Búgin Almatyda Qala kúnine oraı İİİ Halyqaralyq «Mural Fest» festıvali shymyldyǵyn ashady. Álemniń on shaqty elinen kelgen kil myqty sýretshiler megapolıs­tegi  birqatar kópqabatty úılerdiń qasbetine sýret salýdan ózara baq synasady. Bul baıqaý Almatyda osymen úshinshi ret uıymdastyrylyp otyr. Bıylǵy festıválge Ońtústik Shyǵys Azıanyń ataqty sýretshisi Kenji Chai qatysady. Ol 87,1 metrge jetetin eń bıik sýrettiń avtory atanyp,  Malaızıa eliniń ulttyq rekordyn ornatqan eken. Sýretshi Áýezov aýdanyndaǵy «Mamyr- 3» yqshamaýdanynda ornalasqan 9 qabatty úıge sýret salyp, óz qoltanbasyn qaldyrmaqshy.

– Bul óte qyzyqty festıvál bolmaq. Óz basym múmkindikterimdi osy festıválde barynsha kórsetkim keledi. Almaty – úlken ári óte ádemi megapolıs eken. Jumystarym arqyly alma shaharyn taǵy bir kórikti ǵımarat tartý etsem deımin, – deıdi Kenji Chai.

Budan ózge, Ýkraına eliniń sýretshisi Andreı Kravchenko Bostandyq aýdany Tımırázev pen Jarokov kósheleriniń qıylysynda ǵımarattyń qasbetterin sýretterimen bezendiredi. Reseılik «ZukClub» tobynyń, sondaı-aq Túrkıa, Ulybrıtanıa elinen kelgen sýretshilerdiń jumystary da osy baıqaýda kórinis tabady.

Sonymen qatar, qala kóshelerinde qoǵam qaıratkeri, lıngvıs, ádebıettanýshy, túrkolog, aýdarmashy A.Baıtursynovtyń, qazaqtyń uly aqyny, qazaq jazba ádebıetiniń negizin qalaýshy Abaı Qunanbaevtyń portretteri de paıda bolmaq.

Jalpy, festıvál aıasynda Almatynyń ár aýdanyndaǵy 10 úıdiń qabyrǵalaryna sýretter salynady. Sońǵy eki jyldyń ishinde Almatyda 17 úı osylaı árlengen eken.

Bir kezderi megapolıstegi úılerdiń, ǵımarattardyń qabyrǵalarynda qaptap ketken sıqysyz sýretterdi, boıaýmen jaǵyl­ǵan túsiniksiz sózderdi buzaqylyqqa jatqyzǵan edik. Muny qazirgi jastardyń ádepsizdigi, deliquly dert dep aıtqandar da boldy. Al qazir bul jabaıylyqtyń kórinisi emes, kerisinshe, beıneleý óneriniń zamanaýı úlgisi retinde qabyldanýda. Árıne,  kópqa­batty turǵyn úı qabyrǵalaryndaǵy qaryn ashtyrar sýretter, qıalı kórinister, uıat boıaýlar áli de bar. Tártip buzǵandar zańmen qýdalanbasa, olar bolatyn da shyǵar. Strıt-art baǵyty elimizde keń etek jaımasa da, Almatyda osy ónerdi ermek retinde ǵana emes, kásibı deńgeıde alyp júrgen eki jigit bar. Olar – Erjan Tanaev pen Aqqalı Zákirov. Kópshilikke «Tigrohaud Crew» degen atpen tanys bul top 2007 jyly qurylypty. 

Elimizge strıt-art ónerin ákelip, damytyp júrgen Erjan Tanaev pen Aqqalı Zákirov  Almatydaǵy Oral Tańsyqbaev sándik-qoldanbaly óner kolejin, keıinnen T.Júrgenov atyndaǵy Óner akademıasyn támamdaǵan. Sýretshiler odaǵynyń músheleri.

Jigitterdiń strıt-art ónerimen «tanys­tyǵy» 2007 jyly Almatyda ótken «Snickers Urbanıa» festıvalinde bolady. Kóshe óneriniń bar baǵytyn biriktirgen sharada graffıtı boıynsha baıqaý bolady. Sondaǵy graffıtıshilerdiń jumysy jigitterdi shabyttandyrady. Keıinnen atalǵan festıválge ózderi de qatysyp, jeńimpazdar qatarynan oryn alady. Biraz jyldan keıin jas sýretshiler mýral, ıaǵnı qabyrǵaǵa úlken kólemde sýret salý ónerimen shuǵyldana bastaıdy.

–  «Mýral» sózi aǵylshyn tilinen aýdar­ǵanda – «qabyrǵadaǵy sýret» degen maǵy­nany bildiredi. Mýral-art sýretteri kez-kelgen jerge boıaý jaǵyp ketý, sıqysyz sýretter salý emes. Bul óner graffıtıge uqsas kelgenimen, mýral bıik ǵımarat­tardyń qabyrǵalaryna arnaıy ruqsatpen sýret salýdy kózdeıdi. Bul ónerdi durys paıdalansa, onymen úıdiń syrtyn da, ishin de kóriktendirip jiberýge bolady, – deıdi Erjan Tanaev.

Sýretshilerdiń eń alǵashqy mýral baǵy­tyndaǵy jumystary Taldyqorǵan qala­synda paıda bolypty.  Olar: «Qazaq han­dy­ǵynyń 550 jyldyǵyna» arnalǵan mýral,  ǵaryshker Aıdyn Aıymbetov pen boksshy Gennadıı Golovkınniń port­retteri.

