Qaladaǵy mádenı sharalarǵa qalmaı baratyn, kóbine bir buryshta úndemeı otyryp, konsert tamashalaıtyn myna aqsaqaldy almatylyqtardyń birazy tanıtyn bolar. Alaıda, ol kisiniń aty-jóni Muratbek Áýbákirov ekenin, ózi qazaq ánderiniń joqtaýshysy bolǵan áıgili Maqsutbek Maıshekınniń týǵan nemeresi ekendigin kóp adam bile bermeıdi.
«Murajaı túnine» barǵanda Muratbek atamen shaı ishe júrip suhbattasýdyń sáti tústi. Óziniń oqymaıtyn gazet-jýrnaly joq eken. Qolyna túskenniń bárin oqıdy. Tipti, jas tilshi bolsam da, meniń ózimdi syrttaı tanıdy eken. «Aren degen famılıańa qarap, evreıdiń qyzy dep oılaǵanmyn» dep kúldi aǵam.
– Muratbek aǵa, biz sizdi qashan kórsek te, mádenı sharalardyń bel ortasynda júresiz. Kóp adamdardy sizdiń kim ekendigińiz qyzyqtyrady. Ózim sizdi birneshe ret Jazýshylar odaǵynda, kórmelerde ushyrastyrǵanymmen, suhbattasýǵa qazir ǵana batylym jetip otyr.
– Men shyǵarmashylyqpen aınalysyp júrgen adammyn. Qazir eshqaıda istemeımin. Bala kúnimde atamnyń úıine kóptegen óner adamdary qonaqqa keletin. Sol kisiler maǵan kóp yqpal etti. Meniń atam 20 jyldan astam ýaqyt Qazaq radıosynyń mýzyka redaksıasynda aǵa redaktor bolyp istedi.
– Atańyzdyń aty-jóni kim?
– Maqsutbek Maıshekın.
– Sonda sizdiń atańyz kádimgi biz biletin, Maǵjannyń «Sen sulý» degen óleńin otyz tisiniń astyna salyp saqtap, halyqqa taralýyna yqpal etken Maıshekınniń ózi boldy ǵoı?
– Iá, dál ózi. Atam Maqsutbek – aqyn, dramatýrg, QR eńbek sińirgen óner qaıratkeri. Ózi sondaı mádenıetti, saýatty kisi bolǵan. Ahmet Jubanov ekeýi mýzyka redaksıasyn qurýǵa kóp eńbek sińirdi, qazaq mýzykasynyń joqtaýshysy boldy. Ol kezde ártister kóp emes edi ǵoı. Úıge Ermek Serkebaev, Bıbigúl Tólegenovalar jıi keletin. Shámshi Qaldaıaqov ár kelgen saıyn aýzyma baýyrsaq tyǵyp ketetin (kúldi).
Osydan biraz ýaqyt buryn atamnyń júzjyldyq mereıtoıyn ótkizgim kelgen. Mınıstrlikten qasyma 3 kómekshi berdi. Dalada qańǵyryp júrgen adammyn ǵoı, keshti ótkizýge qarajatym bolmady. Banket jasaýǵa, konsert ótkizetin zaldy jaldaýǵa aqsha taba almadym. Keıin Sh.Qaldaıaqov kóshesimen qatar jatqan shaǵyn kósheni atamnyń atyna berýdi suradym. Kezinde Shámshi ekeýi qatar júrdi, birge jumys istedi, kósheleri qatar jatsyn dep edim. Ol kóshe qazir aǵaıyndy Abdýllınderdiń atynda ǵoı deımin. Endi atamnyń 120 jyldyq mereıtoıyn kútip júrmin. Shamam jetse, sol kezde birdeńe ótkizermin.
– Áke-shesheńiz týraly ne aıtasyz?
– Meniń ákem Jaqsylyq Áýbákirov geografıa ǵylymdarynyń kandıdaty boldy. Ózi soǵysqa qatysqan. Doktorlyqty da qorǵaýshy edi, densaýlyǵy jaramady.
– Ózińiz qandaı oqýdy bitirgensiz?
– Eń aldymen, qazirgi QazUÝ-diń geografıa fakúltetin bitirdim. Ekinshi mamandyǵym – patentshi. Meniń aınalyspaǵan salam joq. Ádebıet, mádenıet, sýretshilik óner, geografıa, aıta bersem, kete beredi. Kezinde jýrnalıs retinde birneshe basylymǵa materıal jazyp turdym. Sondaı-aq, men táp-táýir sportshymyn. Áli kúnge deıin uzaq qashyqtyqqa júgiremin.
– Taıaýda ótken jalpyhalyqtyq marafonǵa qatystyńyz ba?
– Qatystyq qoı. 10 shaqyrymǵa júgirdim. 21 shaqyrymǵa júgireıin dep edim, shamam jetpedi. Onyń aldynda bir úıden bir úıge kóshemin dep sharshap qalǵan edim. Maýsym aıynyń orta sheninde Ǵusman Qosanovty eske alý týrnıri ótedi. Aıaǵym jazylyp ketse, sol marafonǵa qatysam dep otyrmyn. Qyrkúıek aıynda Shýchınsk qalasynda sporttyq baǵdarlaýdan Azıa chempıonaty ótedi. Soǵan qatysqym keledi. Biraq, oǵan qatysý úshin aqsha tóleý kerek dep jatyr. Demeýshi tabylsa, qýana-qýana barar edim.
– Qazir jasyńyz qanshada?
– Sen óziń aıtshy, maǵan qansha jas beresiń?
– 55 jas.
– Joq. Men qazir 63 jastamyn. Biraq, 4 aıdan beri zeınetaqymdy rásimdeı almaı júrmin. Sebebi, jeke kýáligim joq. Kezinde týysqandarym úıimdi tartyp alǵan kezde, qujattarymnyń kózin qurtty. 18 jyldan beri qujatsyz júrmin. Oılamaǵan jerden bomj bolyp shyǵa keldim. Qujattardy qaıta jasatý úshin qasymda júrip kómektesetin pysyqtaý bir adam kerek. Ótkende «osy jerde týǵan» degen qujatty alý úshin 16 kún sandaldym.
Ómirimde birde-bir ret úılenbegenmin. Sheshem meni qyzdardan qatty qyzǵanatyn. Eshteńe oılamaı, oqý oqyp júre berippin. Aýylsharýashylyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda, búkilodaqtyq ǵylymı-zertteý jobalaý ınstıtýtynda qyzmet istedim. Odan soń, Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda 86 qyzǵa «oqytýdyń tehnıkalyq ádisterinen» sabaq berdim. Meni barlyq jumystan qýyp shyqty, sebebi, men óz ustanymdaryma berik adammyn. Aıtqanymnan qaıtpaı turyp alamyn.
– Siz qazir qaıda turasyz?
– Men Keńsaıdyń eteginde bir ýaqytsha turaqta turamyn. Basqa jaqqa kósheıin desem, aqsham joq.
– Ónerge qandaı qatysyńyz bar?
– Ónerge degen mahabbat maǵan atamnan daryǵan dep oılaımyn. Bala kúnimde orkestrde de oınadym. Keıin kásibı mýzykant bolǵym keldi. Biraq, ákem «ǵalym bol!» dedi, sol kisiniń aıtqanyn istedim.
– Siz kún saıyn qalada ótip jatatyn mádenı sharalardyń kestesin qaıdan bilip alasyz?
– Ónerdi súıgen adam bárin de ońaı izdep tabady. Ózim kezinde Ábilhan Qasteevtiń shákirti boldym. Ákem maǵan sýret salýdy úıretsin dep Qasteevtiń úıine jıi ertip aparýshy edi. Jastaý kezimde ujymdyq sýrettermen birtalaı kórmege qatysqan adammyn. 50 jasqa tolǵanymda Á.Qasteev atyndaǵy Qazaq memlekettik óner murajaıynda jeke kórmemdi ótkizem dep 50 sýret daıyndadym. Biraq, úıimnen aırylǵanda sol sýretterdiń bári joq boldy.
