ámirlan Álimjan
