«ULT BOLMYSY» JÝRNALYNYŃ
«ALASH JOLY» ÁDEBI SHYǴARMASHYLYQ BÁIGESİNE
Dramatýrgıa salasy boıynsha
Búrkenshik esim: Alaman
on úsh kórinisti pesa
«Kúshik asyrap, ıt ettim,
Ol baltyrymdy qanatty,
Bireýge myltyq úırettim,
Ol mergen boldy, meni atty».
Abaı
«Qınamaıdy abaqtyǵa japqany,
Qıyn emes darǵa asqany, atqany.
Maǵan aýyr osylardyń bárinen,
Óz aýylymnyń ıtteri úrip qapqany».
Ahmet
Qatysýshylar:
Ahmet – ult ustazy
İńkár – Ahmetttiń súıgen qyzy
Eldes – Alash arysy
Elza – Eldestiń jan-jary
Bádirısafa – Ahmettiń áıeli
1-shi kóleńke
2-shi kóleńke
Satylǵan (kelýshi de sol)
Tergeýshi (2-shi tergeýshi de sol)
Bastyq
Shákirt
Aqsaqal
Sáken, Muhtar,Álibı,Mirjaqyp, t.b. daýystary úntaspaǵa jazylgan.
Birinshi kórinis
Aqkóldiń jagasy. Qalyń qamystyń arasy. Sahnada qol ustasqan Ahmet pen İńkár.
Ahmet:
Seni kórsem, júregim aýzyma tyǵylyp, keýdeme syımaı ketedi. Keıde ustaz aldynda turǵan shákirtteı qobaljımyn.
İńkár:
Erteń alys saparǵa attanǵaly otyrsyń. Qımaı ketemin deseıshi.
Ahmet:
Ia, İńkár! Qımaımyn. Arman jetelep, namys qamshylap, alysqa ketip baramyn. Meni búl jolǵa eshkim aıdap salǵan joq. Tańdaýym osy. Maqsatym kóp. Biraq, qaıda júrsem de júregimniń tórinde óziń ǵanasyń.
İńkár:
Átteń, tonnyń keltesi-aı deıtin kep óz basymda da bar. Meniń qolym qysqa. Eldiń sózi uzyn, ósegi kóp. Áıtpese, ózińmen birge keter edim. Qus qanatyndaı qanat maǵan bitse, seniń barǵan jerińe samǵap úshyp jeter edim.
Ahmet:
Kóp uzamaı oralamyn. Taǵdyr jazsa, sol kezde tabysarmyz. Saǵynysyp qaýysharmyz, janym!
Tósine basyp, qushaqtaıdy.
İńkár:
Júregi qurǵyr bárine senedi, biraq, órekpı beredi.
Keıde aýyr oılar eńsemdi basady.
Nege degbirim qashady?
Álde keleshek jaqsylyqtyń, jaqsy úmittiń nyshany ma?!
Ahmet:
Solaı dep jaqsylyqqa jorıyq.
İńkár:
Óziń jıi aıta beretin ótken zamandaǵy Qyz Jibek, Eńlik sekildi súıgenine qosyla almaı, armanda ketken, zar jylaǵan qyz az ba?! Kóp bolsa, kóp muńlyqtyń biri bolyp qalarmyn. Biraq, kózimdi ashyp kórgenim ózinsiń. Ne deseń de, kónemin.
Ahmet:
Qapalanba, İńkár! Oqý izdeý, ónerge umtylý jan qumarlyǵy. Men sol qumarymdy basý úshin ǵana emes, týyp-ósken el-jurtymnyń kózin ashý úshin jol júrgeli otyrmyn. Qalaǵa ornalasyp, birińǵaılanyp bolǵan soń taǵy kelip, ózińdi alyp ketermin. Sen de oqý oqısyń.
İńkár:
Aıtqanyń kelsin. Myna oramaldy ózińe arnap kestelep tikken edim.
Ózimdeı kór. Ózimdeı bolmasa, kózimdeı kórip júrersiń.
Ahmet:
Rahmet, janym!
oramaldy alyp, ernine basady.
