Búgingi Túrkıa baıaǵy mamyrajaı Túrkıa emes. Óıtkeni, resmı Ankara sońǵy jyldary geosaıası máselemen tereńirek aınalysqaly elden maza ketti.
Burynǵysyn bylaı qoıǵanda, bıylǵy jyl basynan beri el terıtorıasynda qanshama jarylys boldy. Qanshama beıkúná adam jan qıdy. Qan tógildi. Bul azdaı ótken shilde aıynda memlekettik tóńkeris jasaýǵa qadam baǵyttaldy. Taǵy qan tógildi. Biraq bılik jeńip shyqty. İritki salýshylar qýdalandy. Qamaldy. Tentirep ketti. Erdoǵan er ekenin tanytty. Qasqaıyp qarsy turdy. Jeńdi. Ózin moıyndatty. Biraq tirlik onymen bitken joq. Odan keıin de birneshe lańkestik jarylys boldy. Sońǵysy – keshegi. Qyryqqa jýyq adam qurban boldy. Júz alpysqa tarta adam jaralandy. Qaza tapqandardyń otyzy tártip saqshylary. Elde qaraly kún jarıalandy. Rejep Taıyp Erdoǵan arnaıy saparmen Qazaqstanǵa kelýi tıis edi. Jaǵdaıǵa baılanysty sapar keıinge qaldyryldy. Bul jolǵy Ystambulda bolǵan jarylysty kúrd qarýly toptary («Kúrdistannyń azat suńqarlary») moınyna aldy. Aıtqymyz kelgeni bul emes. Basqa.
Sońǵy kezde Túrkıada nege oqys oqıǵalar jıilep ketti? Nege Túrkıa keshegi mamyrajaı tirlikten aıyrylyp qaldy degen másele. Tórt teńizdiń ortasynda ǵajaıyp jerde ornalasqan Túrkıa biraz ýaqyt tynyshtyq mekeni boldy. Týrızm gúldedi. Memlekettik qazynanyń bir búıiri osy sala arqyly bultıdy. Memlekette órkendeý bastaldy. Shyǵysta – Qytaı, Jerorta teńiziniń jaǵasynda Túrkıa damý jaǵynan eshkimdi alǵa salmady. Sóz joq, bul memleket basshysynyń durys saıasat júrgizýiniń jemisi. Bul – Rejep Taıyp Erdoǵannyń eńbegi. Degenmen, jaǵdaı 2011 jyldan bastap ózgere bastady. Buǵan túrtki «Arab kóktemi». Ot Taıaý Shyǵysta jáne Soltústik Afrıkada jatqan birqatar arab elderin sharpyp ótti. Bulǵaq bolǵan elderdiń basshylary taqtan taıdy, qurban boldy. Alaıda «Arab kóktemi» Sırıaǵa kelgende batpaqtap qaldy. Aıdan aıǵa, jyldan jylǵa sozylǵan azamat soǵysy bastaldy. Irak, Sırıa, Lıvıa jerinde «Islam memleketi», «Nusra maıdan» t.b lańkestik toptar oınaq saldy. Tek sharıǵatqa baǵynǵan Halıfat qurǵysy keldi. Qos ózen eli men Sham jeri shań men qanǵa bókti. Bul aımaqta úlken múddesi bar alpaýyt elder Sırıa men Irak máselesine aralasty. Jaǵdaı tipti ýshyqty. «Beı - bereket kezde bostandyq alyp qalaıyq» dep Sırıa jerinde osharlana ornalasqan kúrd toptary kóterildi. İrgesinde bolyp jatqan irgeli oqıǵalarǵa Túrkıa beı-jaı qarap otyra almady. Dúbirge qosyldy. Qosylaıyn dep qosylǵan joq. Májbúrlik. Soǵys bolyp jatqan elderden bas saýǵalaǵan bosqyndar Eýropaǵa ótý úshin aldymen Túrkıaǵa at basyn tiredi. Osy jerde bosqyndar lageri quryldy. Búginde 3 mıllıon bosqyn osynda ómir súrýde. Eýropa men Túrkıa arasyndaǵy teketires osy jerde bastaldy. Túrkıa «Bizge qarjylaı kómek ber. Ne bolmasa, bosqyndardy senderge jiberemiz» dedi. Bul ýájge EýroOdaq qarsy kelmeı, 3 mıllıard eýro kóleminde kómek berýge sheshim shyǵardy. Biraq 300-400 mıllıon kóleminde aqsha bólip, arty sıyrquıymshaqtanyp ketti. Onymen qoımaı, «biz qoıǵan sharttardy oryndamasa, Túrkıanyń Eýroodaqqa enýine esik jabyq» dep taǵy shyqty. Buǵan narazy bolǵan Erdoǵan: «shekarany ashamyn, búkil bosqyndy qoıa beremin» dep kári qurlyqtyń úreıin ushyrdy. Bul da Túrkıa basshysynyń basyn sarsańǵa salǵan jaǵdaıdyń biri.
