Sheshem meniń ıilgen suraý belgi,
Sál ǵana shattyq kórdi, jylaý kórdi.
Qalaı ǵana qalpyna keltirersiń,
Daýyldar maıystyrǵan mynaý beldi.
(M. Maqataev)
Ómirge kelý bar da, sol dúnıeni, qorshaǵan ortany qabyldaý sáti bar. Sanamyz qalyptasqannan bastap, ıaǵnı esimiz kirgennen keıin kóretinimiz de, kóz aldymyzda júretin de – ata-anamyz. Árkimge ata-ana qymbat, árkimniń ata-anasy ózine úlgi-ónege, ásirese – anań.
Meni de ómirge ákelip, aq sútimen toıdyryp, meıirimimen qandyryp, osy halge jetkizgen de – anam. Balasy úshin anasynyń meıirimi esh ýaqytta da taýsylǵan emes. Ananyń ystyq júreginen taraǵan meıirim men mańdaıyńnan bir ıiskegeninen asqan esh nárse joq. Odan artyq qandaı syı bolsyn!
Meniń anamnyń da kóńili túskende tólimniń basy, tula boıy tuńǵyshym, «túıeqyzym» dep erkeletip qoıatyny bar. Ondaıda, «eseıip ketsem de men saǵan sábımin» degendeı, anamnyń ystyq qushaǵyna basymdy tyqpalap, tipti, jas balasha erkelep, bir jasaryp qalatynymyz da ras.
Alla Taǵala «Súıgen qulyma jańǵaqtyń qattysyn beremin» degen eken. Sheshemniń kózin ashyp, oń-solyn tanyǵannan bastap kórgeni – qıyndyq. Taǵdyr taqtasyna jazylǵan taýqymetti bir kisideı tartqan anam óz tirligine tastaı qatty bolǵanmen, jan-jaǵyna, balalaryna degen yqylasy sheksiz, jany názik, júreginiń jumsaqtyǵy sondaı – jyly sózge de, azyn-aýlaq sátsizdikke de aǵyl-tegil jylaı salatyny bar. Sebebi de joq emes. Anamnyń aıtýynsha, ákesi, ıaǵnı naǵashy atamyz Uly Otan soǵysynan aman-saý oralǵanymen kóp uzamaı dúnıeden ótedi. Anasy ekeýiniń bastarynan ótken qıynshylyq óz aldyna bólek áńgime. Jetimdiktiń taýqymetin az tartpaǵan anam sol kezderi alty-jeti jastaǵy sábı eken. Jyldar ótip, jasy seksenniń seńgirine kelse de, sol jetimdik jyldar salǵan jan jarasy áli de jazylǵan emes. Anda-sanda esine alyp, kemseńdep te qalatyn kezderi bolady. Ákesiz balasyn, jesirin jylatpaǵan qazaq desek te, olar áke úıin, týǵan aýylyn amalsyzdan tastaýǵa májbúr bolady. Kúnkóris úshin naǵashy jurtyn jaǵalap, kóship ketedi. «Ólmes qulǵa óli balyq jolyǵady» demekshi, Alla ómir berip, yrzyǵyn taýyp jep, anasy ekeýi kúnderin kóre beredi. Arpalys pen aıanyshqa toly jyldar jyljyp ótedi.
Keshegi qarshadaı qyz bala boıjetip, turmys qurady. Úıli-jaıly bolyp, el qatarly ómir súredi. Ómirge bizder kelemiz. Sonymen, bul qýanyshy da anamnyń uzaqqa barmaıdy. Taǵdyrdyń ashshy dámin ábden tartqan sheshem otyz jeti jasynda jeti balamen jesirliktiń qara oramalyn erte jamylady. Ákemiz sol kezde aýdandaǵy belgili jáne belsendi muǵalim bolady. Ol óte bilimdi, eńbekqor, óz mamandyǵyn jan-tánimen súıgen, óz qyzmetin berile atqarǵan ustaz nebári qyryqtan endi asqan shaǵynda joǵary qan qysymynan kóz jumady. Anam ózi aıtqandaı «bir etek balamen» ańyraǵan kúıi áke artynan «ah» uryp qala beredi. Balalyq shaǵyndaǵy ashshy ómirdiń zardabyn endi-endi umyta bastaǵandaı bolǵan anam, az ǵana shattyq kórse, artynsha jylaý kóredi. Kúıeýinen erte aıyrylyp, jesirlikti jetimekterimen qosa júregi qars aıyrylsa da, qabyrǵasy qaıyssa da, kelisý kerek ekenin túsinip, sabyrmen qabyldaıdy.