Qarsy alǵanda elden erek tańymdy,
Saǵynyshyń nurǵa bólep janymdy,
Ekeýmizdiń esimimiz jazylǵan
Qolyma alam ásem oramalyńdy.
Aıshyqty etip gúl salypsyń betine,
Jibek jipten shashaq toqyp shetine.
Biz ekeýmiz!
Ekeý bolsaq, birgemiz,
Birge bolsaq, bólinbeımiz ekige!
İńkár:
Ia, biz ekeýmiz!
daýystap, syńǵyrlap kúledi
Ekeý eshqashan da bólinbeıdi.
Ahmet:
Durys aıtasyń. Ómirde barlyǵy da egiz jaratylǵan. Adam da, ań men qus ta, tipti ósimdikter de jubymen ǵana ómir súredi.
Ekeýi qosylyp:
Biz ekeýmiz!
Bólinbeıdi irgemiz!
Máńgi-baqı birgemiz!
kóńildi áýen, qýanyshty kúlki
Ekinshi kórinis
Satylǵan:
Aqyry degenime jettim. Ahmet kelmeske ketti. Ana turǵan İńkár ǵoı. «Men sendikpin, Satylǵan, aınalaıyn atyńnan!» – deıtin kún qashan týar eken?!
daýystap: İńkár!
İńkár:
Ne boldy? Jaı ma?
Satylǵan:
Qaıdan jaı bolsyn?! Ana Ahmet oqýǵa attanyp bara jatyr. Barlyq maqsatyn, armanyn alyp barady. Biz bolsaq qalyp baramyz.
İńkár:
Oǵan qapa bolma. Elge de adam kerek. Aramyzdan áýeli bir kisi oqysa, keıin oǵan qosylatyndar kóbeımeı me?!
Satylǵan:
Solaıy solaı ǵoı, biz de eldiń bir qajetine jarasaq degen tilek qoı, ánsheıin.
İńkár:
Endeshe armanyńa jetýińe tilektespin.
Satylǵan:
Raqmet!
ózine ózi:
Sol ketkennen mol ketersiń, Ahmet. Senen basqa aqyldy adam joq deımisiń?! Jaqsy ataq ta, ádemi qyz da seniki bolýy kerek pe?!
Men de jaqsy kórem İńkárdi.
Túrim de eshkimnen kem emes.
Seriligim de joq emes. Endeshe «jigitti el maqtaǵan qyz jaqtaǵan» demeı me?! Biraq, Ahmettiń ne keremeti baryn qaıdam, bul qý qyz odan asqan adam bar dep bilmeıdi.
Tipti myń jerden jamandasań da, senbeıdi.
Ahmet turǵanda meniń aıtqanyma kónbeıdi.
Endigi amal qýlyqta.
Urymtal tustan uraıyn.
Donos jazyp, qaıtyp kelmesteı qylaıyn.
alaqanyn ysqylap
Ony jazatyn adamdy da taptym.
Úshinshi kórinis
Buryshta İńkár. Kózinde jas. Bir shetten Satylǵan shyǵady.
Satylǵan:
İńkár, amansyń ba? Qaıdan júrsiń?
İńkár:
Ahmetti úndemester alyp ketipti.
Ne úshin? Nege? Nege?
Qandaı jazyǵy bar?!
Satylǵan:
İńkár, men de soǵan qaıranmyn.
kúmiljip:
Qalaısha bulaı boldy eken?
İńkár:
Endeshe bir amalyn tapsańshy. Ekeýiń dos emes pe edińder?! «Dosqa dostyq qaryz is» deýshi edi burynǵylar. Qandaı kómek jasarymdy bilmeımin. Meniń qolymnan ne keledi. Kimge baryp shaǵynaıyn.
Satylǵan:
Sabyr et, İńkár! Anyq-qanyǵyna jetermiz. Túsinbestik bolǵan shyǵar.
İńkár:
Ahmet oıyn-toıdyń kórki edi, otyrystyń sáni edi. Aıtqan sózi, salǵan áni, tartqan kúıi jan-dúnıemdi tebirentetin.
