Mektep bitirip, ýnıversıtetke qabyldanǵan kez. Muǵalimderdiń bári jaqsy edi, nashary joq. Tek anaý bir profesor bolmasa. Ol kisi bizge alǵashqy kýrstan bastap sabaq berdi. Ózi birtúrli pende. Ár sabaqta mindetti túrde kem degende bir stýdentti turǵyzyp qoıyp, jer jebirine jetip ursady. Urysqanda toqtaı almaıdy. «Júıkesi buzylǵan» dep oılaıtynbyz. Shydaıtynbyz. Kórshi toptyń stýdentteri birneshe ret dekanatqa aryz da jazdy. Biraq bádik profesorge eshqandaı shara qoldanylmady. Boıanyp, sylanyp júretin qyzdarǵa tipten jaý. Ómiri estimegen sózderdi aıtady. Odan urys estigen qyzdardyń tózimdiligine tań qalam da. Estip otyrǵan biz uıalatynbyz. Sol profesor esime tússe onyń qyzdarǵa aıtqan sózderi qulaǵymnyń túbinde dyńyldap qoıa beredi.
Iá, biz balań edik, ańqaý bolatynbyz. Ata-ananyń qushaǵynan endi bosaǵan, bul qoǵamnyń kóleńkeli tustary bar ekenin bilmeıtinbiz. Joǵary oqý ornynyń qabyrǵasynda júrip kórdik qoı, bul qoǵamnyń biz oılaǵandaı taza bolmaıtynyn. Ásirese álgi profesordyń sózderi arqyly tanydyq bylapyt dúnıeniń bolatynyn.
Bul profesor basqa muǵalimderden erekshelenip turatyn. Dálizde kezdeskende ul bolsyn, qyz bolsyn mindetti túrde qol berip amandasýyń kerek. Ol kisini baıqamaı ótseń kelesi kúni sabaqta toqsan mınýt túgel uryspen ótedi deı ber.
Profesor bola tura anaıy sózderge júırik bolatyn. Kýrstaǵy stýdentterdiń kóbi aýyl balalary bolǵan soń ba, úndemeı tózetin. Alǵashynda jastar tárbıeli, mádenıetti bolsyn dep ursady dep oılaıtynbyz. Biraq sol profesordyń ózi bádik sóılep qana qoımaı, qajet kezinde muǵalim etıkasyna jat mádenıetsiz qylyqtar kórsetetin.
Ol bizge joǵary kýrsta da sabaq ótkizdi. «Profesor T.-dan qutylmaımyz» deýshi edik ózara. Oqý aıaqtalyp, dıplom qorǵaý aldynda bádik aǵaı tipten sumdyq bolyp ketti. Jasy jetpisten asqanyna qaramastan 4-kýrstyń qyzdarynyń telefonyn alyp, habarlasatyn. «Seniń taqyrybyń mynandaı eken ǵoı. Mende soǵan qatysty sırek kezdesetin kitap bar. Kafede kezdesemiz be álde úıińe shaqyrasyń ba?» deıdi eken. Birde Jazıra degen qyz odan bir kitap alatyn bolypty. Biraq «Aǵaı, siz ýnıversıtette bolǵanda baraıyn» depti. Oıynda eshteńe joq Jazıra ýnıversıtetke barsa profesor tómengi kýrsqa sabaq ótkizip tur eken. Dárisqananyń esigi ashyq, profesor ótip bara jatqan Jazırany toqtatyp «Kir!» dep buıyrypty.
Uıala basyp, dárisqanaǵa kirgen Jazıra sál bógelip turyp qalady. 2-kýrstyń stýdentterine amandasqan oǵan profesor «Nemene búgejektep tursyń? Kórmegeli kóp boldy. Kúıeýge tıdiń be?» depti.»Qúıeýge tıdiń be?» degendi eki ret qaıtalapty. Otyrǵandardyń kóbisi qyzdar eken, bári qyzaraqtap, qıpalaqtap, Jazıraǵa aıanyshty kózben qaraıdy. Mádenıettilik saqtaǵan Jazıra «Jaqsy, aman bolyńyzdar!» deıdi de shyǵyp ketedi. Mine, osyndaı da muǵalim bar joǵary oqý ornynda. Jazıranyń kóńiline kelgen sózden kópke deıin qınalyp júrgenin kórgenine kýá boldyq.
Baljan degen qyzdy da kitap berýge shaqyrdy. Barsa qaıqaıyp dálizde tur deıdi. «Ákel qolyńdy» dep, Baljannyń qolynan ustaı alypty. Qatty-qatty qysypty. "Endi meniń kózime qara! depti. Baljannyń «Aǵaı men asyǵys edim» degenine qaramastan "Betime qara dedim ǵoı, saǵan!" dep jekigen soń qyz qaraı salǵan ǵoı. Sóıtse shalyńyz "Kózime durystap, uzaq qara" depti. Qysqasy profesordyń sondaı-sondaı bádik qylyqtary bar edi.
Birde sońǵy kýrsta oqyp júrgende sol kafedradaǵy bir apaıdyń sabaǵynda bádik profesor týraly sóz qozǵaldy. «Ońtústiktegi bir qalaǵa konferensıaǵa bardyq. Sol jerde otyrǵan moldaǵa tıisti. Ol kisi sóıtip bireýge tıiskeni bolmasa negizi jaqsy kisi. Maǵan da sol jerde qonaqúıdiń qaı bólmesine túneısiń?» dep qaljyńdaǵan. Qasymyzda otyrǵan beıtanys ǵalymǵa «Mynaý meniń jas áıelim» dep tanystyrdy. Qaıtemiz, kúldik te qoıdyq" dedi.
Qarap otyrsaq, bádik profesordyń sózderine de, qylyqtaryna da áriptesteri keshirimmen qarap, úırenip ketken sıaqty. Qazaqtyń osy keshirimdiligi-aı! Nebir jyndysúreı bar ǵoı ortamyzda. Solarǵa «onyń mynadaı eńbegi bar ǵoı» dep keshirimdilik tanytyp, jeksuryndyǵyn kórse de baıqamaǵandaı bop júremiz.
Bul qoǵamnyń las tusyn kórmegen, balǵyn qyzdarǵa (jazýǵa bolmaıtyndaı) bádik sózderdi aıtyp, qulaǵyn mezi etken profesor eger basqa elde bolsa sımas edi degen oı keledi. Bylapyt sózderdi aıtýǵa ketken ýaqytty odan da ǵylym, bilimge arnasa qaıtedi?! Álde sondaı bylǵanysh sózderden lázzat ala ma? Jalpy bizde pedagogtardyń etıkalyq dárejesi tekserile me? Tekserilmeıtin sıaqty. Eger ondaı reıd júrgizilse biz aıtyp otyrǵan shal ýnıversıtettiń mańyna da jolamas edi.
Pedagog árbir sózine mán beretin, urpaqty izgilikke tárbıeleıtin adam bolýy kerek qoı. Sonda «Bálen degen profesor bizge búı dedi» dep, eshimge shaǵym aıta almaýymyzdyń ózi bizde qyzmetkerlerdiń tártibine, jeke bas mádenıetine degen syrttaı talaptyń joqtyǵynan bolar.
Qazir pedofıl týraly aıtsa esime sol bir profesor túsedi. Bul bir aqyl-estegi aýytqýshylyq dep qol siltesek te, bádik aǵaı esime tússe tula boıym túrshigip sala beredi.
Dana Qamshybek
