Ońtústikte týrızmdi túletýdiń múmkindigi kóp

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týrızmge suranyp turǵan jerler kóp degenimizben, ázirge maqtanatyndaı jaǵdaı joq. Bul jaǵynan kórshi Ózbekstannan kóp nárse úırenýge bolady. Kóne qalashyq, sáýlet óneriniń iri eskertkishterin bir ret qatyryp jóndep alady da jyl saıyn myńdaǵan týrısi esh kedergisiz qabyldaıdy. Al bizdiń mańdaıymyzǵa basqan Qoja Ahmet Iasaýı kesenesi qashan barsań da jóndelip jatady.

Túrkistan men Jańaqorǵan aýdanynyń ortasyndaǵy kóne Saýran qorǵany jańbyr men jel, qar astynda shógip barady. Arheologtarymyz Otyrar mańyndaǵy talaı qorǵandardy qazyp, keregine qol jetkizgennen keıin konservasıa jasamaı ashyq aspan astyna tastap ketip júrdi. Tek, keıingi jyldarda ǵana bul baǵytta jaqsy jumystar atqaryla bastaǵan.

2004 jyly «Egemen Qazaq­stan» gazeti tilshileriniń qura­mynda Úrimshide bir aptadaı boldyq. Úsh tilde shyǵatyn «Shyń­jań» gazetiniń basshylyǵy kóne Turfan qalasynyń ornyna alyp bardy. Jer astynan arshylyp alǵan qalashyq tolyqtaı konservasıalanǵan. Búgingi órkenıettiń sáýletinen ábden keńirdektep toıǵan sheteldikter qara qurtsha qybyrlap sonda órip júr. Kóne qalanyń jer asty káriz júıesi arshylyp, bulaq sarqyrap aǵyp jatyr.

Sol káriz júıesi bizdiń eski Otyrar qalasynda da bar. Biraq, nasıhaty kemshin, týrıserdi durys tarta almaı jatyrmyz.

Basqasyn aıtpaǵanda, adam boıyndaǵy jaman ener­gıa­ny bir mezette sylyp tas­taıtyn «Aqmeshit» úńgi­riniń keremeti kórshiles mem­leket­terdiń eshqaısysynda joq. «Aqmeshitke» arnaıy kelgen akademık, memleket já­ne qoǵam qaıratkeri Myr­za­­taı Joldasbekov «bul ózi álem­­niń jeti keremetine tatı­tyn dúnıe eken» degen baǵa berip ketti. Biraq, tıisti oryndar osy tabıǵat keremetine áli de jetkilikti mán bermeı ke­ledi. Alaıda, Ońtústikte ót­ken «Ontustik Tourism-2016» halyq­aralyq týrısik forýmy jaqsy jańalyqtarymen tánti etti. Investısıalar jáne damý mınıstrligi Týrızm ındýstrıasy departamentiniń dırektory Marat Igalıev aıtqandaı, 2014 jyly Elbasy N.Nazarbaevtyń usynysyna sáıkes, «Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesine» múshe elder arasynda «Jibek joly boıynsha biryńǵaı týrısik marshrýt» ázirlenip, atalǵan baǵyttarǵa Túrkistan qalasynyń týrısik nysandary da engizilipti. Sonymen qatar, EKSPO-2017 halyqaralyq kórme qonaqtary úshin Ońtústik Qazaqstan oblysy erekshe tý­rıstik aımaq retinde jarnamalanyp jatyr.

Marat Igalıev «Batys Eý­ropa – Batys Qytaı» tran­zıt­tik dáliziniń boıyna qoǵam­dyq nysandar salý boıynsha jasalǵan taldaý nátıjesinde, Ońtústik Qazaqstan oblysyna jergilikti jerdiń tarıhı murasymen baılanysty úsh qyzmet kórsetý nysanyn salý usynylǵanyn aıtty. Bul, árıne, jaǵymdy jańalyq. Búkil dúnıe júzi kóz tigip otyrǵan EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesinde Ońtústiktiń syrt qalmaıtyndyǵy belgili. Biz osyǵan oraı «Ontustik Tourism Center» týrısik aqparat orta­lyǵynyń dırektory Jasulan Tólebekovtiń oıyn bilgen edik.

