Shyǵys Qazaqstandaǵy tarıhı týrızm damýy óte belsendi júrgizilýde. Katon-Qaraǵaı aýdany biregeı tabıǵatymen ǵana emes, mándi arheologıalyq eskertkishterimen de jurtshylyqqa tanymal, dep jazady YK-news.kz.
Á.Marǵulan atyndaǵy arheologıa ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, profesor Zeınolla Samashevtyń jetekshiligimen Berel qorymynda eki aıdan beri jumys istegen zertteýshiler aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdi. №2 qorǵannan tabylǵan jádigerdi mýzeıge qoıýǵa daıyndap jatyr. Tabylǵan barlyq artefaktiler qazba ornyna - shyny sarkofag ishine qoıylady.
Berel jazyǵynyń barlyq aýmaǵynan saq dáýirinen erte túrkilerge deıin - túrli dáýirlerge jatatyn júzden astam qabirler tabyldy, olardyń basym bóligi áli zerttelmegen. Patshalar alqabyndaǵy (arheologtar osyndaı ataý berdi) qorymdardyń biregeıligi - onyń erekshe qurylymy qorym astyn jasandy jolmen muzdatýǵa múmkindik berdi. Osynyń arqasynda, jerleý kameralaryndaǵy organıka (eger urylar túspese) buzylmaı saqtalǵan. «Toń astyndaǵy myń jyldyq qabirlerdiń» qaldyqtaryn zertteý - arheologtar úshin úlken múmkindik bolyp otyr. Berel qorymy barsha álem arheologtarynyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda.
Berel qorymynan bıyl tabylǵan eń qyzyq oljalardyń biri - №2 qorǵan boldy. Onda b.z.d. IV ǵ. jerlengen aqsúıek áıeldiń qabiri tabyldy. Ǵalymdar ony patshaıym dep topshylady: aıtýly saq áýletiniń ókili nemese birinshi qorymdaǵy patshanyń áıeli bolýy múmkin. Qasyna qurbandyqqa shalynǵan jeti jylqy qoıylǵan, bireýiniń er-turmany altynmen jáne áteshtiń beınesimen áshekeılengen. Mamandardyń aıtýynsha, erte kóshpendilerdiń mádenıetinde qustyń beınesi mańyzdy rólge ıe bolǵan.
«Saq kezeńiniń áshekeı buıymdary men qus beınesi jıi kezdesedi. Ásirese grıfon - osy halyqtardyń mıfologıalasyndaǵy basty keıipker, - dep túsindirdi arheologıa profesory Zeınolla Samashev. - Bul jerleýdi keıinirek ǵundar qýyp shyqqan Iýedjı memleketi ómir súrgen kezeńge jatqyzýǵa bolady».
Qorymnyń erte zamanda tonalǵanyna qaramastan, arheologtar saqtardyń ań stılindegi áshekeıin, altyn japsyrmalary bar at ábzelderin jáne qabirde tamaq jeýge arnalǵan ydystardy tapty.
Qazba ornyna reseılik jáne japondyq ǵalymdar kelip, genetıkalyq jáne dendrologıalyq saraptama jasaý úshin synamalar alyp ketti.
«Tazalaý jumystary barysynda biz ertede jerlengen attardy matamen japqanyn baıqadyq. Ol teriden nemese kıizden jasalýy múmkin. Bizge japondyq genetıkter keldi. Olar zerthanalyq jumystar úshin adam men árbir jylqynyń súıeginen synamalar aldy. Endi eki-úsh aıda nátıjelerin alyp, jumysty ary qaraı jalǵastyramyz degen úmittemiz», - dedi Berel mýzeı-qorymynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Jalǵas Jalmaǵambetov.
Óńirde oblystyq búdjettiń 100 mıllıon teńgege qarjylandyrýymen, 2016-2018 jyldarǵa arnalǵan arheologıalyq zertteýlerdiń jospary qabyldandy. Osy baǵdarlama aıasynda qorymdardy zertteý jáne Shyǵys Qazaqstannyń tarıhı murasyna týrıserdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrý boıynsha belsendi jumystar júrgiziledi.
«18 jyldan beri Patshalar alqabynda qazba jumystaryn júrgizip kelemiz. Ásirese bıyl ónimdi jumys atqardyq. Oblys ákimi Danıal Ahmetovtyń bastamasymen, atalǵan qorymdy mýzeılendirý jumystary bastaldy. Bul mýzeı isi tarıhyndaǵy alǵashqy úlgi bolarlyq is», - dep atap ótti Z.Samashev.
Mýzeılendirý - tarıhı-mádenı nemese tabıǵı nysandardy barynsha saqtap qalý jáne olardyń tarıhı-mádenı, ǵylymı, kórkemdik qundylyǵyn anyqtaý maqsatynda mýzeılik nysanǵa aınaldyratyn mýzeı isiniń bir baǵyty.
Dál osy mýzeılendirý óńirdegi tarıhı týrızmniń damýyndaǵy basty núkte bolýy tıis. İshki áleýet, memlekettiń qoldaýy, bastamashyl tulǵalar - munyń bári týrısik sala gúldenýiniń negizgi kilti. Shyǵys Qazaqstan - erekshe ólke, kóp qyrly, tylsym syrlarǵa toly ólke, sondyqtan bul jumystary atqarý óte mańyzdy.