Qazaqtyń tuńǵysh kásibı músinshisi Hakimjan Naýryzbaevtyń balalary menimen birge oqydy. Úısiz-kúısiz qalǵan kezimde Hakimjan aǵa maǵan óziniń sheberhanasyna kóship kel degen. «Bir jaǵynan maǵan kómektesesiń, bir jaǵynan osynda turasyń» dep. Alaıda, onyń bul sheshimin nemeresi quptamady.
– Ózińiz qazir sýret salyp júrsiz be?
– Anda-sanda qaryndashpen salamyn. Maıly boıaýmen sýret salýǵa jaǵdaıym kelmeıdi. Tap-tar bólmede turamyn. Jaǵdaı bolsa, kómirmen de sýret salar edim. 1985 jyly meniń salǵan sýretterimdi kórgen QazPI-diń bir fakúltetiniń dekany jumysqa shaqyrǵan edi. Men «dısertasıamdy qorǵaımyn, ǵylymdy tastamaımyn» dep, ol usynystan bas tarttym.
– Dısertasıańyzdy qorǵaı aldyńyz ba?
– Joq, úıimdi tartyp alǵan soń, dúnıeniń astań-kesteńi shyqty. Qazir bárin qaıtadan jazyp shyǵý qajet. Eń aldymen, zeınetaqymdy rásimdep alǵym keledi. Óıtkeni, mende eshqandaı tabys kózi joq.
– Endeshe qalaı ómir súrip júrsiz?
– Bótelke jınap tapsyramyn. Keıde joldastarym usaq-túıek qarajat beredi. Bastysy – kóńil. Óner men mádenıet, ádebıetke qatysty sharalarǵa jıi barsań, bar dúnıeni umytyp ketesiń. Stýdent kúnimnen osyndaımyn, mádenı keshterden qalmaımyn. Qazir tipti ónerdiń naǵyz fanatyna aınaldym. Almatydaǵy murajaı, kórme, konsert zaldary, bárine baramyn.
– Sizdi barlyq jerde tanyp, tegin kirgize bere me?
– Keıbir jerlerde meni tegin tamaq ishýge keldi dep oılap, kirgizbeı qoıady. Men «tamaq emes, óner úshin keldim» dep aıtamyn. Maǵan unamaıtyn janr joq, opera, balet, klasıkalyq mýzyka keshteri, birin de qaldyrmaımyn. Jyldan-jylǵa densaýlyǵym nasharlap barady. Búginde basymda úıim bolǵanda, mundaı kúıge jetpes edim. Dalada 15 jyl jatsań, densaýlyq qaıdan bolsyn? Talaı ret aıaǵymnan aırylyp qala jazdadym. Kezinde men atamnyń súıikti nemeresi bolǵan edim. Qazir barlyq týysqandarym maǵan qarsy, úıimdi tartyp aldy. Men qazir dalada qańǵyp júrsem de, adam retinde ózimdi joǵaltpadym.
– Siz jaqynda Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademıasynyń stýdentteri túsirgen qysqametrajdy fılmde oınapsyz. Sol fılm týraly aıtyp berińizshi.
– Meni Maksım degen jap-jas, talantty bala konservatorıada júrgen jerimnen taýyp alyp, kınoǵa túsýge shaqyrdy. «Aǵa, men tek sizdi túsiremin» dedi. Birden kelistim. Ol fılmde anaý-mynaý emes, basty rólde sýretshi bolyp oınaımyn. 2005 jyldary slovaktar túsirgen bir fılmde bomjdyń rólin somdadym. Iaǵnı, ózimdi-ózim oınadym. Shirkeýde úısiz-kúısiz jandarǵa tegin tamaq beretin jer bar. Sol jerde tamaqtanyp jatqanymyzda, slovak kınogerleri kelip, meni tańdap aldy. Kim biledi, qaýǵadaı saqalyma qyzyqqan bolar. Bir jaǵynan, basqa bomjdarǵa qaraǵanda, meniń bet-aýzym kógermegen, túrim de kelisti bolatyn. Eń jamany, sol kınogerler keıin fılmniń sýretteri men beınetaspasyn maǵan jibermedi. Kınonyń sol kezdegi ataýy «Matýshka» bolatyn. Sen ǵalamtordan qarap kórshi, meniń bir joldasym izdep edi, taba almady.
