Bıylǵy Jylqy jylynyń (2014) kóktemi, buryn-sońdy bolyp kórmegen aýa-raıymen erekshe bolyp tur. Jaýyndy-shashyndy qar aralasqan burqaǵyna qosa, aıaqastynan kúnniń kózi ysyp ta, shyjyp ta ketedi. Osylaısha myń qubylyp turǵan kóktemde, Qazyǵurttyń baýraıynda salynyp jatqan "TURAN QALADA" ótetin, Búkil dúnıejúzindegi TÚRKİ HALYQTARYNYŃ QURYLTAIY da qyzý daıyndyq ústinde edi. Dúnıe Túrkileri assambleıasiniń Prezıdenti, akademık Sultanmuratov Ermentaı myrzanyń shaqyrýymen, 23-shi mamyr 2014 jyly Almatydan ushyp, keshki reıspen Shymkentke keldim. Aeroportta kútip alǵan belgili sáýletshi-dızaıner, florıst, abstraksıonıst sýretshi Ańsapbergen Baqytbek myrza azamat uly Baqytqalımen qarsy aldy. Bizder máre-sáre kúımen mashınaǵa otyryp, «Birkóliktiń» baýraıyndaǵy aýylyna júrip kettik. Bul aýyl Shymkentten 60-shaqyrymdaı qashyqtyqta ornalasqan. Osylaısha birer saǵattaı júrip aýylǵa da jettik. Úlken kelinim Pernegúl bastap... kishi kelinim Áıgerim qoshtap, jeti jasta bolsada erekshe aqyldy Nuraı, Ardaq, Ulbolsyndar aldymyzdan shyǵyp qarsy aldy. Kele jýynyp-shaıynyp dastarhan basyna jınalyp, alyp kelgen kóılek-kónshek... sálem-saýqattarymdy taratyp, aqjarqyn kóńilmen keshki asymyzǵa otyrdyq. Qyzý áńgimelermen kesh marqaıtyp, Baqytbektiń sýretteri ilinip turǵan ekinshi qabattaǵy keń zalǵa jaıǵasyp, Baqytbek ekeýmiz birazdan keıin demalýǵa kiristik. Aýyldyń ózine tán dybystary men ıtteriniń ý-shýynan uıyqtaı almaı jatyp, álden ýaqytta qalǵyp ketippin. Taza aýada uıqym qanyp qalypty...

TURAN QALAǴA ATTANDYQ... Bul Ermentaı myrzanyń óz kúshimen turǵyzyp jatqan qurylysy. Anaý Tashkentke barar jolda munaraǵa ornatqan alyp KEME turǵan jotanyń astynda boı kóterip keledi. Táńerteńgi saǵat 10-da bastalatyn quryltaıǵa keshigińrep qaldyq pa desek, adamdar jańa jyınalyp jatyr eken. Dúnıe TÚRKİLERİNİŃ 31-den astam halqy jınalǵanyn estip marqaıyp qaldyq. Tipti qazir joq shyǵar dep júrgen - QARLYQTAR men LAQANDAR... onyń quramyndaǵy TÓRTÝYLDAR da kelipti. Eń kóp bolyp jetken (12) SAQALAR (ıakýt) eken. Tipti, bir adamy KANADADAN kelipti. Osy quryltaıdyń ÁNURANY men SÓZİN jazǵan QOJAHMET HASEN azamatymyz jarqyldaı sálemdesip qarsy alyp, janyndaǵy adamdarmen tanystyryp jatty...

