Qytaı qazaqtarynyń ádebı qaýymy "Poezıa kerbuǵysy" atandyrǵan qýatty sháıir Aqylbek Dálelbekuly –
QHR-dyń Altaı aımaǵy Kóktoǵaı aýdanynda ómirge kelgen. Oqytýshylyq smáqty qoǵamdyq qyzmetterde bolǵan avtor merzimdi ádebı basylymdarda prozalyq jáne poezıalyq shyǵarmalaryn únemi jarıalap keledi. Avtordyń elimizde "Qazaq ádebıeti" qatarly basylymdarda biraz óleńi jarıalanýdan tys, "Azattyǵym - ǵajap kúnim" jyr antologıasyna óleńderi engen. Avtordyń "Aıpara" atty povestter jınaǵy Qytaıda baspadan shyǵý aldynda tur. Avtor buǵan deıin birneshe márte jyr baıqaýynyń jeńimpazy bolǵan.
Buǵyly saı elegıasy
Solaı , ólgen. . .
Kúdik deıtin timiski ,
Sol baıaǵy buǵyly saı-tynyshtyq !
Men. . .
Meńdi eles. . .
Qaıyǵynda eski aıdyń-
Terbetilip taǵy móldir muń ishtik .
Kilkip jatqan kil sezimniń túbinde ,
Bas kóterip kúnádán pák kúbirler .
Ushty. . .
Jaıyp dalalarǵa jumbaǵyn ,
Jumsaq sóılep juldyzdardyń tilinde .
Sáýleli sóz !
Saǵynyshym ol meniń ,
Oıaý jelge-
Jupar shashyp kel ! - dedim .
Jyrlaı qonǵan qusqa , qoıdym súıgizip ,
Muńnyń nili juqqan bókál erneýin .
Únsiz kúlki úıirilgen myıyqqa. . .
Sol baıaǵy buǵyly saı !
Buıyqqan. . .
Iyǵyma bas súıegen meńdi eles ,
Aı astynda , qaldy taǵy uıyqtap. . .
Ýaqyt soryp. . .
Túnniń qalǵan tuqyly .
Eleńdetken úmitke Erem , úkili .
Tań aldynda túsine enip kettim men ,
Estı-estı , názik júrek lúpilin. . .
Aq semser
Jalyn jutqan janarymnan tamyp qan ,
Jan- tánimmen seni súıgem , jaryq tań !
Ajal- jasyn ot oınatyp aspanǵa ,
Tajal basyn kóterse de tamuhtan .
Jan- tánimmen seni súıgem. . .
Jaryq tań ! !
Tamyrymda jortqan bóri- bulaqtar ,
Jomart jerge joǵalǵansha syr aqtar. . .
Shertilmeıdi zaýal kúıi mezgilsiz ,
Móltildeıdi maǵan ǵashyq shýaqtar. . .
Qandy jasym tańbalaǵan ,
Tań- ana !
Amanatym- saǵym shókken sanaǵa. . .
Sary altyny on segiz myń ǵalamnyń ,
Jalǵyz túıir aq sáýleńnen sadaǵa !
Taıyp ardan , jamanatyn jaıǵandar ,
Ǵaıyp- arman ǵalamatyn Oırandar .
Qasyıetin tabar qashan aınalyp ,
Qasyretin jalaý etken maıdandar. . .
Kelte ǵumyr !
Kerek shyǵar pendelik ,
Kesek qaıǵy- jelkelese sol jelik .
Senim deıtin semserimen serttespeı ,
Sergeldeńge túser sezim sendelip .
Kóz aldymda kórtishqandar timtinip ,
Ǵazal- muńǵa shyıryǵady shyrpy- úmit .
Qyıalymda-
Baratady qyryq myń ,
Marjan jaýǵan mármár tańǵa yntyǵyp .
Salqar kerýen-
Saǵynyshyn artynǵan ,
Sárýár dúniıe alaýyna sharpylǵan .
Aǵysym bar , tańǵy úmitke damyldap ,
Daýysym bar , máńgilikke tartylǵan. . .
Týǵan dalam- meniń Nurly Astanam ,
Aldymda joq aq armannan basqa alań .
Qýantaıyn izgiliktiń qudaıyn ,
Qýatyńdy ,
Myń boıaýlar ,
Shash , maǵan. . .
Jalyn jutqan janarymnan tamyp qan ,
Jan- tánimmen seni súıgem , jaryq tań !
Ajal- jasyn ot oınatyp aspanǵa ,
Tajal basyn kóterse de tamuhtan .
Jan- tánimmen seni súıgem. . .
Jaryq tań ! !
Saıǵa baryp qaıtaıyn. . .
Kóktem- muńlyq !
