BUU ókili Ileın Konkıevıch degen áıel bizdiń memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqovamen kezdesip, «qazaqtar álemdegi 146 memlekettiń ishinen genderlik saıasatty iske asyrý jóninen alǵashqylar qatarynda, qazir 32-shi orynǵa shyqty» dep maqtaǵanda, men beıbaq qoryqqannan qol aıaǵym qaltyrap ketti. Óıtkeni, «Genderlik teńdik» qazaq áıelderin azǵyndyqqa ushyratý saıasaty ekenin jaqys bilem. Álqıssa, HIX ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń sońyna deıin Fransıa memleketi Eýropa memleketteriniń ishinen salaýatty, saýatty, bilim, ǵylym, qorǵanys, mádenıet, «toleranttyq» jaǵynan joǵary turdy. Baqtalas elderdiń kóre almaýshylyǵyn týǵyzyp, qalaıda fransýz ultyn joıyp, ekonomıkasyn quldyratý úshin san myńdaǵan quıtyrqy saıasatty júzege asyrdy. Birinshisi, ári negizgisi áıelderdi paıdalanyp, myńdaǵan jyldar boıy qalyptasqan otbasy ınstıtýtyn joıdy. Otbasy – memlekettiń tiregi, júregi edi. Otbasynyń uıytqysy árıne áıel. Áıeldi azdyrý úshin aqshany, quıtyrqy saıasattan da tartynbady. Olar Fransıanyń tehnologıa, bilim, ǵylymyn jetken jetistikterin oqyp, úırenip nemese jamandap áýre bolǵan joq. «Álemdegi eń sulý, ári aqyldy, kórkem fransýz qyzdary» degen ańyz shyǵardy. Sodan álemniń barlyq erkekteri aqshasy barlar, qatynqumar alaıaqtar, ury- qary, zalym, surqıalary aǵylyp, fransýz qyzdaryn qatyn qyldy. Fransýz basshylaryn ótirik maqtady. Máz bolǵan basyshylar; «Biz álemdegi eń toleranttyq, tynysh, yntymaǵy jarasqan, qarqyndap damyǵan el» dep kelimsekterge baspana, jumys berdi. Kelimsekter fransýz qyzdarynyń birin alyp, birin salyp, anada bir bala, mynada eki bala qalyp jatty. Tastalǵan, ajyrasqan qatyndar men shata, metıs, dúbárá balalardyń eline aınalyp shyǵa keldi. Bir ǵasyrǵa jetpeı urpaq azdy, ulttyq qundylyq kústálanyp fransýzdar baıaǵy ataq-abyroıdan jurdaı boldy. Áıel azǵan soń el tozady. Qazir birde -bir eldiń erkekteri: «Fransýz qyzdary álemdegi eń sulý qyzdar» dep ólse de aıtpaıdy. Qazir Fransıadan salt-dástúrin, ulttyq qadir-qasıetin saqtaǵan taza fransýz ultyn tappaısyz. Túgel derlik aralas neke, ajyrasqan, baısyz bala tapqan, lesbıanka, gomık, kári qyzdar, qoıyrtpaq, atala, alashubar otbasylar. Tobyrlardan týǵan urpaqtar eshqashan ózderi turyp jatqan memleketke onyń ıesi bolyp otyrǵan ultqa jany ashymaıdy. Kerisinshe jek kórip búldirýge daıar turady. Bes jyl buryn Fransıa qalalaryndaǵy jastardyń zobalańy. Keshke kóshege júz myńdap shyǵyp, dúkenderdi, saýda úılerin, keńselerdi tonap, myńdaǵan kólikti syndyryp, órtep, qansha qalanyń kúlin kókke ushyrdy. Álemdi tamsandyrǵan erkek ataýlynyń silekeıin aǵyzǵan fransýz qyzdary elge ne ákeldi? Fransıa degen aty bar zaty joq memleketi men ultyn máńgilikke joǵaltý qasiretin ákeldi. Eýropa men Amerıka memleketteri de osy saıqal saıasatqa ushyraǵandar. Kelimsekteri kóp turatyn el, barlyq ultqa ortaq bolady da kelimsek bılikke kelip ulttyq memlekettiń saıasatyn da, ulttyq reńin de ózgertip jiberedi. Mysaly, AQSH-ta keshegi satyp