Jer-jerden kelgen bul adamdardyń kóbi óz kólikterimen kelipti. Balyǵynyń da júzderi jarqyn kóńildi kórinedi. Astanadan da biraz azamattardyń kelgenderin aıtyp sálemdesip jatty... Osylaısha tanysyp, sýretke túsip máre-sáre bolyp júrgende, ýaqyt ta 11 bolyp qalypty. Sóıtip ártúrli sán-saltanattary men joralǵylaryn jasap quryltaıdy bastaǵa kiristik. Quryltaı ánuran aıtýmen bastaldy. Sodan shaǵyn baıandamadan keıin eń az halyqtardyń ókilderine sóz berile bastady. Árqaısysy ózderin tanystyra kelip, pikirlerimen qosa usynystaryn da aıtyp jatty. Jalpy quryltaı úlken izetpen óte mádenıetti túrde ótýde. Keme turǵan jotanyń basyna 7-8 kıiz úı tigilip dastarhan jaıylypty. Túski ýaqytyn keshiktirmeı qonaqtardy dastarhanǵa jaǵastyryp, qazaqtyń darhan qonaq jaılylyǵymen kútýge kiristi. Arnaıy kelgen jas jigitter JYRAÝLYQ ónerdiń túr-túrlerinen terbele turyp án shyrqady. Qonaq ataýlynyń barlyǵy da máz, qaıbireýi ózderiniń de ónerlerin kórsetýge tyrysýda ?! Iá-á, Túrkiniń urpaqtary bir-birimen óz tilderinde sóılesip, tipti emen-jarqyn keremetteı-aq kóńildi. Tús qaıta quryltaı óz jumystaryn bastap ketti. Munda naqty baǵdarlamada daıyndalǵan ORTAQ TİL men ORTAQ ÁLİPPI máseleri talqylandy. Ózderinshe ortaq tildiń nusqasy da ázirlep ákelgendikten, áńgime men usynystar barynsha naqty aıtylyp jatty. Erekshe mártebeli de baısaldy talqylaýlardyń sáni men saltanaty, onyń sabyrly da mazmundy júrip jatqandyǵy kóńilge qýanysh sezimderin uıalatýda! Aıaqtala bere bizderdiń jınala bastaǵanymyzdy baıqap, Ermentaı baýyrym rızashylyq sezimin bildirip, rahmetin aıtty. Osylaısha, Quryltaıdyń negizgi kúnine qatynasyp, jolaı asa qasıeti mol qudireti erekshe ǴAIYP EREN QYRYQ SHİLTENGE burylyp, taǵzym etip minájat etýge keldik. Ejelden shyraqshy bolyp kelgen Nurmuhambet aqsaqaldyń uly Muhambet myrza erekshe kútimmen tálim-tárbıege beıimdep ustap otyr eken. Tazalyq degen keremet-aq. Arnaıy kelýshilerde esep joq. Bizdiń aldymyzda úsh top adamdar túsip kele jatsa, bizdeń keıin de kúnniń keshkirgenine qaramastan, taǵyda úsh top adamdar órlep bara jatty. Jany qalmaı kútip júrgen SHYRAQSHY inim, dastarhanǵa shaqyryp,buıyrsa jaqyn arada "Almatyǵa keletinin" aıta júrip attandyryp saldy. Búgiegi kúnniń keremeti de osy boldy.

QAZYǴURTTYŃ BASYNDA... Mamyr aıynyń 25-shi juldyzy. Baqytbek ekeýmiz ertelete shyǵyp, Úlken Qazyǵurttyń baýraıyndaǵy Muqan kásipkerdiń ferma qorasynyń janynda kútip turǵan - Amanbek, Muqan, Tastanbek úsheýine kelip qosyldyq. Bular maǵan at daıyndap qoıǵan eken. Syryn bilmeıtin atpen Taýda júrýdiń ózi qıyn ekenin bilem ǵoı. Baıaǵyda on jyldyqtan soń , Komýnıstik partıanyń shaqyrýymen eki jyldaı Jylqyshy bolyp , Taýly jaılaýda bolǵanym bar. Taý men Tastyń jaǵdaıyn jaqsy bilem. Sondyqtan olarmen birge jaıaý shyqqandy jón kórdim. Shirkin-aı deseńshi, tunyp turǵan tabıǵattyń