Qytaı Ortalyq Azıa aýmaǵynda óziniń dándi-daqyl dálizin salýy múmkin, osylaısha olar Afrıka, Azıa jáne Qytaıdyń ózine jylyna 160 mıllıon tonna dándi-daqyl eksporttaýdy kózdep otyr. Sonymen qatar qazaqstandyq dıqandar osy sýperjobada basty rólde bolady dep jazady tengrinews.kz.
Qytaı statısıkasyna sáıkes, Ortalyq Azıa jerinde egistikke jaramdy 38 mıllıon gektar jer bar eken. Sonyń 74 paıyzyn ıaǵnı 28 mıllıon gektar jerin Qazaqstannyń jeri alyp jatyr. Bolashaqta eldegi egistikke jaramdy jerler 60 mıllıon gektarǵa jetýi múmkin.
Basylym Beıjiń agrarlyq ekspansıasynan qaýiptenedi, eger Qytaı óz josparyn iske asyratyn bolsa, olar Qazaqstannyń jeri arqyly álemdegi dándi-daqyl saýdasyn Qazaqstannyń jeri arqyly iske asyrady. "Qytaı jobasynyń qanshalyqty aýqymdy ekenin túsiný úshin, Reseıdiń eksportqa shyǵaratyn óniminiń 37,5 mıllıon tonna ekenin aıta keteıik. Iaǵnı bul degenimiz, Qytaı Reseıge qaraǵanda tórt ese eksport shyǵarmaqshy. Eger Qytaı osy jobany iske asyratyn bolsa, Reseı óziniń aýylsharýashylyq damý josparyn qaıta qaraýy kerek bolady. Álemdik saýdada baǵa túsip ketýi de múmkin. Qytaı óndirýshilerimen básekels bolǵan óndirýshiler bankrotqa ushyraıdy", - delingen maqalada.
"Qytaı Qazaqstan jerin paıdalana otyryp Reseıge qaraǵanda eki ese artyq ónim alyp, 3-4 ese eksportqa shyǵaratyn bolsa, bizdiń dándi-daqyl eksportynan túsetin kirisimiz qandaı bolady?" - degen suraq qoıady avtor.
"Qosymsha óndirilgen 160 mıllıon tonna dándi-daqyl baǵany 30-50 paıyzǵa tómendetip jiberýi múmkin. Dándi-daqyl álemdik baǵasy jyl saıyn 1,3 paıyzǵa ósip keledi, al Jer betindegi adamdar sany - 1,12 paıyzǵa ósedi eken. Iaǵnı tamaq artylyp qalmaıdy. Qazirgi ýaqytta bir jylda 150-160 mıllıon tonna astyq jetispeıdi. Osy defısıttiń ornyn Qytaı toltyrmaqshy", - deıdi IFC Markets sarapshysy Dmıtrıı Lýkashov.
"Qytaı ózine durys baǵytta qozǵalyp keledi. Alaıda "Dándi-daqyl dálizi" atty jobanyń qazir iske qosylýy eki talaı", - dep oılaıdy maman. Onyń aıtýynsha, AQSH olarǵa kedergi jasaý úshin barlyǵyn jasaıdy, sonymen qatar Qazaqstan, Ózbekstan, Túrkmenstan jáne Tájikstan elderine qysym kórsetedi.
"Eger Qytaı Qazaqstan arqyly óz josparyn iske asyratyn bolsa, onda álemdik saýda kúrdeli ózgeriske ushyraıdy. Baǵanyń tómendep, sapaly ónimge suranystyń kóbeıetini anyq. Aıtylǵan kólemder - bul óte kóp. Olar eger iske qosylsa, Reseı dándi-daqyl eksporttaýdan kóshbasshy bolmaıdy. Dándi daqyldan túsetin paıa qazirgideı bolmaıdy", - deıdi "Alor Broker" kompanıasynyń sarapshysy Kırıll Iakovenko.
Sonymen qatar birshama sarapshylar Qytaı jobasyn fantazıa nemese jahandyq alaıaqtyq dep atady. "Bul joba "dáliz" degennen góri kóbirek "panama" aferasyna uqsaıdy", - dedi Agrarlyq saýda konúnktýrasy ınstıtýtynyń bas dırektory Dmıtrıı Rylko.
"Ázirge bul joba qıal bolyp kórinedi. Qytaılyqtar kóz tigip otyrǵan osy Ortalyq Azıa aýmaǵynda sý tapshylǵy bar. Aýa raıy óte qolaısyz. Qosymsha bir dúnıelersiz myna jerlerdi ıemdený óte qıyn", - deıdi "Sovekon" analıtıkalyq ortalyqtyń dırektory Andreı Sızov. Onyń aıtýynsha, óńirlerdegi ónim alýdy osy deńgeıde saqtap qalý basty maqsat bolyp tabylady. Osyndaı aýqymda óndirilgen kúnniń ózinde ony sol elden alyp shyǵý múmkin emes. Oǵan mysal retinde Qazaqstannan Qytaıǵa eksporttalatyn az ǵana mólsherdegi dándi-daqyl sebep bolady", - dep túsindirdi ol.