Satylǵan:
Durys aıtasyń, İńkár. Bizdiń de qabyrǵamyz qaıysyp, buǵanamyz maıysyp tur. Úkimet adamdary bárin anyqtar. Naqaqtan jalaly bolsa, Alla jaqtassa, jazadan da qutylar. Men bir habaryn berermin, İńkár! Jaqsy.
qolynan ustap qoshtasady
İńkár:
Jaqsy, Satylǵan. Qýanyshty habar kútemin.
Satylǵan:
ózine ózi:
Ha-ha-ha! Ortanyń kórki deıdi.
Salǵan áni, tartqan kúıi, aıtqan sózi deıdi.
Endi qaıtyp estimessiń onyń sózin de, ánin de.
Kóre almassyń sánin de.
Temir tordyń ar jaǵynan shyqpaıtyndaı qylarmyn.
İńkárdiń aldynda «biz de jigitpiz» – dep keýde qaǵyp turarmyn.
«Al, boıjetken, kimniń baǵy jandy?» – dep sonda İńkárdan surarmyn.
Tórtinshi kórinis
Abaqty. Ahmet temir tordyń ar jaǵynda.
Terezeniń aldyna on bes-on alty jastaǵy qyz keledi.
Qyz:
Aǵa, Sizge tamaq ákelip edim.
Ahmet:
Rahmet, qaryndasym! Qarnym ash emes. Maǵan osy aranyń as-sýy da jetedi.
Qyz:
Bir tilim nan men qatyqsyz qara sý as bolyp jaryta ma?! As-adamnyń arqaýy demeı me? İship alyńyz!
Ahmet:
Rahmet, aınalaıyn! Qarnymnyń ashqanyna emes, qadirimniń qashqanyna jylaımyn degen eken burynǵylar. Tapqan-taıanǵanyń óz basyńa jetpeı júrip, munyń ne, janym-aý! Budan bylaı maǵan tamaq ákelmeı-aq qoı.
Qyz:
Joq, aǵa! Qolymdy qaqpańyz. Nıetimdi qaıtarmańyz. Ózińizge degen yqylasym ǵoı. Siz halyqqa kerek adamsyz.
Ahmet:
Ony qaıdan bildiń?
Qyz:
El qulaǵy elý emes pe?!
Ahmet:
Ózińdi osy túrme ishinde buryn da kórdim. Esimiń kim, qaryndasym?
Qyz:
Esimim Aleksandra. Áke-shesheden erte aıyrylǵan soń túrmeniń edenin jýyp, kúnkóris jasap júrmin.
Ahmet:
Taǵdyr isine ne shara?! Yqylasyńa taǵy da rahmet, qaryndasym. Endeshe maǵan taǵy bir kómek jasa. Meniń jazǵan-syzǵandarymdy osyndaǵy bir tanystaryma aparyp qoıý kerek edi.
Qyz:
Aǵa, sizdiń ótinishińizdi oryndaý men úshin úlken abyroı. Buljytpaı oryndaımyn!
Ahmet:
Endeshe erteń bir aınalyp soq. Men barlyǵyn daıyndap qoıaıyn.
Qyz:
Jaqsy, aǵa! Kóriskenshe saý bolyńyz!
Ahmet:
Saý bol, aınalaıyn!
Qyz shyǵyp ketedi.
Ahmet
ózine ózi:
Kıiktiń asyǵyndaı bala eken. Minezi de, tipti músini de İńkárdan aınymaıdy. Aqkóldiń jaǵasyna, Aqqumnyń dalasyna qaıtyp kelemin degen ýádem bar edi. Myna keri ketken zaman yrqyma qoıdy ma?
Jaraly janymdy qalaı jubataıyn?
Júrektegi zapyrandy qalaı ketireıin? Tar qapasta dalany ańsasam da, eldi saǵynsam da kóz aldymda İńkár turady.
Ahmet aqyryn ándetedi. Áýeli baıaýlatyp bastasa da keıin daýysy kúsheıe túsedi:
Aqqumnyń bir qyzy bar İńkár atty,
Sózi bar alýa, sheker, baldan tátti.