«Basqa tússe, baspaqshyl», - dep Alla salǵan bul synaqqa da belin bekem býyp, qaırattanady. Ol: «Atadan ózim jalǵyz boldym, senderdiń ákelerińdi medet tutýshy edim, endi balalarym – baılyǵym, barym da sendersińder. Biriń – ákem, biriń – sheshem, Jaratqan Iem endi senderdi aman ete gór», - dep, ózin-ózi jubata otyryp, jalbaryndy. Qaıǵynyń qara sýyn iship otyrsa da, qaırattanyp, jigerine qum quıylmaı, jigerlendi. Basqa esh amal joq ekenin ol qaltqysyz túsindi. Jyldar jyljyp ótip jatty.
Soǵystan keıingi qıynshylyqtyń zardabyn tartqan el, eńsesin endi-endi kóterip jatqan kezde qandaı oqý bolsyn! Bilim ala almady, turmys qurdy, balaly-shaǵaly boldy. Sol eki-úsh klastyq bilimmen shektelgen sheshem baıǵus, qolynan kelgen qara jumystyń qandaıy bolsa da atqarýǵa ázir etin. Ol zamanda kolhoz, sovhozdar egin, mal sharýashylyǵymen, baý-baqsha jumystarynyń túr-túrimen aınalysatyn. Qaınaǵan qyzý eńbek, eki qolǵa bir kúrek kimge bolsa da tabylatyn. Biz turǵan aýyl qant qyzylshasyn ósiretin. Oblys boıynsha memleket qazynasyna qant qyzylshasyn tapsyrýdan eń ozat aýdan sanalatyn jáne aldyńǵy oryndy ıelenetin.
Erte kóktemde bastalǵan tuqym sebý naýqany qant qyzylshasyn kútip-baptaý, odan jıyn-terin jumysy sonaý qarashanyń qara sýyǵyna deıin sozylatyn. Qant qyzylshasyn ósirý óte qıyn jáne uzaq. Jerden ónip shyqqannan bastalǵan jumys jekeleýmen shektelmeıdi. Aram shóbin shaýyp tazalaý, sary shóbin terý, eń qıyny - qyrkúıekte bastalatyn qazyqpen jalǵasady. Al bul naýqanda aýyl adamdary túgil, búkil mektep oqýshylary jappaı jumyldyrylatyn. Shyny kerek, birinshi toqsanda jarytyp sabaq ta oqylmaıtyn. Sol qarasha aıynda qar túspeı turyp, qyzylshany qazyp, memleket qoımasyna, ıaǵnı, zaýyttarǵa ótkizgennen soń, biraq tynatyn. Iá, bári de aıtýǵa ońaı... Ózimiz de osy mashaqattyń bárin basymyzdan ótkizgenbiz. Sondyqtan bul jumystyń qıyny men «qyzyǵyna» ábden qanyqpyz. Ne qyzyq bolýshy edi, táıiri! Bizdiń jasymyzdaǵy búldirshinderge qol eńbegimen atqarylatyn bul jumys, árıne jeńil emes edi, biraq qazaq kónbis jáne eńbekshil halyqpyz ǵoı. Qarshadaıymyzdan kúnge qaqtalyp, keńsirigimiz keýip, shań jutqan, al qara sýyqta qol-aıaǵymyz qarysyp, tońyp sekirgen kezderimiz kóp boldy jáne ol kúnder umytylmaıdy. Dál men sýrettegendeı aýyr jumystyń «qyzyǵyn» anam ábden kórdi. Uzaq jyldar qyzylsha alqabynda jaz boıy mańdaıynan ystyq kún, kúzdiń qara sýyǵynda tabanynan syz ótken, nebir ańyzaq jeldi kúnderi qoldary tilinip, erinderi jarylǵan azapty kezderi artta qalyp jatty.
