Únsizdik
Sol únsizdik, bir únsizdik baıaǵy,
Qara tasqa batyp ketken aıaǵy.
Dala oty da qara túnniń erinin
Caýsaǵymen únsiz basyp qoıady.
Ózendeıin qumǵa arnasy burylǵan,
Sirá, qandaı taǵdyrǵa men urynǵam ?
Naızaǵaı da aqyrmaıdy,
Ún-túnsiz
Aqqan juldyz tamaǵyna tyǵylǵan.
Men qol sozǵan aspan da, anaý, sharshady,
Moıynyma únsiz bilek artady.
Tıyn túspes tóńkerilgen myń túbir
Sekildi myń qaırshynyń qalpaǵy.
Sanalardan sarqylǵandaı kúsh uly,
Únsiz emip kúmánniń myń kúshigi.
Bulaq únsiz tarqatylar jún jipteı
Qýalaǵan túnniń qara mysyǵy.
Qúte-kúte jaýap tilsiz qoǵamnan ,
Sańyraýǵa aınalypty san arman.
Qalamymmen qazam únsiz keýdemdi,
Tabamyn dep daýysymdy joǵalǵan.
******************
Esimde ótken bala kún jaǵasynda Ertistiń,
Sýyn ishpeı Ertistiń,
O, táıir, men órt ishtim.
Qarasha úıde bilgemin dombyranyń qadyryn,
İsheginen ustaǵam tarıh–shaldyń tamyryn.
Onsyzdaǵy ertegi bolsadaǵy ómirim,
Ertegidgide júretin meniń bala kóńilim.
Sham túbinde ákeshim jyr oqıtyn muńdanyp,
Balaýyzdyń maıymen jasy keıde birge aǵyp,
Eń alǵashqy aq shashy ketse nurǵa shaǵylyp,
«Qartaıma» – dep anama jurdim ishteı jalynyp.
Kóshken kezde túıemen kebejege salatyn,
Ol men úshin ómirde eń jaıly «túrme» bolatyn.
Úı tikende shańyraq kóterse ákem baqanmen,
Tirek bolsam deýshi edim, shirkin, turyp qatar men.
Qara dóńde sonaý bir molasy bar atamnyń,
Otyratyn atam bop bata berip batar kún.
Syǵalasam irgeden jaıylǵan at tuıaǵyn
Kórip shaýyp ketetin meniń qulyn–qıalym.
Kórip edim eń alǵash óz beınemdi tumadan
Tup-tunyqta tur eken jany taza bir adam,
Qaıta oralar sanadyq qaıtqan qazdyń tizbegin,
Sondyqtan da ómirde úmitimdi esh úzbedim.
Kúreskende jyǵyldyq gúl jamylǵan dalaǵa,
Odan ásem jeńilis, o, darıǵa-aı, bola ma?!
Odan asqan adal dos taba almaspyz máńgi biz,
Toımaýshy edik kúshikpen bir jemesek nandy biz.
Kókirekte juldyzdaı bar edi arman tym qalyń,
Aqan juldyz eń alǵash sezdirdi ólim yzǵaryn.
Oılamadym taıymdy úıretkende qulaqtap,
Asaýlyqtan ózim de ketem-aý dep jyraqtap.
Ata-anama máńgige júrem dedim birge erip,
Gúl kóp edi, sondyqtan gúl syılaýdy bilmedik.
Ákeshime ótirikti kóp aıtýshy em maqtanyp,
Jasasam da ne «erlik»,
«Ras»–deıtin shattanyp.
Atandy ákem máńgige...
Japqan ony bopyrap
meni máńgi eseıtti sońǵy kúrek topyraq.
Ótirikime sonda men ókirgemin ókinip,
Barlyǵyn shyn qylýǵa sert bergemin bekinip.
Anam qaldy artynda japqan qaıǵy jelegin,
Ózimen bir áketip qaıta ákeldi ony ólim.
Kóktedi áke ornyna meniń ulym–bir shybyq,
Áke boldym aldyǵa tynbaı tartyp tirshilik.
Shalǵynda emes, betonda bir jyǵylyp, bir turyp,
Ótirikti shyn qylam dep kelem áli qulshynyp!
Esimde ótken bala kún jaǵasynda Ertistiń...
******************
Este qalar Altaı aıazy arqyly,
Elenbeıdi sanańnyń da salqyny.
Túnniń qara temirine jabylyp
Qalatuǵyn aspannyń da aı–tili.
Kúbirlese muz astynan bir aǵyn,
Qulaǵymdy túrip uzaq turamyn.
Shashyratyp jaıylatyn jylqylar,
Qarmen birge tarpyp kúnniń shýaǵyn.
Esimdi alyp erkindikke erkelik,
Aq dalada turǵam alǵash órtenip.
Qıalymdy qaıtaratyn qyran qus,
Kózimenen bir aýdaryp-tóńkerip.
Qar astynda qalyp qalǵan ermenim,
Qara óleńim, esimdi aldyń,
Sen be ediń?