Adamnyń ózim kórgen abzaly eken,
Aıtaıyn óleń qylyp perızatty.
Kózimniń janaryndaı sáýlem ediń,
Kóńilimniń qýanyshty dáýreni ediń.
Oıymnan jatsam-tursam esh ketpeısiń,
Basymdy ne sıqyrmen áýrelediń?
Besinshi kórinis
Semeı abaqtysy. Tor kózdiń ar jaǵynan bolmashy ǵana sáýle baıqalady.
Tergeýshi:
Siz on jyl boıy muǵalimdik qyzmet atqarǵan ekensiz. Balalarǵa bilim berýge úkimettiń qarsylyǵy joq. Biraq, qazaq halqynyń atynan jazylǵan petısıaǵa siz de qol qoıypsyz. Sondaǵy maqsatyńyz ne?
Ahmet:
Maqsatym – halyqtyń kózin ashý, sol jolda eldiń basyn biriktirý, Orys halqynyń Krylov degen aqyny bolǵan. Men sol kisiniń mysal ólenderin aýdardym. Ol da sondaı ıgi maqsatgan týǵan.
Tergeýshi:
Sizdiń ákeńiz Baıtursyn Sibirge aıdalǵan eken. Ne úshin aıdalǵanyn jaqsy biletin shyǵarsyz.
Ahmet:
Ol kezde men on úshtegi balamyn.
Tergeýshi:
Siz aıtpasańyz, men aıtaıyn. Ol oıaz Iakovlevke qol kóterip, basyn jarǵan, ıaǵnı, buzaqylyq jasaǵan, sol úshin jazasyn alǵan. Al siz bolsańyz taǵy da el arasyna iritki salǵyńyz keledi.
Ahmet:
İritki emes, ol ómirlik máseleler. Bizdiń petısıada kórsetken negizgi máselemiz jer máselesi. Jer daýy degen qazaqta ejelden bar. Qazaq jerine pereselenderdiń keıingi kezde kóp kelip jatqany ras, sony toqtata turýdy ótingenbiz. Ekinshi – jergilikti halyqqa zemstvo berilýi kerek. Úshinshi, qazaq halqy múftıge qaraýy kerek, óıtkeni, olar musylman halqy bolyp esepteledi dep jazǵanbyz.
Tergeýshi:
Biraq, sizdiń búl pikirińizge qazaqtyń belgili bolystary, tipti olardyń tilmashtaryna deıin qarsy ǵoı.
Ahmet:
Ol olardyń jeke pikiri. Men óz pikirimde qalamyn.
Tergeýshi:
Jaraıdy! Búgingi áńgimeni osymen doǵara turaıyq. Konvoı! Tutqyndy alyp ketińiz.
Ahmet shyǵyp ketedi. Artynda myltyq asynǵan konvoı. Sahna aınalady.
Abaqty kamerasynyń terezesinde temir tor.
Ahmet:
Qaıran, Abaı! «Oıynda joq biriniń Saltykov pen Tolstoı» degende, uly aqynnyń kókiregi sherge tolǵan eken-aý. On úshimde júregime oq tıip, sol qansyraǵan jaranyń orny áli bitpeı keledi.
Otyrmyn abaqtynyń bólmesinde,
Buıryqsyz, kóz jetedi ólmesime.
Esiktiń qulpy myqty, kúzetshi kóp,
Ajaldan basqa eshkim kelmesine.
Qorshaýly aınalasy bıik qorǵan,
Berik qyp salǵan temir terezesine.
Qalaısha muny kórip kóńil senbes,
Attanyp jaý kelse de bermesine.
Qanbaqpen salmaǵyn teń bul bir zaman,
Ylaj joq jel aıdasa ermesińe,
Taıpalǵan talaı jorǵa, talaı tulpar,
Taǵdyrdyń kez kelip tur kermesine.
Solardan janym – tánim ardaqty emes,
Orynsyz kúızeleıin men nesine!
Ahmet turǵan oryn jap-jaryq. Ekinshi buryshqa sáýle túsedi. Ol jerde qara kıimdi, álde adam, álde basqa bir maqulyq pa, áıteýir, qara kıimdi kóleńke kózge túsedi. Onyń eki jaǵynan da jaryq túsip, kóleńkesiniń ózi arbıyp, búıige uqsap kórinedi.
Altynshy kórinis
Sahnada qara kóılek kıgen, basyna aq jaýlyq salǵan Bádirısafa.
Bádirısafa:
Ahmetpen kezdeskenim kúni keshe ǵana sıaqty edi. Ýaqyt ne degen júırik ?! Taǵdyr isine kónbeske sharań joq.
«Jaqsynyń aty ólmeıdi» – degen ras eken. Ahmet dál qazir meniń janymda turǵandaı.
Aldynan jas jigit jolyǵady:
Jigit:
Armysyz, Bádesh apa!
Bádirısafa:
Bar bol, balam! Tanymadym ǵoı, kim bolasyń?
Shákirt:
Men Ahańnyń shákirtimin, apa! Ol kisi maǵan Áýlıekól degen jerde sabaq berip edi. Sabaqtary qandaı taǵylymdy edi?! Áli esimde, taqtaǵa arab árpimen «Sh» árpin tańbalaıtyn.
Balalar, qarańdar!
Bul ash shal,
Boıyńa nazar sal!
Saqal-shashy aq,
Qaıraty qaıtqan shaq.
Aýqaty – shabaq,
Sýsyny – shalap,
Qatqan ash, aryq,
Bul sondaı shataq shal! – degennen keıin «sh» árpin endi qaıtyp umytpaıtynbyz.
Bádirısafa:
Rahmet, balam!
Ahannyń halqyna jasaǵan jaqsylyǵyn eli umytpas. Ol kisi tóńiregin jaryq qylǵan jalyn, jaratýshynyń jibergen nury sekildi kisi edi ǵoı, jaryqtyq!
(mýzyka oınalady)
Sahnanyń ortasyndaǵy Ahań sýretine jan bitkendeı bolady. Sýret turǵan orynnan Ahmet shyǵady.
Ahmet rýhy:
Ia!
Men kesheden kelgen jaryq nurmyn,
Táýelsizdik zamandy tanyp turmyn.
Bádirısafa, ózińdi oıda joqta
Qarqaraly jerinde jolyqtyrdym.
Bádirısafa:
Nege esimde bolmasyn?!
Áýeli Alla jaratqan,
Áýlıe-ámbıe urpaǵyńdy qoldasyn,
Ol bir jarqyn kún edi,
Áli esimde túrmedegi óńi kashqan reńiń.
Biraq, batyl serpip tastap qarańǵylyq túnegin,
Sen sonda da jap-jaryq bop tur ediń.
Ahmet rýhy :
Qınamaıdy abaqtyǵa japqany,
Qıyn emes darǵa asqany, atqany.
Maǵan aýyr osylardyń bárinen,
Óz aýylymnyń ıtteri úrip qapqany.
Sahna kómeskilenip, eki buryshtan eki kóleńke shygady.
1-shi kóleńke:
Bizdiń kózimiz orys oqýy, orys tili arqyly ashyldy. Al Qarqaralydaǵy Ahmet Baıtursynov deıtin múǵalim basqaratyn ýchılıshede ylǵı qazaq balalary oqıdy. Olardyń arasynda tipti birde bir orys balasy joq. Oqıtyn balalar bar, biraq olardy Baıtursynov ultshyl bolǵandyqtan ádeıi almaǵan. Al jaqynda sol oqý ornyndaǵy qazaq shákirtteri bir sarttyń balasyn jabylyp sabapty. Ahmetti birinshi Dýmanyń múshesi Álıhan Bókeıhanov qoldaıdy. Ol da soǵan súıenip, oıyna kelgenin istep otyr. Balalardy tek qazaqsha oqytyp, qazaq dástúrin úıretedi. Úkimetke qarsy ǵaıbat sózder aıtady.