Anam: «Men janym názik áıelmin, jumys - aýyr» demedi, sharshaý degendi bilmedi. Ol erkelemedi, ony erkeletetin adamnyń joq ekenin erte túsindi. Bolmysynan asa tózimdi anam aqylyna sabyrdy serik etti. Shydamdylyqpen shyńdalǵan ol mansap-dúnıe qýmady jáne oǵan qyzyqpady. Baryna da, joǵyna da kóndi, shúkir dedi. Bar biletini – tynbaı eńbektený. Eńbek, eńbek – bárin de jeńbek, ustanymy da osy boldy.
Alladan basqa súıeneri de, súıreıtini de joq ekenin túsindi. Demeýshi bolar aǵaıyn-abysyn joqtyń qasy dese de boldy. Jesir qalǵan bireýine kelin, bireýine jeńge bolatyn anamnan aǵaıyn-týys, qaıyndary irgelerin aýlaq saldy. Sebebiniń ne ekenin túsinbegen anam dal boldy, ondaıda aǵyl-tegil jylap ta alatyn. Kózinen aqqan jasyn shaıymen qosa urttaı salyp, atyp turyp jumysyna asyǵyp-aptyǵyp ketip jatýshy edi, ony kózim kórdi. Erine senip ketken áıel baıǵus, á degende, esi shyǵyp er adamnyń tyndyratyn tirlikterine beıimdelip ketpeıtini belgili emes pe?! Otbasynda tek balalarynyń tárbıesi men bitpeıtin úı sharýasynan aspaǵan áıelge árıne, birden túz tirligine kirisip ketý qıynǵa soǵady. Anam qınalǵan shaqtarynda, oǵan qol ushyn berip, aqyl qosyp, demeý bolyp kómektespek túgili, tiri júrip tirlik qylǵanyn da kóre almaǵandar kóp bolǵan. Jas bolsaq ta, eseıip, esimizdi bilip qalǵan biz ony túsinetinbiz.
Balalarymdy eseıtip, qalaı da jetkizsem dep, anam kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan qaldy. Kún uzaq qyzylsha alqabynda eńbektenip, qajyp kelse, túnde aı jaryǵymen baý-baqshasyn, jońyshqa, tal-daraqtaryn sýaryp, nanyn kómip, kirin jýyp, bar sharýasyn tyndyratyn. Keıde kóz shyrymyn da almastan tańǵy jumysyna kete beretin. Men balanyń úlkeni bolǵandyqtan, tań ata oıana ketsem, anam uıyqtap jatqan balapandarynyń betterinen emirene ıiskep, kórpelerin qymtalaı jaýyp, qońyraýlatyp kelip qalǵan qyzylshashylar tasıtyn kólikke apyl-ǵupyl otyryp ketetin.
Sol zaman adamdarynyń jumysqa degen qulshynystary da erekshe edi-aý! Quddy bir toıǵa ketip bara jatqandaı máre-sáre bolyp jatatyn. Qaljyńdasyp, kóńilderi de kóterińki, siz-bizi de jarasqan, sol tatý-tátti qalyptarynan bir aınymaıtyn. Osylaısha, bir kúni bir kúninen qyzyǵy mol sıaqty kóringen táýbashyl anam «jetimekterimdi eshkimge jáýteńdetpeımin» - dep, jankeshti jyldary óte berdi.
Balalar da eseıip qalǵanbyz. Egin sharýashylyǵy, ıaǵnı dala jumysy aıaqtalyp, arasynda úzilis bolǵan sátterde de anam bos otyrmady, ár túrli jumystar atqardy. Sol jyldary árbir otbasyna jibek qurtyn ósirýdi mindettep bólip beredi. Bar ynta-shyntasymen janyn salyp, kútip baptaýdyń arqasynda sheshem jibek qurtyn ósirýdiń josparyn artyǵymen oryndap bergen kórinedi. «Kórinedi» dep, kómeskileý aıtyp otyrǵan sebebim, ol ýaqyttarda men qalada joǵary oqý ornynda oqyp júrgen edim. Tipti, jibek qurtyn ósirip, baptaýdan eń bıik kórsetkishke jetkeni úshin basshylyqtan alǵys alyp, jergilikti radıodan ozattar týraly arnaıy habar da beriledi. Ózim aýylǵa kanıkýlǵa bara qalǵanymda kórshi-qolańdardyń: «Oıpyr-aı, osy seniń shesheńniń qoly maıly boldy, tipti ata-babamyz ósirip kórmegen myna jibek qurtyn ósirýdiń sheberi atandy. Quddy óziniń balasyndaı kún-tún janynan shyqpaı baptaǵanyn kózimiz kórdi, eńbegi janyp, jaqsy ónim áperdi, soǵan qýandyq», - degen anama qatysty jaqsy lebizderin estip, kóńilim marqaıyp qalatyn.
