Haıama Ioshıkı
(1894-1945)
Masýdo Iodzoý sement quıýshy bolyp jumys isteıtin. Bet-aýzy ylǵı sup-sur shań bop júredi. Toqtaýsyz aınalyp turǵan beton aralastyrǵyshqa ilesý úshin qolymen murnyn da súrte almaıdy. Ol tanaýyn qapqan tozańnan jırense de, on bir saǵattyq jumysqa tózip baǵady.
Birde Masýdonyń aýyr jumystan álsiregen qoly sement bóshkedegi aǵash qobdıshaǵa tıdi.
"Bul ne?" dep, sekem alyp qalǵanymen, qobdıshaǵa asa mán bere qoımady. Ol ólsheýishke sementti saldy. "Tura tur. Sement bóshkesinen qobdısha shyǵý degen bolmaǵan jaǵdaı ǵoı". Ol qobdıshany alyp, fartýgynyń qaltasyna tyǵa saldy. Qobdısha jeńil edi. "Jeńil bolǵanyna qaraǵanda ishinde aqsha joq-aý". Ol oılanyp turyp, kelesi bóshkeni ashty. Taǵy da sement ólsheýge kóshti. Bir kezde aralastyrǵysh bos aınalysqa kóshti. Beton taýsylyp, jumys ýaqyty da aıaqtaldy.
Ol aralastyrǵyshqa tartylǵan rezeńke tútiktiń sýymen aldymen beti-qolyn jýdy. Sóıtip isher asyn oılap, úıine qaıtty. Túngi qarańǵylyqta soraıǵan Enasan taýyn appaq qar basypty. Bir kezde terge malshynǵan denesi tońa bastady. Kısogava ózeniniń sýy aq kóbigin atyp kúrildep jatyr.
"Túf! Tózý qıyn-aq, qatyn taǵy júkti..." Ol shıetteı bala-shaǵasyn, dál aıazda dúnıege keler náresteni, joqshylyqta bosanaıyn dep otyrǵan áıelin oılaǵanda tipten túńilip ketti.
"1 ıen 90 dzenılik kúndik tabystan, bulardyń tamaǵyna kúnine 50 dzenıge kúrish alyp, 90 dzenıge kıindirip, asyraý degen... Aqymaq-aı! Qalaı ishesiń?"
Kenet onyń esine qaltasyndaǵy qobdısha tústi. Ol qobdıshaǵa jabysqan sementti shalbaryna súrtti.
Qobdıshaǵa eshteńe jazylmapty. Biraq shegemen myqtap bekitilipti.
"Bunda bir qupıa bar ǵoı, shege qaqqanyna qaraǵanda...".
Ol qobdıshany tasqa urdy. Synbaǵan soń aıaǵymen taptady.
Qobdıshadan shúberekke oralǵan qaǵaz qıyǵy shyqty. Onda bylaı dep jazylypty:
"Men N degen mekemede sementke qap tigetin jumysshy áıelmin. Meniń súıiktim untaqtaǵysh qondyrǵyǵa tas salýshy bolyp jumys isteıtin. Sodan qazannyń jetisi kúni tańerteń dáý tasty salyp jatqanda sol taspen birge untaqtaǵyshtyń ishine túsip ketti.
Joldastary qutqarmaq bolǵanmen, súıiktim týra sýǵa batqandaı bop, taspen birge batty da ketken. Sodan tas pen súıiktimniń denesi untaqtalyp, qyp-qyzyl jalpaq tasqa aınalyp, metal tútikke tústi. Metal tútik untaqtaǵysh sılındrge kirip ketti. Sol jerde bári aralasyp, bólshekteldi. Sodan keıin kúıdirilip, keremet sementke aınaldy.
Súıegi de, jany da untaqtaldy. Sóıtip súıiktimniń denesi sement boldy. Qalǵany mynaý — kıiminiń qıyǵy. Men bolsam súıiktimdi salatyn qap tigip otyrmyn.
Iá, súıiktim sementke aınaldy. Bir kún ótkende osy hatty jazyp, myna bóshkeniń ishine tyqtym.
Siz jumysshysyz ba? Eger jumysshy bolsańyz meni aıap, jaýap berińizshi.
Bul bóshkeniń ishindegi sementti ne nársege paıdalandy eken, men sony bilgim keledi.
Súıiktimniń denesi qansha bóshkedegi sementtiń quramyna kirdi jáne ol qandaı maqsatqa jumsaldy? Siz qabyrǵa boıaýshy emessiz be? Álde qurylysshysyz ba?
Men súıiktimniń teatr dálizine aınalyp, úlken úıdiń qorshaýy bolǵanyna tóze almaımyn. Biraq ony qalaı toqtatamyn? Siz jumysshy bolsańyz, bul sementti ondaı orynǵa paıdalanbańyz.
Joq, meıli. Qandaı orynǵa bolsa da paıdalanyńyz. Súıiktim qaıda kómilse de, sol orynǵa qatysty jaqsy is atqaramyn.
Ol myqty adam edi, mindetti túrde soǵan laıyq áreket etemin.
Ol meıirimdi, jaqsy adam bolatyn. Oǵan qosa batyl, ór minezdi edi. Áli jas edi ǵoı, jıyrma altyda ǵana. Ol meni qanshalyqty aıalaǵanyn kezinde bilmeppin. Biraq men ony kebinge oraýdyń ornyna sement qapqa salmaqshymyn. Ol kisi tabytqa salynbaı aınalmaly qazandyqtyń ishinde ketti ǵoı.
Endi ony qalaı shyǵaryp alamyn? Ol Batysqa, ne Shyǵysqa, alysqa nemese jaqynǵa kómilýi múmkin.
Siz eger jumysshy bolsańyz, maǵan jaýap berińizshi. Sonyń ornyna súıiktim kıgen jumysshy kıiminiń qıyndysyn sizge bereıin. Bul hat sizge arnalǵan. Myna shúberekke tastyń úgindisi men marqumnyń teri sińgen.
Ótinishim osy. Bul sementti paıdalanǵan aıy, kúnin jáne mekenin jazyp, ne nársege jumsalǵanyn, oǵan qosa ózińizdiń aty-jónińizdi de, qıyn bolmasa, habarlańyzshy. Ózińiz de saq bolyńyz. Qosh bolyńyz".
Masýdo Iodzoýdy qorshaǵan balalary ý-shý. Ol hat sońyndaǵy ıesiniń meken-jaıy men aty-jónine qarady da, kesege quıylǵan sakeni simirip jiberdi.
"Ýdaı mas bolsam, shirkin! Báriniń kúl-talqanyn shyǵarar ma edim?" dep, aqyrdy.
"Ýdaı mas bolyp, kúsh kórsetkenińe shydaımyz ba? Balalardy qaıtesiń?" — dedi áıeli.
Ol áıeliniń shertıgen ishine qarady. Onda endi birer kúnde týylatyn jetinshi bóbek jatyr edi.
Japon tilinen aýdarǵan Sharafat Jylqybaeva
