Afrıkada kóptegen sala damymaı qalǵan. Qurylyqtyń áleýmettik jáne saıası ómirinde alǵa ilgerileý joq. Qoǵamda áıel quqyǵyn aıaqqa taptaıtyn kóptegen dástúr men úrdis bar. Onyń biri — erte eseıgen qyzdardyń tósiniń ósýin tejeý úshin jasalynatyn áreket. Kamerýnda mundaı ortaǵasyrlyq ádisti hırýrgıalyq jolmen emes arnaıy quraldardy paıdalanyp jasaıtyn bolǵan.
Zertteýshiler men quqyqqorǵaýshylar ony «tósti útikteý» dep ataıdy. Ol qyzdyń erte tósi óspeýi úshin jasalady. «Útikteý» ádisi — BUU-nyń eleýsiz qaldyrǵan áıelderge qarsy jasalǵan jaýyz áreketterdiń bestigine kiredi. Ol 4 mıllıonnan astam qyzǵa jasalynǵan.
Atalmysh ádis Ortalyq Afrıkada erekshe taraǵan. Halyqaralyq qaýymdastyqqa mundaı úrdis tek 10 jyl buryn ǵana belgili bolǵan.
Onyń shyǵý tarıhy áli kúnge deıin belgisiz. Bul ádis din nemese áleýmettik dástúr negizinde paıda bolýy múmkin.
2006 jyly Germanıa qoǵamy Halyqaralyq áriptestik jáne RENATA kanadalyq úkimettik emes uıymymen 10 men 82 jas aralyǵyndaǵy 5 myń qyz ben áıeldiń arasynda saýalnama júrgizdi. Sonyń nátıjesinde, suralǵandardyń 25%-y «útikteý» ádisin bastan ótkergeni anyqtaldy. Kamerýnnyń ońtústik jaǵynda bul kórsetkish 53%-ǵa jetti.
Rebekka Tapskottyń júrgizgen zertteýlerine sáıkes, kamerýndyq qoǵamda 200-den astam túrli etnıkalyq top birdeı ádisti paıdalanady.
Zertteý nátıjesinde «útikteý» ádisin eń birinshi bolyp analar bastaıtyny anyqtaldy. Keıde týystary, keıde tipti qyzdyń ózi sondaı ádiske júginýdi qalaıdy. «Útikteý» ádisin - Kamerýn, Chad, Kongo, Afrıkanyń batys jáne ortalyǵyndaǵy elder jıi qoldanady. Brıtanıada turatyn kamerýndyqtar da áli kúnge deıin atalǵan ádisti paıdalanady. Bul týraly 2013 jyly brıtanyq Independent gazetinde maqala jarıalanǵan.
Tájirıbe
Newsweek jýrnalynda 28 jasynda áje atanyp úlgergen áıeldiń oqıǵasy jarıalandy. Onyń bes qyzy bar. Úlkeni 14 jasynda tuńǵyshyn bosanǵan. Jas ana qalǵan qyzdary mundaı jaǵdaıdy bastan ótkermeýi úshin 10 men 7 jas aralyǵyndaǵy qyzdaryn adam alaqanymen birdeı shópke arnalǵan tasty alyp ony qyzdardyń tósine qoıyp 10 mınýt boıy sheńber boıynsha úıkelegen.
Bul Ortalyq Afrıkada tarlaǵan bir ǵana ádis. BBC-ge 2006 jyly shyqqan Rendı Djonyń zertteý maqalasynda 26% áıel qatigez áreketterdi bastan ótkeretini jazylǵan.
Mundaı ádistiń basty maqsaty – tóstiń ósýin tejeý. Er adamdardyń jetkinshekke kóz salmaýy úshin jasalady.
Saldary
Jas ana qyzdaryn zorlyqtan, nekeden tys bala bosaný men qyzdary erte turmys qurmaýy úshin osyndaı ádisti paıdalanatyn bolǵan. Onyń saldary qandaı bolatynyn sarapshylar zerttedi. Olardyń aıtýynsha, mundaı ádis sút bezi qaterli isigin, ulpanyń qalyńdap qataıýýyna alyp keledi. Jáne «útikteý» ádisi tóstiń ósýine eshqandaı áser etpeıtinin de aıtady.
