Taǵdyr taýqymetin kórip, qıyndyǵyna moıymaǵan qaısar jandar ómirde barshylyq. Alaıda ózgeniń ómirge degen qulshynysyn arttyryp, dendegen dertti jeńýge bolatynyn dáleldegenderi biren-saran ǵana. Osydan 14 jyl buryn 56 jasynda qatty syrqattanyp, dárigerler «Dertińiz uıqy bezi qaterli isiginiń tórtinshi satysy. Alty aılyq ǵana ǵumyryńyz qaldy, hımıaterapıa alýǵa da múmkindigińiz joq. Sondyqtan úıden kútinińiz» dep onkologıalyq aýrýhanadan shyǵaryp jibergende, Jaqsylyq Jumabaev aǵamyz jeńgeımen laǵyl toıyn (otaý qurǵandaryna 40 jyl) toılaımyn dep oılamasa da kerek. Tap osy maqalada meńdegen qaterli dertti jeńip, jubaıy Marjan Sháripqyzymen baqytty ǵumyr keship otyrǵan januıa týraly áńgimelemekpiz.
Jaqsylyq Jumabaev burynǵy Fýrmanov aýdanyna qarasty Qarasý aýyldyq keńesiniń aýmaǵyndaǵy Qashqar eldi mekeninde jaryq dúnıege kóringen. Otbasyndaǵy úsh aǵaıyndy jigittiń kenjesi. Uly Otan soǵysyna qatysqan ákeleri ómirden erte ótken. Ol kezde keıipkerimiz tórtinshi synypta, ortanshy aǵasy onynshyda, al úlkeni áskerde bolǵan eken. Olar Qarasýdaǵy mektepte segizinshi synypqa deıin bilim alyp, 11-synypty Taldyqudyq aýylyndaǵy orta mektepten támamdaıdy. Elde qalǵan eki aǵaıyndy jigit analarymen birge kúnkóris qamy úshin jumystyń aýyr-jeńilin tańdamastan eńbek etedi. Sodan áskerden aǵalary kelip, kolhozǵa shopyr bolyp turaqty jumysqa kirisedi. Alaıda jańadan etek-jeńin jınap, turmys taýqymetin artqa tastap, birqalypty kúı keshe bastaǵanda, úlken aǵasy naýqastanyp, qaıtys bolady. Bul Jumabaevtar áýleti úshin orny tolmas qaıǵy edi. Ýaqyt bir orynda toqtap qalmaıtyny belgili. Keıin Jaqsylyq aǵamyzdyń ózi ásker qataryna alynady. 1969 jyly elge oralysymen, ortanshy aǵasy Asqar Álmuhanov prorab bolyp qyzmet atqaratyn Juldyz sovhozynda kınomehanık bolyp, biraz tájirıbe jınaıdy. Jumys jasaı júrip keıipkerimiz bala kúninen armandaǵan zańger mamandyǵy boıynsha oqýǵa tapsyrmaq bolady. Alaıda bul mamandyqqa joly bolmaı, 1971 jyly Almaty qalasyndaǵy gıdromelıoratıvtik tehnıkýmǵa oqýǵa túsip, 1975 jyly tehnıkýmdy úzdik bitirip, eńbek jolyn Aıdarhan sý qoımasynda ınjenerlik qyzmetten bastaıdy. Sol aýyldaǵy mektepte orys tili men ádebıetinen sabaq beretin Marjan Haırýllınamen shańyraq kóteredi. Jas januıa eki perzent súıgen soń qalaǵa kóshýge qam jasaıdy.
– Birde jumys barysymen qalaǵa kelgende, menen bir synyp tómen oqyǵan Temiresh Iskakov esimdi azamatty kezdestirdim. Ol «Oral qurylys kombınatynda» basshylyq qyzmet atqarady eken.Maǵan jumysqa ornalasýǵa kómektesetinin aıtyp, qalaǵa kóship kelýge usynys jasady. Jastyqtyń qyzýy shyǵar, aýylǵa kele sala jubaıym ekeýmiz dúnıe-múlkimizdi satyp, jumystan shyǵyp, táýekel etip qalaǵa kóship keldik. Maqsatymyz – balalarǵa qalada bilim berip, qalanyń ómirine erte úıretý, qalaǵa turaqtandyrý bolatyn. Temireshtiń arqasynda sol mekemege prorab bolyp qyzmetke turyp, eki bólmeli qyzmettik úı aldyq. Ol úı bizge han saraıyndaı edi. Sol úıge bir toıdyń qonaǵyn qarsylaıtyn edik qoı, shirkin! Aýyldaǵy aǵaıyn, kórshi-kólemniń barlyǵy bizge keletin. Meniń qalaǵa turaqtap qalýyma Temiresh joldasymnyń úlesi zor boldy. Sol mekemede tapjylmastan jeti jyl qyzmet atqarǵan soń «Turǵyn úı – 1991» memlekettik baǵdarlama boıynsha tórtinshi shaǵynaýdannan tórt bólmeli páter aldyq. Ol kezdegi qýanyshymyzdy sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Bólmeleri keń, balalar asyr salyp oınaıtyn boldy. Sol kezde tórt bólmeli páterdiń ishine qoıatyn bizdiń jıhazymyz da joq. Biraq baqyttymyz. Biz kóship kelgen soń 1990 jyly úıimizdiń aldyna №24 mektep salyndy. Jubaıym sol mektepke muǵalim bolyp qyzmetke kirisip, zeınetkerlikke deıin dırektordyń orynbasary qyzmetin atqardy. Ekeýmiz tańnan keshke deıin jumysta bolǵandyqtan, eki ulymyz úıdiń ishki-syrtqy jumystarynyń barlyǵyn ózderi atqaratyn. Balalarymdy eki nárseden qashyq etip tárbıeledim. Birinshisi, ótirik aıtpaý, ekinshisi, urlyq jasamaý bolatyn. Ekeýiniń de arty bir-aq tutam ekenin tú-sindirdim. Olarǵa «Eger ótirik aıtsańdar qashan da bolmasyn onyń aqıqaty belgili bolady. Sol kezde aralasatyn dos-jarandaryń, jumystastaryń senbeıdi jáne adal sózderiń zaıa ketedi» dep qulaqtaryna jıi quıa berdim. Allaǵa shúkir, qazir olar da eseıdi, ózderiniń otbasylary bar. Meni áke retinde uıaltatyndaı áreketke baryp kórgen joq, – deıdi aqsaqal.