2-shi kóleńke:
Ahmet Krylovtyń mysaldaryn aýdarady. Biraq, onyń óńin aınaldyryp ózgertip, ultshyldyq pıǵylyn tanytýǵa qoldanyp júr.Mysaly, «Qasqyr men Tyrna» degen óleńin «Qasqyrdaı qara júrek zalymdardyń Júrmeńder túsip ketip tamaǵyna» – dep aıaqtapty. Qasqyr dep otyrǵany uly orys halqy ekeni, qazaqty qoıǵa teńegeni taıǵa tańba basqandaı belgili.
1-shi kóleńke:
Ahmet basqarǵan «Qazaq» gazeti qazaq tilin birinshi orynǵa qoıady, balalardy osy tilde ǵana oqytýǵa úgitteıdi. Ahmet orys sózderin de mensinbeıdi, kóp sózderge qazaq tilinde balama taýyp, balalar sanasyna solaı sińirýge tyrysady. Bul úshin gýbernator men polısıa oǵan birneshe ret aıyp saldy, tutqynǵa alý týraly sheshim de shyǵardy, alaıda onyń dostary men jaqyndary qajetti aqshany jıyp berip, kutqaryp aldy. Gazette el basqarǵan jaqsylarǵa til tıgizgen maqalalar basylady.
2-shi kóleńke:
«Qazaq» gazetin shyǵarýshy Ahmet Baıtúrsynov hám Mirjaqyp Dýlatov ózderiniń agentteri hám shkoldaǵy shákirtteri arqyly qazaq halqyn ókimetke qarsy turýǵa qutyrtyp jatyr. Túrik pen nemis orysty jeńip tur, qamsyz qalmańdar, kezi keldi, qımyldap qalyńdar dep jol beredi. Jáne de halyqqa túsindiredi: «Qazaq Rossıaǵa qaraǵannan beri orys úkimeti qazaqqa paıdaly zakon shyǵaryp kórgen joq, qazaqty jurt eken demeıdi, jerden aqymaq bolyp aıyryldyq» – deıdi.
Ahmet rýhy:
İshi las, syrty taza zalymdardyń arbaýyna aldanba, baýyrlarym!
Esińdi jı!
Erkin dalam qaıda?
Erkin kóshken el qaıda?
Betegeli bel qaıda?
Shaǵalaly kól qaıda?
Malyń aldaýda.
Janyń arbaýda.
Jaqynyń qamaýda.
Tiliń qursaýly.
Adymyń tusaýly.
Laq qurly baqyrmaı,
Ólemisiń, ıapyrmaı!
Bádirısafa:
Qazaq halqy: «ıt úredi, kerýen kóshedi» – demeı me ?! Siz sekildi halyq qamyn oılaǵan azamatqa tabystyrǵan taǵdyryma rızamyn!
Ahmet rýhy:
Rahmet, Bádesh! Seniń yqylasyńa uly Abaı sózimen jaýap bereıin:
«Dúnıada senen artyq maǵan jar joq!»
osy ánniń áýeni oınalyp, keıipkerler ketedi.
Jetinshi kórinis
Jupyny bólme. Kitap sóresi men mýzykalyq aspaptardan basqa artyq buıym joq.
Sahnada Eldes pen Elza.
Eldes án bastaıdy:
Márıam Jagor degen orys qyzy,
On bes pen on altyǵa kelgen kezi.
Jigitke Dýdar degen ǵashyq bolyp,
Sondaǵy Márıamnyń aıtqan sózi.
Elza qosylady:
Dýdar-aıym, dýdym,
Seniń úshin týdym.
Shirkin-aı, Dýdar-aıym, dýdym-aı!
Eldes:
Mynandaı ánge keıipker bolǵan Dýdarda ne arman bar?
Elza :
Dýdarǵa ǵashyq bolǵan Márıam da tegin emes-aý.
Eldes:
Ekeýi bir-birine saı bolǵan ǵoı.
Ahmet Baıtursynov ta jas kezinde İńkár degen qazaq qyzyna ǵashyq blǵan. Onyń «Aqqúmnyń bir qyzy bar İńkár atty» degen ánin qazir ekiniń biri biledi. Biraq, oǵan qosylýdy taǵdyr jazbapty.