Anamnyń «bul - er adamnyń jumysy» - dep, namystanyp, ıa bolmasa qıynsynyp, bosańsyǵanyn kórmedik. Qınalsa da, qulshynyp júretin. Anamnyń jany názik áıel zaty bola tura, onyń tabandylyǵy, qajyr-qaırattylyǵy bizge, balalaryna úlgi boldy. Aq nıeti men adal eńbegi, kirshiksiz kóńili men taýdaı talap-tilegine oraı, Alla Taǵalanyń jarylqaǵany sol – balalary zeıindi, eńbekqor bolyp óstik. Anamyzdyń aıtqanyn eki etpeýge, qandaı tapsyrma berse de der kezinde oryndaýǵa tyrystyq. Shamasy kelgenshe árkim óz sharýasyn tyndyratynbyz. Eseıe kele, úı sharýasyn balalar túgel óz moınymyzǵa da aldyq. Túzde anamyz, úıde balalar bolyp eńbektendik. Sonyń arqasynda, yntymaǵy ydyramaǵan úlgili otbasy bolyp ómir súrdik, qalyptastyq. Yntymaǵy ydyramaǵan úıden yrys ta alystamaıdy eken. Allanyń bergen yrysy sol – bárimiz de qalaǵan joǵary oqý ornynyń kúndizgi bólimderin bitirdik. Árıne, joǵary oqý oryndarynda oqyp júrgen jyldarymyzda anamnyń eńbegi men moraldyq demeýi sheksiz. Sátimen árkim ómirde óz ornymyzdy taptyq. Eń mańyzdysy – anamyzdy el aldynda, ómirde de, oqýda da uıatqa qaldyryp, sóz keltirmedik, jaman qylyq kórsetip, qańqý sózge ilindirmedik. Ulyn uıasyna qondyryp, qyzdaryn qıaǵa ushyrdy. Shúkir Allaǵa, búginde bárinen nemere, shóbere súıip otyr.
Anamyz bizdi jastaıymyzdan qolǵa alǵan isimizdi tıanaqty bitirýge baýlydy, ózi tikeleı úlgi boldy. Qurǵaq nasıhat aıta bermeı, ózi ónege kórsetti. Anamyzdyń tirligi, beıneti kóz aldymyzda ótti. Kez-kelgen jumysqa úlken jaýapkershilikpen qaraýǵa, tyndyrymdy bolýǵa úıretti. Ózińniń jeke bas paıdań úshin kisi aqysyn jemeýdi, paıdakúnem bolý – jaman ádet, odan aýlaq bolý kerektigin jıi aıtatyn. Ózi de jáne bizden de bireýden bir sabaq jip alsa, ýádesinde turyp ýaqytynda qaıtarýdy talap etti. Áýelimde, bireýden estigen jyly sózin de, qınalǵan sátterińde adamnan kórgen jaqsylyǵyńdy da esh ýaqytta umytpaýdy qulaǵymyzǵa ábden quıyp ósirdi. Jetim bala men jesir áıel namysshyl keledi. Anam bizdi eshkimniń ala jibin attamaýdy, ádilin aıtyp, aq sóıleýge tárbıeledi. Qolyńda bolsa, baryńdy ber, surasa aıama, az bolsa da bólis, adam balasynan alǵys al, qonaq kelse, dastarhanyńdy mol jaı, qonaq yrzyǵyn ala keledi deıtin. Sol jaqsy qasıeti, ádemi ádeti, qonaqjaılylyǵy áli de jalǵasyp keledi. Kelinderi de