arasyna kirgen saıyn asa bir baqytty sátterdi basymnan ótkizýdemin. Tipti qasıetti Qazyǵurttyń tabıǵaty tym erekshe eken. Attap júrgen saıyn tańyrqaý men tańdanýdan aýzym da, tilim de bosamady. Shynyda da mundaı ǵajaıyptardy, qansha jerlerde bolyp júrsem de kórmegen ekemin. Taýdyń basyna shyǵyp... qaıyra túsýdiń qıynshylyǵyn, taýda bolǵan jandar ǵana túsinedi. Iá-á, bul ońaı emes. Bizder Qazyǵurttyń shyǵys betindegi NUH- PAIǴAMBARDYŃ meshitine bara jatyrmyz. OL úshin bólip jatqan tereń ańǵardan ótý TAÝ basyna shyǵyp, tóbesinen baspaldap túsetin jolmen áýpirimdep áreń Amanbek ekeýmiz eń sońynda jettik. Jol biletin Muqan men Tastanbekten - bizder adasyp qalǵan edik. Baqytbek qıa betten otyra qalyp syrǵanap bara jatqanyn kórip, ol taıǵanap ketken eken dep, shoshyǵannan zárem ushyp zár-túbine ketti. Sondyqtan Amanbek ekeýmiz taıaqtarymyzǵa súıene baspalap, áreń degende TAÝDYŃ basyna shyǵyp, ejelgi júrgen soqpaq joldy taýyp, sonymen asyqpaı baspalap áreń degende jettik-aý ?! Tómennen kóterilgen Tastanbektiń járdemi jaqsy boldy. Osylaısha áıteýir, NUH-PAIǴAMBARDYŃ meshitine jetip ýh dedik-aý ?! Shyndyǵynda da tańǵajaıyp qubylystardy sezinip, kózben kórgendeı áserge keneldik. Meshittiń ishi toly tańbaly oıyqtar men belgiler óte kóp eken. Muqan men Amanbek alma-kezek aıtýmen boldy. Eń bir bizderdiń jasaǵan isimiz, meshittiń sol jaq bosaǵasy tek jastyqtaı ǵana kólemi bar tasqa súıenip tur eken. Jastyq tastyń jany úńireıgen tesik. Mine osy tesikti bitep, myzǵymastaı etip taspen qalap jaýyp tastadyq. Birneshe ret QURAN baǵyshtap alma-kezek aıat oqyldy. Alyp shyqqan dastarhanymyzdy jaıyp túski asymyzdy ishtik. Bul bir ómir boıy umytylmas is boldy. Artynyń qaıyryn bersin... Taýdan túsýdiń de ońaı bolmaıtyny belgili. Qazyǵurttyń árbir tasyn jatqa biletin Muqan taý arqary sekildi, tynysy endi ashylǵan tulpardaı údirte kelip bir bulaqtyń basyna kelip, jaıǵasa otyrýymyzdy surady. Sóıtsek, bul osydan 20-jyl buryn atalǵan "AMANBEK-BULAQ" ekenin áńgimeledi. Kóptegen jáılerdi eske alyp, bulaqtyń aldyn ashyp tazalaýdy aıtty. Ony isteýdiń kúnin belgilep, aryqaraı bókterlep júrip kelemiz. Biraz ýaqyttan keıin syldyraı aqqan bulaqtyń basyna kelip, alma-kezek sýynan iship, jaıǵasa otyryp áńgimege kiristik. Tastanbek barlyǵynda vıdeoǵa jáne sýretke túsirip júr... Muqan sóz bastap : - Aǵa-a, Sovet-Han-aǵa... táńerteń Sizder kelgenshe, alystan at terletip kelgen aǵamyzǵa... Qazyǵurttyń baýraıynan bir bulaqtyń atyn bermek bolyp sheshken edik. Mynaý sımfonıa únindeı sarqyraı aǵyp jatqan bulaqtyń aty... búginen bastap, "SOVET-HAN BULAQ" atanady. Ol óziniń menimen 2-shi ret kezdesip otyrǵandaǵy, alǵan áserleri men qańtar aıyndaǵy Qazyǵurt aýdanynda ótken - "ULT TAǴDYRY - URPAQ TÁRBIESİNDE" - atty ǵylymı konferensıadaǵy meniń baıandamama erekshe toqtaldy. Telearnalardan bir jeti