O, darıǵa-aı, aıazyndaı Altaıdyń
Kúshti aıaz,
Ystyq aıaz kórmedim!
******************
Eleńdeı bermen árnege,
Ótedi ómir aqyryn.
Aspanda júzgen aı–keme,
Keýdeme tastar zákirin!
Terezemnen tabylyp,
Qoımady bul qys jylaýyn.
«Jyr jazyp ber!» – dep jalynyp,
Tosady paraq–qyraýyn.
Shattyq shaıymen ishtim be,
Qant dep ómir qyrsyǵyn.
Túsiner meni qysta úıge
Qamalyp qalǵan bir shybyn.
Turyp bir qalǵan tisime,
Kúlkini soryp kúnóltem.
Tyǵylyp qaldy ishime,
Jalǵyzym meniń–kóleńkem!
Bul da bir bolsa baqyt ta,
Aqynǵa turǵan jarasyp.
Jol taba almaı ýaqyt ta,
Keýdemde júrer adasyp.
******
Órge shapty órekpip óleń búgin ,
O, tabıǵat, tunyǵym, tereńdigim.
Taý basynan qulaǵan myń bulaqtan,
Óriledi etekte ózen–burym!
Elemeıdi eshkim de joq-barymdy,
Tamamdaıyn tirlikpen toqtamymdy.
Japyraqqa jalyndym,
Munda kelgen
Kómip sal dep mańgige soqpaǵymdy.
Óz-ózimdi amalsyz aldap júrip,
Aparypty japanǵa jalǵan tirlik.
Tańdaıdaǵy tók sońǵy óleńimdi,
Aıamastan, naızaǵaı, mańdaıǵa uryp!
Túmen tesik shekpeni san ǵasyrdan,
O, nesine atatyn tańǵa asyǵam!?
Tasqa aınalǵan taýlardyń kóz jasyndaı,
Keteıinshi domalap jar basynan!
******
Kókiregimde qanatyn myń qus qaǵyp,
Ekpininen kózden jasym tústi aǵyp.
Adamzattyń sábı shaǵyn saǵynam,
Tańdaıyma qus jolynan sút tamyp.
Dámin sezip tastyń jáne temirdiń,
Qıal qurtyn tynbaı taǵy kemirdim.
Sıpaımyn qysh qumyrasyn sanamda,
Myń qaıtara ónip shyqqan ómirdiń.
Jyrtyǵyna qamsaý bolmaı san arman,
Shekpen kórdim júz júrekpen jamalǵan.
Syrlasamyn túmen jylǵy tutqynmen,
Qarashyqtyń tereńine qamalǵan.
Ana–aǵashqa bolsa ,shirkin, taıar kún,
Alaqanymdy japyraq qyp jaıarmyn.
Juldyzdardy syldyrlatyp,
Aspannyń
Silkip- silkip qoıam asa taıaǵyn...
*****
Qos qulynym: biri–aı da, biri–kún,
Olar barda men aspandaı irimin.
Shattyǵyma keıde shanshý qadalsa,
Jazar jarym tógip júrek jylýyn.
Altaıymdy máńgi esime alarmyn,
Alarmynda men de Altaı bop qalarmyn.
Atyp shyǵam ylǵı da atyn ustaýǵa,
Alataýdan asyp kelgen samaldyń.
Keıde údep dalany ańsap daýyl bop,
Tas úılerge soǵylatyn shaǵym kóp.
Men tákappar emespin, eı, dostarym,
Kekjıem tek mańnan ylǵı taý izdep!
Ózin sheksiz mahabbaty mert etip,
Tas kóshege tamdy-aý talaı erke shyq.
Áldeneni boljatady Almaty,
Alaqanyn Alataýǵa kórsetip...
*****
Taǵy da qara túnde qanat talyp,
Qara óleńge qamyǵam syr aqtaryp.
Otyrsyń ba ıneńe jipten buryn
Saýsaǵyńnyń ájimi sabaqtalyp?
Etekke entelegen jyndy bulaq,
Qara tasqa tumsyǵyn urdy jylap
Maǵan tańdy qaldyryp, qara kempir,
İship qoımaq ediń ǵoı túndi byraq.
Men seniń qyrdy kezgen quıynyń em,
Toqtatar buta sıpap buırimnen.
Balalyq qaldy ma, álde, qap túbinde,
Qasyńda urshyqpen bir úırilgen?!
Sary qumda sekseýil órtep kelip,
Saǵynyshtyń saqaryn kórmeppe edik?..
Týǵan jerge bas ıip álsin-áli,
Túsimde júrem ylǵı shómshek terip!!
Jan jyrtyǵyn tigetin jarshym–anam,
Ineńdi sabaqtaıyn, kelshi maǵan!
Shuryq-shuryq tesik qyldy ǵoı júregimdi,
Qoldaryń kárilikten qaltyraǵan!
Qalaý Sálemetbaıuly...