enelerinen kórgenin istep, aıtqanyn tyńdaıdy. Kóńilden shyǵatyn tirlikterin kórip, marqaıyp qaıtamyz. Jan-jaqtaǵy ul-qyzdary «qarashańyraq áýletimiz» dep, jınala qalsaq, mol dastarhan, jaıdary qabaqtaryna qarap, kelin-ene bolyp, syılasyp-syrlasyp, aqyldasyp-ardaqtasyp otyrǵandary bizdi shyn qýantady. Osy bereke-birlik uzaǵynan bolǵaı dep tileımiz. Kúıeýinen erte aıyrylyp, anam taǵdyrdyń sonshama aýyr júgin jalǵyz ózi arqalap, «tar jol, taıǵaq keshý» kezeńin artqa tastap, ózi aıtqandaı, keshegi japyraıǵan jappa tam búginderi úlken qara ormanǵa aınaldy. Áke úıiniń irgetasynyń berik bolýyna, shańyraǵy shaıqalmaı, shattyqqa kenelýine bar ómirin sarp etken qara ormannyń senimdi kúzetshisi – anamyzǵa myń taǵzym! Ǵulamalardan mynadaı qalǵan sóz bar: «Basqalardy baqytty etýge tyrysa otyryp, óz baqytymyzdy tabamyz» - degen. Birinshi, Allanyń bergen baǵy, ekinshi, anamnyń tabandylyǵynyń, qaısarlyǵynyń arqasynda kedergilerdi jeńip, balalaryn baqytty etti. Óz eńbeginiń jemisin óz kózimen kórip otyr, shúkir Allaǵa!
Anamyz «balasy atqa shapsa, anasy taqymyn qysyp otyrady» - degendeı ómirdegi árbir jetistigimizge birge qýanyp, sátsizdikterimizge demeý bolyp keledi. Óz balalary úıli-jaıly bolyp aıaqtanyp ketse de, endi nemerelerin oılap, sol ózimizdi ósirgen kezdegideı shynaıy jany ashyp, árqaısysy úshin shyr-pyr bolyp jatqany. Alys qalalarda turatyn nemereleri uzaǵyraq habarlaspaı qalsa, jaǵdaılaryn bilmeıinshe áje júregi bir tynshymaıdy. Óz nemereleri bolsyn, jıen nemereleri bolsyn, bir-birinen bólmeıdi, báriniń jetistikterine shynaıy qýanady, shyn ýaıymdap júredi. Jasyna, densaýlyǵyna qaramastan, alys-jaqyn demeı toı-qýanyshtaryna baryp qaıtady.
Judyryqtaı júregine báriniń qýanyshyn da, kúıinish-súıinishin de syıǵyzǵan keń júrekti ájeleri degende, nemereleriniń de yqylastary, saǵynyshtary quraq-quraq. Bári de ájelerin «Oral apam» dep jaqsy kóredi, saǵynady. «Ájeniń ıisin saǵyndyq, bir kórip qaıtaıyq» - dep, eseıip ketken nemereleri de birer kúnge bolsa da, joldy alyssynbaı ájelerine sálem berip, baryp qaıtady. Al, apalary bolsa, «mynaý - uldyń balasy, mynaý - qyzdyń balasy» demeıdi, apasyna bári birdeı. Bári úshin keń júreginiń túkpirindegi qaınap jatqan ystyq saǵynyshy men meıirimi esh ýaqytta sarqylar emes. Budan asqan baqyt, qane?!