alynǵan qul negrlerdiń urpaǵy prezıdent bolyp otyr. Bolashaqta Eýropalyq elder birigip Amerıka sıaqty shtattarǵa bólinip «Eýropa» degen tobyrlar eline aınalady. Eýropada ár adam jeke tulǵa retinde, iship-jeıdi, kıinedi, bala týmaıdy, urpaqty oılamaıdy, óz qaraqan basy úshin ómir súredi. Túbi Eýropa musylman eline aınalyp ketýi bek múmkin. Óıtkeni, qazir júz myńdaǵan eýropalyqtar musylmandarǵa qarsy elden ketirý úshin ereýilderge shyǵyp jatyr. Biraq, bul áreketten túk shyqpaıdy, olar keshikti.Azıadan Taıland da Fransıanyń kebin kıdi. «Azıada taılyq qyzdar keremet sulý» degen ańyz tarady. Ótken myń jyldyqtarda Azıany dúr silkindrgen batyr da jaýjúrek taılyqtardyń urpaǵy erkegi maskúnem, gomık, qyzdary lesbıanka, jezókshelerge aınaldy. Amerıka, Eýropa erkegi taı qyzdaryn elderine aparyp oınas qatyn etti. Olardy «súıikti jarym» dep ertip júrmedi, úıinde malaı retinde ustady. Toı-tomalaqqa óz ultynyń qyzdaryn ertip apardy. Al, endi mynaǵan keleıik. Bizdiń Sábına deıtin sportshy qyzymyzdy qytaılyqtar qoly-aıaqqa turǵyzbaı maqtaý ústinde. Nege olaı?! Qazaqta Sábınadan ótken keremet sulýlar da jeterlik. Bul jerde Sábınanyń sulýlyǵy áńgime emes qytaı memleketiniń qyryq mıllıon erkekterine qazaqtan qatyn taýyp berý saıasaty búrkemelinip jatyr.Sondyqtan qyz – ultymyzdyń ary, abyroıy, ujdany el bolyp qorǵaıyq. Qurbandyq bolmasa nege sporttyq jetistikterimen, eńbegimen, bilimimen tanylǵan. qyzdardy maqtap shyǵarmaıdy. Sábınada munyń bireýi de joq qoı. Sheteldikterdiń; «qazaq qyzdary sulý, ádemi» dep ótirik maqtaǵanyna bıliktegilerdiń túsinigi jetpegenine qapalymyn. Sábınany Elbasynyń aldyna deıin qaı betterimen jelpildetip alyp bardy. Ne úshin? Aqymaqtyq. Qaı ata-babamyz óz qyzdaryn sheteldikterge kórsetip maqtanǵan edi. Maqtansa da alyńdar dep usynady ma, álde olar taýar ma edi, mal ma edi. Álde syrtqa kórsetip, maqtanyp satatyn óndirgen taýarymyz bolmaǵan soń arý qyzdarymyzdy usynatyn boldyq pa? Qazaqstannyń «brendi» endi qazaq qyzdary bolǵany ma? Sheteldikter solaı oılaıdy. Olar qazaq qyzyn ne úshin maqtaıdy. Óz qyzdary sonda jaman bolǵany ma? Nege qazaq qyzdaryn óz qyzdarynan joǵary qoıady. Bul shyn júrekten shyqqan shynaıy, meıirimdi baǵalaý emes – quıtyrqy saıasat.Shyn oılaryn jasyryp «Qazaqstanǵa jumys izdep» keldim» degen basqa ulttyń erkekteri; qytaılyqtar jylmyıyp, eýropalyqtar pańdanyp, orystar múláıimsip, ózbekter ıilip, qazaq qyz-kelinshekteriniń jatsa jastyǵy, tońsa kórpesi bolyp, qyz ba, áıel me qaramaıdy. Ózderin sondaı «meıirimdi, qaıyrymdy etip kórsetip, «siz» dep syzylyp, meıram saıyn gúl berip, syılyq áperip báıek bolyp, kirin jýyp, ústi- basyn jalap otyrady. Júregi jumsaq áıel zaty: «Qazaqtyń erkekterinen mynaý artyq qoı, erkek bolǵasyn báribir emes pe» degen topas túsinik boıyn jaılap, kúıeýi bary ajyrasyp, jigiti bary jigitin tastap, baıy joqtar qulaı súıip esterinen tanyp qalady. Árıne, bári emes birazy.Aýyldaǵynyń aýzy sasyq demekshi, qazaq jigitterine; «Bizdi álem baǵalap otyr» dep tóbeden