19-naýryz kúni Dárilik zattar men medısınalyq buıymdardyń Ulttyq saraptamalyq ortalyǵynda Dúnıejúzilik týberkýlezge qarsy kúres kúnine oraı konferensıa ótti. Jıyndy Týberkýlez problemalary Ulttyq ortalyǵy men QR Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi uıymdastyrǵan.
24-naýryz – Álem elderiniń týberkýlezge qarsy kúres kúni. Konferensıaǵa kelgen mamandar osy ataýly data aıasynda týberkýlezge qatysty mańyzdy máselelerdi ortaǵa saldy. Týberkýlez problemalary Ulttyq ortalyǵynyń dırektory Tileýhan Ábildaev 2014-2020 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasynyń týberkýlezben qarsy kúres baǵdarlamasy boıynsha jasalǵan, jasalyp jatqan jumystaryna toqtalyp ótti. Konferensıa barysynda Almaty qalasy Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń mamandary, Sanıtarlyq-epıdemıalyq saraptama men monıtorıń ǵylymı-zertteý ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Álim Mazǵutuly, Salaýatty ómir súrý saltyn qalyptastyrý problemalarynyń Ulttyq ortalyǵynyń dırektory Jámıla Erkinqyzy, Ortalyq Azıadaǵy USAID kompanıasy dırektorynyń orynbasary Devıd Braýn jáne ózge de bilikti mamandar túrli taqyrypta baıandama oqydy.
Sońǵy 10 jyldaǵy týberkýlezge qarsy arnaıy baǵyttaǵy jáne úzdiksiz sharalar elimizdegi turǵyndardyń týberkýlezge shaldyǵý kórsetkishin 54,9%-ǵa, al ólim-jitim kórsetkishin 77,4%-ǵa tómendetýge múmkindik berdi. 2014 jyly 2013 jylmen salystyrǵanda, aýrýǵa shaldyǵý yqtımaldylyǵy 9,5%-ǵa azaıyp, kórsetkishter 73,4-ten 66,4-ke deıin qysqardy. Al ólim-jitim kórsetkishi 16,1%-ǵa teń boldy. 100 adamǵa shaqqandaǵy kórsetkish buryn 5,6 bolsa, ol 4,7-ke deıin tómendedi.
Jalpy bir aı boıy týberkýlezge qarsy ashyq esik kúni ótkizildi. Turǵyndar kez kelgen ýaqytta mamandardan keńes alyp, densaýlyǵyn tegin teksertýge múmkindik aldy. Jáne «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasy sheńberinde de atqarylǵan jumystar boıynsha esep berildi. Resmı stastıkaǵa súıensek, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń sońǵy málimeti boıynsha jyl saıyn 8 mıllıon 600 myń adam týberkýlezge shaldyǵady. Bul esepke kópdárige tózimdi jarty mıllıon adamdy qosyp otyr. Jáne 1 mıllıon 300 myń adam jyl saıyn osy derttiń sebebinen kóz jumady.
«Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý uıymy týberkýlezben kúresti álemdik másele dep tanyp otyr. Osyǵan oraı biz bir aı boıy ashyq esik kúnin ótkizdik. Halyqqa týberkýlez máselesin jetkizýdi maqsat ettik. Halyqaraalyq uıymdardyń ókilderi men ózimizdiń áriptester atsalysty. Qandaı sharalar qoljetimdi, búgingi dıagnostıka men emdený múmkindikterin halyqqa kórsetkimiz keldi. Keshendi sharalar arqyly ólim-jitim kórsetkishin 70 paıyzǵa deıin tómendettik. Bul – memlekttik saıasattyń jemisi. Dárimen qamtý memleket búdjetiniń esebinen. Bizde sońǵy dıagnostkalyq jańalyqtardyń bári is júzinde qoldanysta bar. Tek Almaty qalasynda ǵana emes, barlyq oblystarda da qoljetimdi. Halyqaralyq uıymdarmen de tyǵyz baılanystamyz», - deıdi Týberkýlez problemalary Ulttyq ortalyǵynyń dırektory Tileýhan Ábildaev.
QR Prezıdenti men Úkimetiniń qoldaýynyń arqasynda týberkýlezben kúres sharalaryna bólinetin búdjet qarjysy jyl sanap kóbeıýde. 2014 jyly bul salaǵa
36244,5
mln teńge, al 2013 jyly35472,2
mln. teńge bólingen. Al sońǵy úsh jyldaǵy qyzmet búdjetiniń ósimi 12%-ǵa artty. Osy oraıda Ortalyq Azıadaǵy USAID kompanıasy dırektorynyń orynbasary Devıd Braýn týberkýlezben kúreste Qazaqstan bıliginiń belsendiligin aıtty. Qazaqstan jer kólemi óte úlken el bolsa da týberkýlezge qarsy kúreste barlyq aımaqtardy qamtı alyp otyr. Jalpy bul dertke kóp bolyp, birlese qarsy turýymyz qajet. Sondyqtan, biz aldaǵy ýaqytta da áriptestik qarym-qatynas ornatýǵa nıettimiz», - dedi Devıd Braýn. «Qazaqstanǵa – týberkýlezsiz bolashaq». Bul bıylǵy jyldyń basty ustanymy. Damyǵan elderdegideı Qazaqstanda da týberkýlezge shaldyǵý deńgeıin tómendetý negizgi maqsatqa aınalyp otyr. Elimizdiń búgingi tańda týberkýlezben kúres barysynda atqaryp jatqan sharýasyna DDSU mamandary da oń baǵasyn berdi. Eske sala keteıik, aqpannyń 17-19-y kúnderi QR Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń bastamasymen Qazaqstandaǵy týberkýlezdi epıdemıologıalyq baqylaýda ustaý baǵasy boıynsha Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý uıymynyń sarapshylary arnaıy taldaý jumystaryn júrgizdi. Olar otandyq týberkýlez salasyndaǵy aqparattyq júıe men ózge de esepterdi senimdi dep baǵalady. Jáne týberkýlez boıynsha aqparattar men statısıkalyq kórsetkishterdiń rastyǵyna kóz jetkizdi. Sondaı-aq, Almaty qalasynyń bas ftızıatry, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Nurlan Muqyshev «Týberkýlezge shaldyǵý deńgeıi jyl sanap azaıyp keledi. Bıylǵy jyldyń eki aıdaǵy qorytyndysyn aıtsam, týberkýlezge shaldyqqan balalar múldem kezdespedi. Adamdardyń óz densaýlyǵyna qaraýǵa degen jaýapkershiligi de joǵarylady. Biraq eshbir jerde tirkelmegen mıgranttar arasyndaǵy týberkýlez máselesi áli tolyq sheshimin tappady. Týberkýlezge ushyraǵan mıgranttar emdeleıin dese, ne qujaty, ne óze anyqtamalary joq» degen oıymen bólisti. Ózge de suraqtar boıynsha Týberkýlez problemalarynyń Ulttyq ortalyǵynyń baspasóz ortalyǵyna habarlasýǵa bolady:
