OQO-nyń aýdandarynda maqta sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý deńgeıi bir qalypty emes ártúrli ekenin atap ótken jón. Maqta ósirý Maqtaral aýdanynda joǵary deńgeıde, iri sharýashylyqtar jáne tegis alqaptarda jaqsy damyǵan. Osy salada uzaq jyldar boıy qyzmet istep kele jatqan azamat retinde óz oıymdy bildireıin dep edim.
2016 jyly OQO-nyń maqta ósiretin aýdandary boıynsha maqta egis alqaby qurylymynda 5 ga deıingi shaǵyn sharýa qojalyqtarynyń úlesi 51,9% qurady, 10 ga deıin – 6,4%, Maqtaral aýdanynda bul kórsetkishter – 74,5% jáne 22,5% boldy. Shaǵyn taýarly sharýa qojalyqtarynda maqta-shıkizaty óndirisi tehnologıasynyń barlyq satylarynda, operasıalarynda qol eńbegi basym oryndalady. Tek topyraqty egis aldynda daıyndaýda, tuqym sebýde jáne qatar (júıek) aralaryn baptaýda (kúltıvasıalaýda) mashına men quraldar qoldanylady. Shaǵyn sharýa qojalyqtarynda maqta-shıkizaty óndirisin mehanıkalandyrýdyń mańyzdy ereksheligi – jer úlesteriniń shaǵyn aýmaǵy jáne olardyń pishindemeleriniń kúrdeliligi.
Qazirgi ýaqytta básekelestikte tek qana keshendi mehanıkalandyrýdy keń qoldanǵan sharýa qojalyqtary ǵana shydaı alady. Sonymen birge, maqta sharýashylyqtarynda mehanıkalandyrý deńgeıin kóterýmen jańa, jetildirilgen agrotehnıkalyq ádisterdi qoldaný maqta ónimdiligin arttyrý múmkindigine sebep bolady. Shaǵyn sharýa qojalyqtarynda qajetti tehnıkanyń joqtyǵynan qorúnemdi (resýrsúnemdi) jáne ozyq tehnologıalar ǵana emes dástúrli tehnologıalardy da qoldana almaıdy, al jer jáne eńbek múmkindikterin tek jartylaı ǵana qoldanady. Olar tehnıkalyq jańǵyrtý jáne qorúnemdi tehnologıalarǵa ótýde nesıe alý úshin nesıe berýshilerdiń talaptaryn óndirý úshin ýaqytyn ótkizedi jáne olardyń qoıǵan talaptaryna kónýge májbúr
Sany basym shaǵyn sharýa qojalyqtarynda maqta egisi kóp jyldar boıy tek qana bir jer úlesinde ósiriledi, aýyspaly egis júıesi qoldanylmaıdy. Sol sebepti maqta-shıkizatynyń túsimdiligi jyl saıyn bir deńgeıde. Jyl saıyn ónim alý organıkalyq jáne mıneraldyq tyńaıtqyshtardy engizýmen júzege asyrylady. Sonymen birge, tıeý-túsirý jáne organıkalyq tyńaıtqyshtardy shashý qol eńbegimen oryndalady. Negizgi shaǵyn sharýa qojalyqtarynyń basym kópshiligi otbasy negizinde uıymdastyrylǵan, al januıada 2-3 tolyq jumysker bar jáne olar eńbek qorlarymen shektelgen. Keleshekte bul ózekti máseleni sheshý odan ary qıyndaıdy. Sebebi, eńbek quny men aıryqsha bilikti mamandarǵa (mehanızatorlar, sýshylar t.b.) talap artady.
Jaras Anýarbek,
Maqtaral aýdanynyń turǵyny