Qart- taýlar ketilgeli . . .
Tazqaradaı taǵdyrlar kekirgeli. . .
Jetele aspan jaqqa armanyńdy ,
Eı , nurly aqıqattyń jetimderi !
Batar kúnniń kózinde baıyrǵy any ,
Adaldyq júr . . .
Saǵynysh saıynda áli .
Aıtylar sóz qaıda asqaq ,
Otqa oranǵan-
Eı , jumbaq dúnıeniń sháıirlári !
Únsizdik. . .
Taǵy únsizdik . . .
Qaıter edim ? !
İzgi úmitke bettesin , áıteý elim .
Saıǵa baryp qaıtaıyn . . .
Qaıran baba !
Qaıda álgi qasqyr soqqan aı tóbeliń. . .
Júrektiń jarqyly
Qyrqaı shalsyn qyrsyq meıli, qyrqadan,
Men jaqynmyn aqıqatqa birtaban.
Qaýyp urttap kóleńkeler boıaýyn,
Qaıta shýaq búriksem ! -dep burqanam.
Eski jyldar Ertek bolyp ketkeli,
Kóshken jurttaı-
Kóńilimniń bókteri.
Keńistikti kezedi ylǵı ymyrtta,
Keýdeme engen adaldyqtyń kepteri.
Álde-qaıdan áýpildep bir teńgeler,
Aldymdy oraı. . .
Barady ozyp pendeler.
Ar aldynda aıtam Nurly sózimdi,
Aspan-ana!
Maǵan alys kómbe ber! !
Qan-josaly taǵdyrymnyń baltyryn ,
Súıedi únsiz. . .
Ottaı ystyq tań tili.
Arzan kúlki jortqan kúńgirt joldarǵa,
Jetse deımin, júregimniń jarqyly.
Oılaný
Kúrsinsem . . .
Kúlseıshi ! - dep toty- baqtar ,
Til qatady tolqyndap japyraqtar .
Sıar aspan . . .
Syımaıdy- aý, janaryma ,
Aty bar . . . Aınalamda , zaty joqtar . . .
Shyryqsam . . .
Shydasaıshy ! - dep qyrattar ,
Qyrsyǵyp aǵady únsiz , aq bulaqtar .
Asynam sóz- sadaǵyn ashynǵanda ,
Ustatyp saıtanymdy saqqulaqtar .
Jylasam . . .
Jyrlasaıshy ! - dep juldyzdar ,
Qaraıdy aıbar shegip solǵyn quzdar .
Kónermin qaı babyna dúnıeniń ,
Apyraı !
Alýan- alýan , aldymda iz bar. . .
Mahabbat daýystap maǵan. . .
Júzine qan júgirip ,
Mahabbat talpynyp maǵan ,
Júk artyp júrek deıtin tentegime.
Jaýraǵan jan jylynyp ,
Jalynǵa sharpylyp baram ,
Aınalyp Eren- ǵaıyp ertegige. . .
Iirim- sezimge boılap ,
Mahabbat til qatyp maǵan.
Kómeski siberlegen kóńil nury ,
Tuńǵyıyq kózinde oınap. . .
Shytyrmanǵa shym batyp baram ,
Taǵdyrymdy órtke ustap ómir muńy.
Shaǵı belde ,
Mahabbat daýystap maǵan ,
Shaıqalyp. . .
Moınyna asynǵan sharpy. . .
Sháıbáný jelge ,
Armanda alystap baram ,
Keýdeme shashylǵan qalpy-
Kirpikten úzilgen marjan.
Ǵajaıyp baıitke erip ,
Ólip-tirilip óbisken erinin ,
Tistep appaq kúrishteı tisterimen ,
Mahabbat ǵaıyp bolyp. . .
O, darıǵa !
Qanatty perishte kórdim ,
Quıǵyta ushqan qus jólimen. . .
Qıal
Qudyretshe qusqa aınalyp men ketsem ,
Keýdemdi, átteń !
Ker samalǵa kernetsem. . .
Jarqyl qaǵyp kóz aldymda kókjıek,
Tolqyndanyp bult teńizi terbetse. . .
Arnasynda qyıalymnyń arǵy aspan ,
Rýhym bar qus jolyna jalǵasqan .
Erkindikke ketedi ertip erkimdi ,
Saǵynyshym sary jurtqa qonbastan .
Kúlapara kıgen kúdik kúbiri ,
Kún astynda kóleńkeme júginip. .
Sheksizdiktiń byr shetinen qulaıdy,
Qushaǵyma alyp- ushyp kil úmit.
Tozańdanǵan kesek arman keskini,
Ǵazal bolǵan adaldyqtyń eski úni.
Ashyndyrǵan shaqta , aqıqat daýysyn-
Keldi osylaı keńistikten estigim. . .