Sırıa men Irak jaǵdaıyna keletin bolsaq, óz múddesin kózdegen Túrkıa eki el terıtorıasyna da ásker engizdi. Qajettilik. Óıtkeni dál irgede jańa bir kúrd memleketi bas kóterýine qarsylyq. Onyń sebebi bar. Eger de Sırıada júrip jatqan qaqtyǵysty paıdalanyp, kúrdter táýelsiz memleket bolmasa da, avtonomıalyq oblys quratyn bolsa,onda olar Túrkıa jerinde otyrǵan 20 mıllıon kúrdke qozǵaý salady. Onsyz da qyryqpyshaq bolyp, resmı Ankaraǵa aıbat shegip otyrǵan túrkıalyq kúrdter bostandyq úshin kúresin tipti jandandyra túsetini belgili. Osynyń bárin tarazyǵa tartqan Erdoǵan lańkestik toptarmen qatar, kúrd jasaqtaryn da táýbege keltirý úshin Sırıaǵa ásker engizýge májbúr boldy. Ol operasıa «Efrat qalqany» dep atalady. Shekara túbinde oınaq salǵan «Islam memleketi» lańkesterimen qatar, osy mańda kúres júrgizip jatqan kúrd toptaryn talqandap, túre qýyp tastaý. Maqsat oryndalýda. Biraq Túrkıanyń Irak pen Sırıaǵa shaǵyn bolsa da tank jáne brondy kóliktermen jaraqtanǵan ásker kirgizýi keıbir alyp elderge unap jatqan joq. Bázbiri túrik pen kúrd arasyna shı júgirtip qaqtyǵystyń ulǵaıýyna kúsh salýda. Bul oqıǵalar da Túrkıadaǵy turaqtylyqqa belgili bir deńgeıde áser etýde.
Taǵy bir eske sala ketetin jaıt, sońǵy terakt bolatyn kúni basynda Erdoǵan turǵan Ádilet jáne damý bılik partıasy parlamentke konstıtýsıada birqatar ózgerister men tolyqtyrýlar ózgertýge arnalǵan jobany usynǵan. Onda prezıdentke, ıaǵnı Erdoǵanǵa úlken ókilettilik berilmek. Eger de parlament saraptan ótkizip, qabyldaıtyn bolsa, elde prezıdenttik basqarylym saltanat qurmaq. Bul Túrkıa Erdoǵannyń ashsa alaqanynda, jumsa judyryǵynda degen sóz. Onda eldegi kúrdterge de qıyn bolmaq. Bul jóninde kúrdtik Halyqtyq demokaratıalyq partıa basshylyǵy talaı márte málimdeme jasaǵan. Olar Erdoǵannyń sheksiz bılikke ıe bolýynan qorqady. Bul jarylys soǵan narazylyqtyń biri bolýy múmkin. Ekinshi bir másele, lańkestik jarylystardyń tyıylmaýy Erdoǵannyń da erkin qımyldaýyna jol ashpaq. Jaqynda ǵana ol «eger parlament ólim jazasyn qaıtadan engizetin bolsa, men qarsylyq tanytpaımyn» degen. Demek Túrkıada ólim jazasy qaıta ornasa, Erdoǵannyń lańkestermen kúresi kúsheımek.