Anam ózi aıtqandaı, atadan qalǵan jalǵyz shynar shybyq edi, endi mine táýba, jalǵyz shybyq máýeli báıterekke aınaldy. Báıterek birden jaıqalmady. Daýyldar da qulata almady, qısaısa da qulamady, sebebi, tamyry tereń, berik edi. Qystyń sýyq yzǵary men jazdyń mı qaınatar ystyq aptabyna da tótep berdi. Kúızelse de, kúıremedi. Shóldese de, qýramady. Jaıqalyp, japyraǵyn jaıdy. Qajydy, biraq qaıtpady, kerisinshe, qaırattana tústi. Aldyna maqsat qoıdy, maqsaty – jetimekterdi jetkizý edi. Jetkizdi, jaı emes, jylatpaı jetkizdi. Ósirdi, jaı ósirip qana qoıǵan joq, óksitpeı ósirdi. Ákelerin izdetpedi, ákesiniń izbasarlary dep, izgilikke úıretti. Ákelerin joqtatpady, joq degen sózdi estirtpeýge tyrysty. Janyn jaldap, qara tabanynan ótken sýyqty elemedi. Sorǵalaǵan mańdaı terdiń arqasynda joqtan bar jasady. Bardan toı jasady. Toı demekshi, toı da jasady. Qyzyn jasaýsyz, ulyn uıasyz qaldyrmady. Osylaı, anamyz óz mindetin asyra oryndady. Alla bergen perzentteri aldyndaǵy analyq paryzyn tolyǵymen atqardy.
Búgin sol «myltyqsyz maıdan» jolyn keship ótken, jankeshtilikpen jetken, arpalyspen atqarǵan, beınetpen kelgen zeınetin kórýge Alla násip etip, kórip otyr. Eńbekpen kelgen beınetińniń zeınetin kórýge Alla Taǵala uzaǵynan jazsyn, anashym, degim keledi.
Bir meniń ǵana emes, árkimniń de anasy balasyna ardaqty. Ár adamnyń da basynda dál men aıtqandaı jaǵdaı bolýy ábden múmkin. Ómir bolǵasyn, qaıǵy men qýanysh, ashtyq pen toqtyq qatar júretini – ómir zańdylyǵy. Ómir sonysymen kúrdeli, sonysymen qıyn jáne qyzyq. Bir sózben aıtqanda, barsha adamzat balasy úshin ata-ananyń orny erekshe. Qazaq halqy da áje-atamyzdy, ata-anamyzdy, úlkenderdi qatty qadirleıtin halyqpyz, ásirese, anamyzdy. Sol qasıetimizdi meńzeıtin halyq arasynda «Allanyń razylyǵy – ata-ananyń razylyǵynda», «Ananyń sútin aqtamaǵan Allaǵa jaqpaıdy», «Jumaq – ananyń aıaǵynyń astynda» qatarly maqal-mátelder qalyptasqan. Salt-dástúrimiz de sanamyzda qalyptasqan musylman halyqpyz. Endeshe, ótkensiz bolashaq, salt-dástúrsiz halyq ta joq. «Jaqsy zańyń bolǵansha, jaqsy dástúriń bolsyn» degen bar. Dástúrimiz haqynda birer aýyz sóz kómeıime kelip tur. Buryn qazaq balasy týǵan ata-anasyn qarttar úıine ótkizbek túgili, kúıeý bala men qyzdyń qolyna da qaratpaıtyn, namystanatyn, ar sanaıtyn. Óz qara shańyraǵynda qalýdy qalaıtyn. Birde «Aıtýǵa ońaı...» telebaǵdarlamasynda aq samaıly áje men aq saqaldy qarıanyń omyraýy men appaq saqalyn jas jýyp, kemseńdep otyr. Dátiń shydap, tyńdaý da qıyn boldy. Týǵan perzentteri (perzent deýge de qımaısyń) úıden qýǵandyqtan, qarttar úıine qabyldaýdy ótine kelgen eken. Azǵyndyqtyń bastaýy degen – osy. Bizdiń qazaq halqynda buryn-sońdy tarıhymyzda mundaı áreket bolmaǵan. Biz, «Tórińnen qazynaly qartyń ketpesin» dep, qarıany qazynaǵa teńegen, duǵasy qarıanyń árdaıym qabyl bolady dep tilegen halyqpyz. Ókinishke oraı, mynadaı kórinisterdiń beleń alýy – jaqsylyqtyń nyshany emes. Eger, ata-anasynyń kózi tirisinde týǵan perzenti jaqsylyq kórsete almasa, odan ótken qasiret te, ókinish te joq shyǵar.
