"Qamshy" aqparattyq agenttiginiń hat qorjynyna meshitte óz-ózin ustaýǵa baılanysty engizilgen jańa ereje jaıly hat kelip tústi. Máseleniń ózektiligin eskere otyryp, oqyrman nazaryna usynamyz.
2016 jylǵy 16 qarashada Qazaqsan musylmandar dinı basqarma (budan ári – QMDB) meshitteriniń ishki tártip erejesi bekitilgeni belgili. Atalǵan ereje QMDB-nyń Ǵulamalar keńesiniń májilisinde talqylanyp, qoldaý tapty.
Osy erejeni qabyldaý jaıdan-jaı týǵan joq. Sońǵy jyldary meshitke kelýshilerdiń arasynda jamaǵatpen namaz oqý kezinde jáne juma namazy barysynda ımamnyń aıtqanyn tyńdamaıtyndar shyǵa bastady. Olardyń osy áreketi meshit jamaǵatynyń mazasyn alyp, qulshylyqtaryn tynysh oryndaýlaryna kedergi bola bastady. Osyndaı jaǵdaıda, QMDB meshit ishindegi tynyshtyqty saqtaý jáne dindarlardyń quqyn qorǵaý maqsatynda meshitterdiń ishki tártip erejesin qabyldaýlaryna týra keldi.
Atalǵan erejeniń QR «Dinı qyzmet pen dinı birlestikter týraly» zańyna, elimizdegi basqa da qoldanystaǵy zańnama normalaryna, ınstrýktıvti qujattarǵa jáne eńbekti uıymdastyrý salasyndaǵy normatıvtik aktilerge, sonymen qatar QMDB Jarǵysyna sáıkes daıyndaldy.
Sońǵy kezderi osy ereje qoldanystaǵy zańnamalarǵa qaıshy eken degen pikir taratyp júrgender bar. Birden aıtaıyn, bul eldiń arasyn bólýdi kózdeıtinderdiń pasyq tuzaǵy dep qabyldap jáne qarsy turýymyz kerek. Óıtkeni QMDB-nyń meshitteriniń ishki tártip erejesin qabyldaýyna tolyq quqyǵy bar.
Endi osyǵan tereńirek úńilip qaraıyq. Qazaqstan Respýblıkasynyń «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» 2011 jylǵy 11 qazandaǵy zańynyń (budan ári – Zań) Preambýlasynda memlekettiń «...hanafı baǵytyndaǵy ıslamnyń jáne pravoslavıelik hrıstıandyqtyń halyqtyń mádenıetiniń damýy men rýhanı ómirindegi tarıhı rólin tanıtynyn negizge alady» dep, kórsetilgen.
Búginde elimizde Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy respýblıkalyq ıslamı dinı birlestigi osy zańnyń sheńberinde tirkelgen jáne barlyq meshitter Dinı basqarmanyń fılıaly bolyp tirkelgen jáne óziniń jumysy barysynda sonyń jarǵysyn basshylyqqa alady.
Zańnyń 13-babynyń 2 tarmaǵynda «Dinı birlestiktiń mynadaı belgileri: 1) ortaq dinı ilimi; 2) dinı joralardy, rásimder men ýaǵyzdardy oryndaý; 3) óz qatysýshylaryn (múshelerin) jáne din ustanýshylaryn dinge tárbıeleý; 4) qyzmetiniń dinı baǵyty bolýǵa tıis» ekeni kórsetilgen. «Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy» respýblıkalyq ıslamı dinı birlestigi joǵaryda kórsetilgen negizderdi basshylyqqa ala otyryp, ózderine qarasty meshitteriniń ishki tártip erejesin bekitken. Osy erejege sáıkes meshitke kelýshiler hanafı mázhabyna saı qulshylyq jasaýǵa, namazdaǵy «Ámın» duǵasyn ishteı aıtýǵa jáne meshitke kelýshiler meshit qyzmetkerlerin qurmetteýge, basqa da tulǵalarǵa qurmetpen qaraýǵa, sondaı-aq jamaǵat tynyshtyǵyn saqtaýǵa, alaýyzdyq týdyrmaýy mindetteletini bekitilgen. Endi osy kórsetilgenderge, ıaǵnı meshitterdiń ishindegi jaǵdaıǵa tolyǵymen jaýap beretin jalǵyz mekeme ol QMDB.
Osyǵan oraı, elimizde Hanafı mazhabynyń róli moıyndalatynyn negizge ala otyryp, QMDB-nyń Ǵulamalar keńesiniń «Amın» sózi týraly shyǵarǵan úkimderi men sheshimderi elimizdiń aýmaǵynda ornalasqan meshitterde múltiksiz oryndalýy tıis. Oǵan baǵynbaǵandar dinı qyzmetke kedergi keltirgen bolady. Onyń dáleli zańda anyq jazylǵan. Atap aıtqanda, zańnyń 3-baby 5 tarmaǵynda «Zańdy dinı qyzmetke kedergi keltirýge, jeke tulǵalardyń dinge kózqarasy sebepteri boıynsha azamattyq quqyqtarynyń buzylýyna nemese olardyń dinı sezimderin qorlaýǵa, qandaı da bir dindi ustanýshylar qasterleıtin zattardy, qurylystar men oryndardy búldirýge jol berilmeıdi» dep jazylǵan.
Osyǵan oraı, «Ámın» sózin daýystap aıtý meshittegi qulshylyqtyń atqarylýyna kedergi keltiretinin meshit jamaǵatynyń ózi-aq aıtyp beredi. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy» respýblıkalyq ıslamı dinı birlestigi meshitke kelgen jamaǵattyń negizgi quqyqtary men mindetterin sondaı-aq dinı qyzmetke baılanysty basqa da máselelerdi retteýdi, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy konfesıaaralyq kelisimniń, dinı tózimdiliktiń jáne azamattardyń dinı nanymdaryn qurmetteýdi negizge ala otyryp qabyldaǵan Erejesine baǵynyp amal jasasaq eń abzal saýapty is bolary anyq.
Qasıetti Quran Kárimde «Búlik shyǵarý adam óltirgennen de aýyr kúná» dep buıyrady. Endeshe, dúnıede jáne ahıretiniń qaıyrly bolǵanyn qalaǵandar búlik shyǵarǵandardan uzaq turǵandary abzal.
Balǵabek MYRZAEV,
dintanýshy,
teologıa ǵylymynyń doktory,
