Kúni keshe Maqtaral jaqtan sýyq habar aldyq. Sırıaǵa soǵysýǵa ketti degen jigitterdiń biri sol jaqta júrip qaza taýypty. 17 mamyrda Jetisaı qalasynda týystary marqumnyń jylyn ótkizgen. Osy aqparattyń anyq-qanyǵyn bilý úshin marqumnyń shańyraǵyna baryp, týystarymen tildesip qaıttyq. Qaza tapty degen jigittiń aty-jóni Baýyrjan Dildáhanov. 1971 jyly Jetisaı qalasynda týylǵan. Shymkenttegi arnaýly orta oqý oryndarynyń birin bitirip, qurylysshy mamandyǵyn alǵan. Baýyrjan Sırıaǵa 2013 jyly attanyp ketken. Jalǵyz ózi emes.
– Meniń endi sol jaqta alty perzentim júr. Qaıtken kúnde de olardy qaıtaryp alýym qajet. Ókimetten eshqandaı qaıran bolmady. Parlament depýtattaryna barsam ba degen oıym bar. Biraq oǵan densaýlyǵym kótermeı tur. Ne isterimizdi bilmeı otyrmyz,– dedi marqumnyń ákesi Eńsebaı Dildáhanov. Jasy jetpisten asyp qalǵan aqsaqal onshalyqty ashylyp syr aıta qoımady.Onyń «alty perzentim» dep otyrǵany eki kelini, tórt nemeresi.
Baýyrjannyń alǵashqy alǵan áıeli Juldyzdan bir qyz dúnıege kelip, sodan keıin kelinshegi uzaq ýaqyt kótermegen kórinedi. Ýaqyt óte kele, ol ekinshi áıeli Aıjanmen dám-tuz jarastyrady. Odan 2 ul, 1 qyz týylǵan. Baýyrjan saýda-sattyqpen aınalysypty. Túrkıaǵa baryp-kelip júrgen. Osy kezderi dinge moıynusyna bastaǵan. Saýdasy alǵashqyda jaqsy júrgenimen sońǵy kezderi joly bolyńqyramaǵan sıaqty... Baýyrjan Sırıaǵa aldymen ózi ketken. Artynsha eldegi eki áıelin, bala-shaǵasyn sol jaqqa Túrkıa arqyly aldyrtqan.
Baýyrjan 2013 jyldyń 23 mamyrynda qaza tapqan. Naqty neden bolǵany týraly aqparat joq. Baýyrjannyń qazasyn eki áıeli elge uzaq ýaqyt boıy estirte almapty. Súıegi sol jaqta jerlengen.
Osy jerde aıta ketsek, qańtar aıynda Maqtaral aýdanyna baryp, Sırıada «jıhadshylap» júr degen jigitterdiń ata-analarymen, olardy tanıtyn azamattarmen tildeskenbiz. Sonda Sırıaǵa ketti degen jigitterdiń ishinde Baýyrjan Dildáhanovtyń da aty atalǵan edi. Bizben sol joly tildesken jetisaılyq bir azamattyń aıtýynsha, Baýyrjanmen sońǵy ret byltyr sáýir-mamyr aılarynda habar bolǵan. Al, byltyr kúzde Sırıada soǵysyp júrgen qazaqtar týraly ınternette taraǵan beınekórinisten kópshiliktiń ishinen álde kimder Baýyrjannyń ulyn tanypty. Qazaq qoǵamyn dúr silkindirgen sol beınekóriniste Baýyrjannyń ózi kórinbegen. Bir aıta keterligi, sol beınekórinis jarıa bolǵannan keıin Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń mamandary bul derekti ótirikke balady. Alaıda, erinbegen aqparat quraldary Sırıaǵa «jıhadqa» ketken qazaqtardyń eldegi týystary men ata-analaryn izdep taýyp, suhbattaryn jarıalady. Degenmen, quzyrly oryndar Sırıa asqan otandastarymyzdyń naqty sanyn, olardyń jaǵdaıyn áli kúnge deıin aıtqan joq. Keıbir aqparat quraldaryndaǵy derek boıynsha, «jıhadshylap» ketkender sany júz elýden asady. Resmı oryndar bul taqyrypqa kelgende az sóıleýge tyrysqanymen Sırıa «jyryna» ilikkenderdiń keıbiri terorızm, ekstremızm baby boıynsha syrttaı sottaldy. Soǵysyp qaıtqan adasqandardyń aldy da sotqa ilikti. Mysaly, kúni keshe Almaty qalasynyń Almaly aýdandyq soty álgi beınekórinistiń bir shetinde qylań bergen Kamıl Abdýlın degen jigitti 7 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrdy. Sırıadan oralyp, týǵan elinde sottalǵandardyń sońǵysy Kamıl bolmaýy múmkin.
Qazaqtan shyqqan sodyrdyń keskin-kelbetin, jasyn, bilimin, áleýmettik tegin jilik-jilik etip anyqtap, elge jarıa etken belgili saıasattanýshy Erlan Qarın osydan eki aıdaı ýaqyt buryn bylaı degen edi: «Sırıada soǵysyp júrgen qazaqtar týraly málimetter tym kópirtilip jiberilgen. Júzdegen qazaqstandyq attandy degen asyra aıtylǵan aqparat. Shyndyǵynda olaı emes, munyń bári de úgit-nasıhat úshin taratylǵan. Bul aqparattyq soǵystyń bir bólshegi, dáliregi úlken bólshegi. Sondyqtan odan shynaıy málimetti ajyratyp alý qajet».
Mamandardyń pikiri osy. Al, balasynyń máıitin óz qolymen jerleı almaǵan ákeniń zary basqa. Joǵaryda aıtyp ótkendeı, Eńsebaı Dildáhanov alty perzentin elge qaıtara almaı, sharasyzdyqtan qamyǵyp otyr.
Baqytjan ÁBDİRASHULY,
Jolbarys TİLEÝULY,
Maqtaral aýdany,
Ońtústik Qazaqstan oblysy.
oinet.kz