Keıin 2003 jyly 56 jasqa kelgende Jaqsylyq aǵa qatty naýqastanyp, aýrýhanaǵa túsedi. Aýrýhanada dárigerler qaterli isik dıagnozyn qoıyp, oǵan eshqandaı em áser etpeıtinin, alty, ári ketkende segiz aılyq ǵumyry qalǵanyn aıtyp shyǵaryp salady.
– Bul dert ataýynyń ózi adamǵa úlken psıhologıalyq soqqy beretinin atalmysh dıagnoz qoıylǵan jandar jaqsy biledi. Bul dertti jeńemin degen adam, eń birinshi, rýhanı synbaýy kerek. Aýrýǵa berilmeý qajet. Jubaıym, balalarym, týysqandarym barlyǵy kóz jastaryna erik berip, endi ne isteımiz dep ýaıymdaǵanda, men ózimdi sabyrly ustadym. Óıtkeni ajalyń týra kelse, qandaı jaǵdaıda da alyp tynady. Uıqy bezi qaterli dertimen naýqastanǵan mıllıonerlerdiń ózi Izraılǵa, Amerıkaǵa baryp em alsa da, Qorqyttyń kórinen qutylmaǵan. Men halyqtyq em arqyly emdeldim. Kenje ulym Qaırat tanystarynan reseılik ónertapqysh Nıkolaı Shevchenkonyń «Metod lechenıa «neızlechımyh» bolezneı» atty kitabyn alyp keldi. Onda rak, baýyr sırrozy, gepatıt, pankreatıt, dıabet, artrıt, astma sekildi ár túrli qaterli aýrýlardan emdelýdiń joly jazylǵan. Men sonyń ishindegi qaınatylmaǵan shaǵý maıdy araqqa qosyp daıyndaıtyn tunbasyn keste boıynsha ash qarynǵa eki jyl qatarynan ishtim. Jubaıym Marjan salaýatty ómir saltyn saqtaý týraly «ZOJ» jýrnalynyń burynǵy tigindilerin taýyp, sonda jazylǵan tunbalardy daıyndap berdi. Aldyma ákelgen tunbany tańdamaı ishe berdim. Tunbany ishken ońaı-aý, alaıda arnaıy dıeta ustaýy qıyn boldy. Sútke, sýǵa pisken kúrish, botqa, qumyqpen tamaqtandym. Esimde qalǵany aýyrǵan birinshi jyly qyzylshany kún saıyn jeıtin edim. Qyzylsha – óte paıdaly kókónis. Adam bir nárseni shekten shyǵa jegende ol tamaqtan shyǵyp ketedi eken. Qazir qyzylshany jegim kelmeıdi. Sosyn aýrýymnan saýyǵýyma adamdardan alǵan alǵysymnyń da úlesi zor boldy dep oılaımyn.
Jastar bilmeıtin shyǵar, 1980-90 jyldary usaq buzaqylyqtary úshin isti bolǵan adamdardy túrmege túsirmeı, qaladaǵy qara jumysqa, ıaǵnı sol kezde «hımıaǵa» jiberýshi edi. «Oral qurylys kombınatynda» qyzmet atqarǵan kezde qol astymda sondaı jastar kóp boldy. Olarǵa araqty aýyzdaryna tatyp almaý týraly talabymdy qoıyp, maman bolyp ketýine aqylymdy aıtyp, bilgenimdi úırettim. Jumystan suranǵan kezderi bosattym. Kómek qajet bolsa, qolushyn berýge daıar boldym. Solardan alǵysty jıi estıtin edim. Alǵan alǵysym, otbasymnyń kóz jasy men jubaıymnyń qamqorlyǵy ajal tyrnaǵynan aman qalýyma sebepshi boldy, – deıdi keıipkerimiz.
Jaqsylyq aǵaıdy baladaı kútken Marjan jeńgeı úshin otaǵasynyń ár sózi zań ispettes. Óıtkeni osy kezge deıin áıel bolyp qarsy bir sóz aıtyp kórmegen. Aıta ketsek, Marjan Sháripqyzy ǵumyrynyń 35 jylyn bilim salasyna arnap, beınetiniń zeınetin kórip otyrǵan baqytty áje. Gúl baptaǵandy jaqsy kóretin ol aýlanyń ishin gúlbaqqa aınaldyrǵan. Sondaı-aq eki uldan taraǵan bes nemeresine senbi-jeksenbi saıyn tátti toqashtaryn pisirip kútip otyrady.
Januıanyń jarastyǵy úshin senim, túsinistik jáne sabyr saqtaýdyń alar orny zor ekenin bala-kelinderiniń qulaǵyna jıi quıyp otyratyn ata men áje – áýlettiń baılyǵy, bala kelinderiniń asqar taýy, nemereleriniń qamqor-qorǵany. Júzderinen meıirim tógilgen baqytty otbasynyń asqar taýlaryna biz de súısinip, baıandy ǵumyr tiledik.
Gúlim AQAP,
Batys Qazaqstan oblysy