boıyna berilip, búkil eldiń qatty tolqynysqa túskenderin sóz etti. Sózdi Amanbek jalǵastyryp, biraz derekterdi tilge tıek etti. Baqytbek sóziniń aıaǵyn, quran baǵyshtap aıat oqydy. Tastanbek te qysqasha óz pikirin qosty. Sirá, sózdi qortyndylaý maǵan kelip tirelgen tárizdi. - Iá-á, asyl da, aıaaýly azamat baýyrlarym, mynaý qasıetti Qarataý men kıeli Qazyǵurttyń baýraıynda erekshe bir lázzátti ýaqyt ótkizip otyrmyz. Qaıyryn bersin ?! Shymkent óńirine kelip-ketip júrmiz ǵoı. Biraq byltyrdan bergi saparlardyń jóni bólek. Bir jyl buryn týra osy mamyr aıynyń 20-larynda, "BİRKÓLİK" sanatorıasynda ótkizgen Baqytbektiń "Halyqaralyq kongresinde" Amanbek inim ózińmen tanystym. Munda sonaý San-Petrbýrgten, Moskva men Barnaýyldan, taǵyda 7-qaladan adamdar qatynasty. Jıyn sońynda - Túrkistanda -Aqtas áýlıede -Domalaq ananyń basynda bolyp, Tashkent asyp, Buhara men Samarhandardy saıahattadyq. Sodan keıin birer aıdan keıin ÁNEKE ózińniń "ÓNER KESHİŃE" arnaıy shaqyryldym. Osy jıynnan soń aqkóńil azamatym Muqanmen tanysyp "Aqbýra áýlıeniń" basynda serýendedik. Al bıylǵy qańtar aıynda ótkizgen - "Ult taǵdyry - urpaq tárbıesinde" - atty ǵylymı konferensıanyń jóni tipten erekshe ǵoı. Al búgingi Qazyǵurttyń basyna shyǵamyz degen maqsat bir jyl buryn aıtylǵan edi. Sáti túsip. mine búgin keremetteı kúı keship otyrmyz. Osynyń barlyǵy da bir-birimizge usynǵan adal kóńilimizdiń arqasy ekeni anyq. Mynaý syldyrlaǵan bulaqtyń áýenine balqyǵan otyrysymyz, tipti esten ketpes bir ǵanıbet qoı. Oıyma da, túsime de enbegen Qazyǵurt áýlıeniń bir bulaǵyna meniń atymdy berip, "Sovet-Han bulaq" atandyryp azandatyp otyrsyńdar, bularyńa myń da bir rahmet. Osylaısha, kútpegen syılyq jasap, mártebemdi asyrdyńdar óte kóp rahmet. Senderge syr retinde aıtarym, bıyl "Qazaqfılm" bir saǵattyq men týraly dokýmentti fılm túsirgeli jatyr. Eger "Sovet-Han bulaqtyń" atyn tasqa jazdyryp, aınalasyn durystasańdar sol fılmge ózderińdi túsirtsem be degen úmitim bar. Bulaqtyń basyn jóndeý senderge amanat, túsirýshilerdi ákelý meniń mindetim bolsyn. Tek, jasadyq degen habarlaryń jetse boldy. Osylaısha ýádelesip ornymyzdan turdyq. Anadaıda turǵan mashınamyzǵa otyryp, Muqannyń úıine tarttyq. Kesh marqaıtyp, árqaısymyz qonar jerimizge jaqsy kóńilmen tarasa jolǵa shyqtyq. Baqytbektiń úıine 11-lerge taman jettik... Erteńinde kúni keshke (26) deıin, aýyrsynyp qalǵan deneni jaılap qana qozǵap demaldyrýǵa týra keldi. Keshke qaraı Baqytqalı balam bolmastan, Aqmeshit shatqalynyń basyndaǵy taý ózenine ákep, boıymdy sergitip jan rahatyna bóledi. Amandyq bolsa, erteń ertelete jolǵa shyǵyp, samoletpen Almatyǵa qaıtamyn. Osylaısha, bir jyl boıy armandaǵan Qazyǵurttyń basyna shyǵyp, esh ýaqytta umytpaıtyn sezimmen saparym da sátti aıaqtaldy. Oqý jylynyń bitýine baılanysty, ýnıversıtettegi jumystaryma kirisip kettim...