Alla elshisi (s.a.s.) bir hadısinde: «Aqyrzaman jaqyndaǵanda analar ózderiniń myrzalaryn týady» degen. Iaǵnı, ata-anasynyń talap-tilegin oryndamaı, kerisinshe, bala óz aıtqanyn istetedi, onyń boıynda úlkendi, ata-anasyn qurmetteý, aıaý degen qasıet qalmaıdy, kerisinshe, birbetkeıligimen ata-anasyn renjitip, kóńilderin qaldyratynyn aıtady.
Taǵy birde: «Ata-ananyń júzine meıirimmen qaraý – ǵıbadat». «Ata-anaǵa qurmet – baqytsyz adamdy baqytty etedi, ómir-jasyn uzartady» delingen. Sol sebepti, búgingi jastarymyz ata-anańa ne isteseń, aldyńa sol keletinin umytpasa, erteń sen de qartaıyp, qajyp, qaýqarsyz qalatynyńdy esten shyǵarma degim keledi. Bolashaqta ózińdi qandaı qarttyq kútip turǵany bir Allaǵa ǵana aıan.
Ata-ananyń, qart adamnyń alǵysyn alý – saýapty is. Osy turǵyda aıat-hadısterde: «Úsh adamnyń duǵasy qabyl bolady: áke-shesheniń, zulymdyqqa ushyraǵan adamnyń jáne qonaqtyń duǵasy», - delingen. Alla Taǵala barshamyzdy ata-anasyn qadirlep, Óziniń razylyǵyn alǵan quldarynyń qataryna qosqaı. Ámın!
Taǵy da anam jaıyna oralaıyn. Adam temir emes. Tas pen temir de mújiledi, maıysady. Tamshy da tasty tesedi. Ómirden kórgen qıynshylyq, aýyrtpalyq ta óz degenin istep, izin qaldyratyny zańdy. Keıde biz anamyzǵa «Aýǵan soǵysynan jaralanyp qaıtqan ardager jaýynger» - dep qaljyńdaımyz. Birneshe ret denesindegi eń basty múshelerine jasalǵan otadan aman-saý qalǵan anam - naǵyz batyr, jaýynger sıaqty. Jaratqan Ózi bergen dertiniń shıpasyn da Ózi saldy. Eki birdeı janaryna Almatyda ota jasalyndy, sátti ótti. Kóretin boldy. Kózildiriksiz-aq kitap-gazetińdi táp-táýir oqı beretin anama «bizden de jaqsy kóresiz» - dep qaljyńdaımyz. Keıde, «tula boıyńyzda pyshaq kórmegen ne qaldy?» degen qaljyń aralas suraǵymyzǵa, Jaratqannyń salǵan synaǵyn kótergen anam: - «Tiri júrip kórgenniń bári - qyzyq» - dep, bir kezderi óziniń jubaıy aıtqan jubatý sózderimen jaýap beredi.
Men de elge baryp qaıtarda, osylaı kóz aldymda júre bershi, anashym dep, qaqpa aldynda aq samaı shashy jelbirep, qoshtasyp qalyp bara jatqan anama Alladan amandyq tileımin! Jaratqannyń ólshep bergen jasyn jasap, jamandyq kórme, anashym! Tuńǵysh perzentim, «túıeqyzym» dep emirene aq sútin emizgen anamnyń aldynda, bizge sińirgen eńbegin esh nársemen óteı almaıtynymdy, qaryzdar ekenimdi túsinip, kókeıimde júrgen yrzashylyq alǵysymdy aq qaǵaz arqyly aıtyp, kók sıamen órnektedim. Bizdi baǵyp-qaǵyp, ósirip jetkizgen eńbegińizdiń qaıyrymy Alladan eselep qaıtsyn, anashym! «Anasy bar adamdar eshqashan qartaımaıdy», «Eseıip ketsem de men saǵan sábımin» - dep, ánderde shyrqalǵandaı, áli de «qartaımaǵan» alpystaǵy «sábı» qyzyń Rysken!
Balalaryn baqytty etý úshin bar ǵumyryn arnaǵan, óz balalarynan baqytyn tapqan barsha Analarymyzǵa basymdy ıip, taǵzym etemin. Analarymyz ǵumyrly bolsyn, esh jamandyq endigári kórmesin!
Rysken ÁBİSHEVA, Almaty qalasy