Ońtústik Qazaqstan obly­synyń týrısik aqpa­rattyq ortalyǵy EKSPO-2017 halyq­aralyq maman­dandyrylǵan kórmesine barynsha daıyndalyp jatyr. Osy jyldyń tamyz, qyrkúıek aılarynda ortalyq mamandary Astana qalasynda ótken trenıńke qatysyp qaıt­ty. Sol jıynda oblys atynan jattyqtyrýshylar men úıles­tirýshiler taǵaıyndaldy. Astana issaparynyń eriktiler jumysyn tıimdi uıymdastyrýdy úırenýge kómegi mol boldy. Búginde res­pýblıkanyń ár oblysyndaǵy jastar jáne týrısik ortalyqtar 150-den astam eriktini daıarlap, EKSPO kórmesine jiberýge ázir. Ásirese, stýdent jastar arasynda eriktiler qataryn tolyqtyrýǵa qyzyǵýshylyq kúnnen-kúnge artyp keledi. Jyl sońyna deıin «Astana EKSPO-2017» UK» AQ pen Ońtús­tik týrızm ortalyǵy bir­lesip, azamattarǵa arnaıy oqy­tý trenıńteri men kýrstaryn uıymdastyrmaq.

EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń qarsańynda oblysta kóptegen mańyzdy is-sharalar ótkizý josparlanýda. Solardyń arasyndaǵy eń aıtýlysy – ha­lyqaralyq týrısik forým. Aýqymdy shara barysynda týrısik kásiporyndar men jer­gilikti bıznesmender jáne túrli uıymdardyń qatysýymen arnaıy jármeńke ótedi. Onda atalǵan uıym ókilderi týrısik baǵyttaǵy óz taýarlaryn kelý­shiler nazaryna usynady. Son­daı-aq, óńirdiń tarıhı, má­denı, kórikti aımaqtary sana­latyn Túrkistan, Shymkent qalalary men Aqsý-Jabaǵyly qoryǵyna aqparattyq týrlar uıymdastyrylady. Bul Oń­tústik Qazaqstan oblysy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesinde týrıserdi qabyl­dap, óńirdiń kórikti jerlerin tamashalatýǵa ázir ekenin bil­diredi. Qazirgi tańda oblysta elimiz úshin mańyzdy is-sharany nasıhattaý jolynda 137 joba iske asyrylyp, kórme jaıly halyqtyń tanym-túsinigin arttyrý baǵytynda tıisti jumystar júrgizilip jatyr.

Týrısik aqparat orta­ly­ǵynyń jetekshisi osyndaı jo­balardyń iske asyrylyp jat­qandyǵyn aıtady. Týrızm – eger jumysy durys úılestirilse aqshany kúrep tabatyn sala. Dúnıe júziniń shıkizaty joq, biraq tarıhı eskertkishteri mol kóptegen memleketteri týrızmmen jan baǵyp otyr. Al jer kólemi jóninen álemde ondyqqa kiretin Qazaqstannyń bul salada alar asýlary alda.

Keler jyly «Saıram-Ógem memlekettik ulttyq tabıǵı par­ki» RMM aýmaǵynda salynatyn «Eko Kempıng» jobasynyń qurylysy bastalmaq. Ha­lyq­qa qoljetimdi baǵada usy­ny­­latyn shatyrly qalashyq tý­rıs­terge qajetti barlyq jab­dyq­tarmen qamtylady. Munda jaryqtandyrý kún batareıa­lary esebinen júzege asady. Ońtústiktiń týrısik áleýeti men taý týrızmin jáne álpınızmdi damytý maqsatynda qolǵa alynǵan jobany «Saıram-Ógem memlekettik ulttyq tabıǵı par­ki» RMM men «Ontustik» al­pınızm federasıasy birlese iske asyrmaq.

Týrızm salasynda Ońtús­tiktiń orny erekshe. Ol Uly Jibek jolynyń boıynda tur. Kóne Túrkistan, Saıram, Otyrar, Saý­­ran sıaqty qalalardyń ın­fra­qurylymdaryn qalpyna keltirse, etnotýrızm týrıserdi magnıtshe tartar edi. Onyń syrtynda «Aqsý-Jabaǵyly» memlekettik qoryǵy, Saryaǵash emdeý-saýyqtyrý jáne dem-alys aımaǵy bar, Shardara sý qoımasynyń mańaıy jaǵajaı týrızmin damytýǵa óte qolaıly. Tóle bı aýdanyndaǵy «Qasqasý» taý shańǵysy bazasynyń kele­sheginen de kóp úmit kúttiredi.

Osy jaǵdaıattardy qoryta aıtqanda, oblystyń jańa basshysy Janseıit Túımebaevqa artylar jaýapkershilik júgi úlken. «Sen salar da men salar, atqa shópti kim salardy» ýaqyt shirkin kótermeıdi. Uly Jibek jolynyń boıynda otyrǵan, qazaq memleketiniń negizin qalaǵan handar men batyrlardyń, bıler men áýlıe-ámbıelerdiń máńgi damyldaǵan qasıetti jeri – Ońtústikte tý­rızm­­niń áleýeti úlken. Keıbir aımaqtardaı shıkizatqa emes, adamǵa baı óńirdiń bir túleıtin salasy osy.

Baqtıar TAIJAN,

«Egemen Qazaqstan»