Erjannyń aıtýynsha, strıt-art kóshe­degi sýret bolǵanymen, bul qarapaıym adamdy ónerge birtaban  jaqyndaýyna úles qosady eken. Sonymen qatar, turǵyn úı qabyrǵasyna salynǵan ádemi sýretterdiń adam ómirine ózgeris ákelip,  adamnyń kóńilin jaılandyratynyna senimdi.

«Kenepke salynǵan sýret mýzeıde, jeke adamnyń úıinde turady. Adamdar mýzeıge arnaıy baryp ony tamashalamasa, ol sol kúıi turady. Al dalada, úıdiń qabyrǵasyna salynǵan sýretti ótken-ketkenniń bári kóredi, – deıdi sýretshi.

– Ónerdiń bul túrin onsha qabyldamaı, túsingisi kelmeıtin, tipti, erikkenniń ermegi dep sanaıtyndar bar. Men úshin qabyrǵaǵa sýret salý óneri – hobbı, ári kásip. Meniń dosym da, otbasym da, saıahatym da, qy­zyǵý­shylyǵym da osy, – dep jalǵastyrdy sózin bizdiń keıipker.

Bul sýretshilermen jumys istegisi keletin adamdar kóp eken. Olar elimizdiń kóptegen aımaqtaryna tapsyryspen baryp sýret salady. Jigitterdiń jumystaryn Aqtaý, Aqtóbe, Astana, Qostanaı qala­larynda kórýge bolady.

Al Almatyda «Tigrohaud Crew» tobynyń úsh jumysy bar. Biri – «Mamyr» yqshamaýdanyndaǵy «Spýtnık» oıyn-saýyq ortalyǵynyń mańyndaǵy úıde. Ekinshisi, «Qulager» yqshamaýdanynda  jáne Nazarbaev pen Qabanbaı batyr kósheleriniń qıylysynda tur.

Aıtýlarynsha, sýretshiler áleýmettik taqyryptaǵy sýretterdi salmaıdy.

– Kásibı sýretshi bolǵannan shyǵar, kez-kelgen týyndydan áýeli izdeıtinimiz kórkemdik, ádemilik. Jumystarymyzda tús pen forma úılesim tapsa eken deımiz. Áleý­mettik taqyrypta jasaıtyn sýret­shiler vızýaldy ádemilikti izdemeıdi, olardyń basty maqsaty – qazirgi qoǵamda bolyp jatqan ózgeristerge adamdardyń ıa bıliktiń nazaryn aýdarý, – deıdi E.Tanaev.

Bul jumysta kedergiler de joq emes kórinedi.

– Strıt-art ta kez-kelgen óner túri sıaqty minezdi talap etedi. Oǵan qosa, kóshede sýret salǵannan keıin kóptegen kedergiler bolady. Aýa-raıy da kúnde qolaıly bola bermeıdi. Birde sýyq, birde ystyq. Ol jumystyń astyna kún ystyq bolyp, jumysymdy aıaqtaı almaım deı almaısyń. Seniń qandaı jaǵdaıda jumys jasaǵanyń eshkimdi qyzyqtyrmaıdy. Bári tek nátıjeni kórgisi keledi. Sondyqtan bastaǵan isińdi sońyna deıin jetkizý mańyzdy.

Sheberhanada jumys jasap úırengen adam dalada ózin basqasha sezinýi múmkin. Adamdardyń kózqarasynan, sózinen uıalatyn bolsa, ol sýret sala almaıdy. Onyń ústine bıikke kóterilýiń kerek. Bıiktikten qorqyp, qolyń dirildeıtin bolsa, taǵy eshteńe shyqpaıdy. Sol sebepti, barlyq qorqynyshty umytyp, kez-kelgen jaǵdaıǵa úırený qajet. Al eń bastysy, óz isińdi jaqsy kórýiń kerek. Tek sol arqyly jaqsy týyndy jasaýǵa bolady, – deıdi bizdiń keıipkerler.

Sýretshilerdiń aıtýlarynsha, Almaty­nyń búgingi kelbeti burynǵydan da qulpyra túskenimen, ár aýdandarda áli de bolsa súreńsiz, qabyrǵalary qańyraǵan ǵıma­rattar bar.

– Máselen, sol shańy shyqqan qabyrǵa­larǵa qazaqtyń batyrlary men aqyndary­nyń, bıleriniń sýretterin salyp, jańar­týǵa bolady. Tipti, qaraýǵa da turmaıtyn birqatar úılerdiń qabyrǵalary áp-sátte qajettilikke aınalyp, jan-dúnıemizge jylý syılaı ketedi, – deıdi A.Zákirov.

Eń bastysy, sýretshilerdiń aıtýlaryn­sha, bul ónerdi ulttyq qundylyqtardy nasıhattaý maqsatynda tıimdi paıdalanýdy úırenýimiz kerek eken.

Rasymen, sýretshilerdiń jumystary kóne baspanalardy túbegeıli ózgertkeni sonshalyqty, úı syrtyna salynǵan sýret­terdi kórgende, múlde basqa qalaǵa kel­gendeı áserde qalasyz. Sondyqtan qala­nyń, kósheniń kórkine, sáýlettik kelbetine kórik qosatyn osyndaı jaqsy bastamalar kerek-aq.