Ǵazız kóńil ǵaıyptarǵa shóldegen.
Qan júregim qalýǵa únsiz kónbegen .
. . Qusqa aınalyp qudyretshe túsimde ,
Nur jetelep qaıta oralam jerge men. . .
Ańsaý
Uıqyda aýyl !
Atyrap tynysh múlde ,
Aı jatyr shalqasynan , shyń ústinde .
Shyraıy bal- bul janyp. . .
Janarymen-
Áldene aıtqysy bar kúmis- túnge .
Men oıaý !
Kúmis- túnniń kózindemin ,
Shaıqaǵan mas sáýleler sezim- kólin .
Qyıanda qalǵan qyzǵysh daýysty izdep ,
Aǵytam qyıalymnyń bózingenin .
Oljasyz bir sapardan oralsam da. . .
Aıǵaı- shý arasynan joǵalsam da. . .
Jolaǵyn shalǵaı jaqqa shashqan kóńil ,
Ǵaıyptan ,
Átteń !
Názik án ańsaýda. . .
Ǵaıyptyń damyldatqan dalalary ,
Sol áýen-
Aıǵa jumbaq ,
Sanama muń !
Sezem taǵy , seteri taǵdyrymnyń-
Ǵajap sertke baılanyp oralaryn. . .
Saǵymnan saraı salyp saǵynyshym ,
Jadymda !
Burqanǵanym jalyn iship. . .
Qusqa aınalǵan elesi jalǵyzymnyń ,
Barady aı keýdesin jaryp ushyp. . .
Rýhyńnyń sáýlelerin shash, beri
1
Eleńdeseń . . .
Eski jurtqa kel , tektim !
Men táńirdiń erkesi emes ,
Ertekpin !
Kúngeıimde- júzi kúńgirt kúbirler ,
Teriskeıim- tentek muń .
Kóńilimde- boıaýlary boz keshtiń ,
Kóleńkeler kóbeıgeli , sóz keskin.
Aqyrǵy úmit attanǵansha aspanǵa ,
Aqıqattan bezbespin .
Qus jolyna asyqtyrǵan soqpaǵy,
Alaý maǵan , aqyıqattyń ottary .
Arqarlardaı alysqa aýǵan adaldyq ,
Áıteý bir kún. . .
qaıtar bizdiń jaqqa áli. . .
Máńgiliktiń jutpas sirá mazaǵy ,
Jumyr qaıǵym- teriskeıdiń ǵazaly .
Tekti armannan-
alaquıyn kúdiktiń ,
Aıteý bir kún. . .
ajaly !
Jartasty urǵan jalǵandyqtyń kúńgirin,
Shym batyrsa. . .
shyndyq deıtin muńlyǵym .
Aýnaıdy áli , jan- saraıǵa izgilik ,
Jaýlaıdy áli , nurly kún !
Mártebeli. . .
Máz. . .
Tirliktiń mástegi ,
Bola tursyn , elemegin áste ony .
Keńistiktiń daýysymen , sárýár-
Rýhyńnyń sáýlelerin shash , beri. .
2
Aıqaspaıdy- aý , kirpikterim bul kúnder ,
Oıqastaıdy- aý , oıymda átteń , dúldúlder .
Tańǵy araıǵa aýady ylǵı ańsarym ,
Sol mańaıda soǵýshy edi kúlgin jel .
Myıyǵynan jymyıatyn jyly aǵys ,
Jumbaǵy mol júregime jubanysh.
Kókke yntyzar aqıqattyń kózindeı ,
Sol mańaıda bolýshy edi quba qus.
Kúlgin jelge amanattap kúlkimdi ,
Kúbirletip. . .
Kúreń tóbel jurtymdy .
Keýdesine ketkem enip elestiń ,
Túkpirinde sáýle uıyqtaǵan bir túrli .
Ketkem. . .
Ketkem. . .
Keshikpeı bir kelem ! -dep ,
Qubaqan qus qalǵan únsiz eleńdep .
Qasyıetin izdeı jorttym tirliktiń ,
Qasyretim aı astynda tebendep .
Jalǵyzbyn da ,
Jaıaýmyn- aý ,
Jol jyraq. . .
Túlki- tirlik !
Túrme meıli , sen qulaq .
Uıqydaǵy sol sáýleni oıatpaı ,
Oralmaspyn. . . .
Joǵalmaspyn. . .
Men , biraq !
Jan- saraıda jatpaıdy endi buǵyp ot ,
Sáýlelersiz- ǵumyrdyń da quny joq .
Senim- serik , sezimde tórt qýatym-
Sen. . .
Kúlgin jel. . .
Qubaqan qus. . .
Qudyret !