– Teatrlarǵa da jıi barasyz ba?
– Kóbinese opera jáne balet teatry men drama teatryna baramyn. Jaqynda ǵana qyrǵyzdardyń eki spektaklin tamashaladym.
– Ózińiz sekildi barlyq mádenı sharalardan qalmaıtyn 4 ájeni tanısyz ba?
– Oı, olar tegin nársege baratyn «halávshısa» kempirler ǵoı. Men olarǵa «senderge ne kerek? Nemerelerińdi baǵyp úıde otyrmaısyńdar ma?» dep aıtamyn. Meniń jaǵdaıym qıyn bolsa da, esh jerge tegin tamaq alyp qaıtý úshin barmaımyn. Eshteńe urlamaımyn. Baǵana «Atakentte» bir kórmege barǵanymda, sháınektiń joǵalǵanyn bizden, ıaǵnı, sonda barǵan shal-kempirlerden kórdi. Sóıtip, báleniń bárin kempir-shaldarǵa ile saldy.
– Gazet-jýrnal oqyp turasyz ba?
– Káneshni! Túnde oqıtyn jaryq joq, bárin kúndiz oqımyn. Ónerge qatysty maqalalar men ǵylymı materıaldardy kóp oqımyn. Qazir 5- 6 kitaphanaǵa oqyrman retinde jazylǵanmyn. Bez dokýmenta ýmet nado! Bul da – óner.
– Qandaı armanyńyz bar?
– Baqytty bolǵym keledi. Atamnyń 120 jyldyq mereıtoıyn abyroımen ótkizgim keledi.
– Sizdiń bir kúnińiz qalaı ótedi?
– Meniń ár kúnim aýyr jaǵdaıda ótedi. Tańerteń 5-te turyp alamyn. Qaı jerde qandaı is-shara ótip jatqandyǵyn bilip alýym kerek qoı!
– Olardyń bárin qalaı bilip alasyz? Bizge de aıtsańyzshy.
– Túısigim sezedi ǵoı, túısigim! 1985 jyldan beri barlyq óner men mádenıet ordalaryn aralap júrgendikten, tájirıbem de jetkilikti.
– Demek, sizge mádenı oshaqtardy aralaǵan qatty unaıdy.
– Unaıdy-unamaıdy dep kesip-piship aıta almaımyn. Basymda baspanam bolsa, men úıde jatyp demalar edim. Konserttiń barlyǵyna birdeı sabyla bermeı, tańdap-talǵap barýshy edim. Úıiń ómir súrýge qolaıly bolmaǵasyn, kúni boıy osylaı dalada júresiń qaıtesiń? Mádenı sharalarǵa baryp, kóńilimdi aýlaımyn. Áıtpese, iship ketemin ǵoı. Adam balasy úshin iship ketý degen eshqashan problema bolǵan emes. Men qatty aıazdarda boıymdy jylytý úshin kishkene urttaǵanym bolmasa, eshqashan mas bop, bireýdiń mazasyn alǵan emespin. Men araqty jek kóremin. Meniń qasymda júrgen bomjdardyń barlyǵy araqtan ketti ǵoı. Barlyǵy salynyp ishti. Áp-ádemi qazaq qyzdary da araqtan óldi. Qyzdar bomj bolyp, kópke barmaıdy. Talaı qyzdardy «Orbıtada» bir saıajaıdy kúzetip júrgenimde, úıime ákep turǵyzdym. «İshpeńder, adam bolyńdar! Qyz balaǵa bul tirlik jaraspaıdy» dep aqyl aıttym. Tyńdamady, iship ketti. Bir buzylǵasyn, adam bolýy qıyn. Meniń ózim adam bola almaı júrgende, olar qaıdan túzelsin?!
Olar – ómirden kúderin úzgen jandar. Al, meniń áli júzege aspaǵan qanshama maqsattarym bar. Meniń ómir súrgim keledi…
– Áńgimeńizge rahmet!
Áńgimelesken – Roza ÁREN
"Almaty aqshamy"( http://almaty-akshamy.kz/?p=20713 )
Sýretti túsirgen Sársenbek Qyzaıbekuly