Elza:
Eldes,sen bilesiń be, Ahań Bádesh apaıǵa úılengende aýyldaǵy týystary unatpapty desedi, ulty basqa degen bolar.Bizdiń de jaǵdaıymyz sol kisilerge uqsas emes pe?!
Eldes:
Uqsas bolǵanda qandaı?! Egiz qozydaı aınymaıdy dese de bolady. Ahań elge barǵanda osy saýal onyń da aldynan shyǵypty. Aýyldastary: «Ózińiz qazaq bola tura, kelinshekti basqa ulttan alýyńyz qalaı?» – dep surasa kerek. Sonda Ahań: Ol ras!
Myna otyrǵan Aleksandra Ivanovna,
Rızamyn maǵan ony taǵdyrdyń qıǵanyna.
Bir qazaq bir kápirdi musylman qylsa,
Tatıdy on qazaqtyń ımanyna, – dep jaýap beripti.
Elza:
Taýyp aıtqan eken.
Eldes:
Ahań jan-jaryn musylman dinine kirgizip, qulaǵyna azan aıtyp, Aleksandra atyn ózgertip, Bádirısafa dep at qoıǵan. Nekelerin qıyp, neke sýyn iship degendeı, qazaqy salt-dástúrge saı úılengen. Álıhan Bókeıhanovtyń jubaıy da orys qyzy. Ol kisi de qazaksha-orysshaǵa birdeı.
Elza:
syqylyqtap kúlip
Oı, Eldes, olar oryssha jáne qazaqsha bilse jetip jatyr. Al meniń ana tilim nemis tili ǵoı. Sonda maǵan úsh tildi bilý kerek qoı.
Eldes:
Endeshe sen maǵan nemis tilin úıret, men qazaq tilinen qolqabys jasaıyn. Til bilgenniń paıdasy bolmasa, zıany joq.
Elza:
Vıtte!
Eldes:
Danke!
Elza:
Til degennen shyǵady, men baıaǵyda Tashkentten Qyzylordaǵa ketip bara jatqanda Mirjaqypqa hat berip jibergeniń esińde me?
Eldes:
Ol bir uzaq hıkaıa. Onda men matematıkalyq formýlalardyń belgilenýi jónindegi máseleler týraly Ahańmen aqyldasqym kelgen. Sol hat tergeýshilerdiń qolyna túsip, esimizdi shyǵarǵan. Álgi ústi-basy túgel bylǵary, túsi sýyqtar formýlany qupıa shıfr dep uǵyp, basymyzdy áńki-táńki qylǵan.
Elza:
Ras, ras! Sol kezdegi kórgen qorlyq ómiri esten keter me?
Eldes:
Jaraıdy, erkem! Men baspa jaqqa baryp keleıin.
Esikten shygyp ketedi. Bádirısafa kiredi.
Elza:
Armysyz, Bádesh apa! Kimdi aıtsa sol keledi degen ras eken. Álginde ǵana Eldes ekeýmiz sizderdi áńgime qylyp edik.
Bádirısafa:
Sońǵy kezde birtúrli júregim qobaljyp, mazam ketip júrgeni.
Elza:
Ol aýmaly-tókpeli zamannyń aýa raıyna baılanysty shyǵar. Ahań men Eldes te keleshek úshin jandaryn shúberekke túıip, jarǵaq qulaqtary jastyqqa tımeı júr ǵoı.
Bádirısafa:
Biz osyndaı qysyltaıań shaqta olarǵa súıeý bolýymyz qajet.
Elza:
Durys aıtasyz! Súıeı de, súıe de bilýimiz kerek. Shynymdy aıtsam bar ǵoı, osy Eddestiń eteginen ustap, taǵdyrymdy qosaqtaǵaly adal da ańǵal qazaq halqyn keremet jaqsy kórip kettim.
Bádirısafa:
Uzaǵynan súıindirsin!
qolyna mandolın aspabyn alady
Dombyra shertýdi úırengim kelip edi, ıkemge kelmeı júr.
Elza:
Endeshe Abaıdyń ánin aıtaıyq. Men bastaıyn. Siz qosylyńyz, Bádesh apa!