oqyraıa qarap mensinbeıtin kúıge ushyraıdy. «Mata bóz atymen ótedi» demekshi sheteldik erkekterge jezókshe me, azǵyndyqqa ushyraǵan áıel me báribir. Masqaranyń basy emes pe? Alla Pýgachevanyń nemeresine shyǵady degen qazaqtyń qyzy ne boldy? Ultaraq sekildi tabanyna basyp júrdi de jylýy ketkesin laqtyryp tastady. Ókinishtisi, BAQ osy azǵyndyqty maqtap jazyp, jarnamalaǵanda qazaqtyń qansha qyzynyń sondaı ataqtynyń balasyna tıýdi armandady eken?Habardaǵy taqyrbas jýrnalıs pen ana fransýz she? Ekeýi de eshkimnen uıalmaı qazaqqa tanymal eki qatyndy ýaqytysynda paıdalanyp tastady da ketti. Nekeleskeni nekelesip, nekelespegeni oınas jasaıdy. Qazaq halqynyń soryna qazaq qyzdary jappaı shatalar týyp, qazaq ultynyń bolashaǵyna balta shabady. Shatalar – qazaq halqynyń myńdaǵan jyldar boıy Eýropany alaqanynda ustaǵan aıbyndy erjúrektigin, mádenıettiligin, órkenıettiligin ata -baba dástúrin maqtanysh tutpaıdy. Jóni túzý ata-anasy joq. Ulttyq tárbıe kórmegen, jeti atasy joq, aǵaıyn-týys, quda-jekjat, naǵashy-jıen, degennen múldem habarsyz máńgúrt, jat urpaq qaptap ósedi. «Biz qazaq emespiz, qazaqstandyqpyz» deıtin naǵyz solar bolady. Fransıa, Taıland túsken qurdymǵa qazaqtardy da túsirý aılasyn qazir álem boıynsha qolǵa alyp otyr. Bir dáleli, AQSH-tyń Ulttyq geografıa qoǵamy álem halqynyń: anatomıasyn, bet-álbetin, tulǵa-turpatyn, syr-symbatyn uzaq jyl zerttep eń sulý halyqty anyqtady. Zertteý 200 eldiń turǵyndaryn qamtydy Sorymyzǵa adamzat balasynyń eń sulýy – qazaq qyzdary eken-mys… degen habar oqydym. Qazaqstan qoǵamy, bılik, zıaly, jýrnalıs pen saıasatkerler arasynda bul «sumdyqqa» óremiz jetpeı qaldy. Bılik basyndaǵy, parlamenttegi, baıshykesh qazaqtyń áıelderi; qyzdarynyń páktigin, urpaqtyń saýlyǵyn saqtaýdyń ornyna sheteldikterge «usynyp» shaýyp júr.Qazaqstanda 2006 jyly genderlik saıasat jóninde alǵashqy zań qabyldanyp. Oryndalýy qatty qadaǵalandy. Nege, sonshalyqty bul bir eldiń ekonomıkasyn kóteretin zań ba edi. Álde qazaqtar eýropalyqtar sıaqty áıelderin qorlap alańdarǵa shyǵaryp júzdep, myńdap órtegen be edi? Joq, árıne. Sheteldikterdiń surqıa saıası aılasymen bolashaq urpaǵynyń ne bolsa ol bolsyn: «men bılikte júrsem boldy» degen áıelderdiń yqpalyn arttrý tásili bul. Endi on jylda áıelder ústemdikke kelip gomıkter men lesbıankilerge úılenýge ruqsat beretin zań qabyldaıdy. Áıelderdiń qolymen qazaq halqyn osylaı joıady. Sosyn óldiń qazaq.Japondardy ózimizge úlgi tutýymyz kerek. Ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary Japonıa bilim, ǵylym, mádenıetten álem aldynda ozyq elge aınaldy. Ulttyq genin saqtap, «jabyq esik» saıasatyn ustandy. Elge eshkimdi, eshqandaı erkekterdi kirgizbedi. Arysy týrıs bolyp kelgen sheteldikterdi baqylap otyryp qaıtadan shyǵaryp jiberedi. Sheteldikter: «álemdegi eń mádenıetti, eń sulý qyz japon qyzdary» dep álemge jar saldy. Biraq, aqyldy japondar ondaı aqymaq maqtaýǵa aldanbady. Salt-dástúri, qan tazalyǵy men ulttyq genin saqtaý arqyly eń úzdik elge aınalyp otyr. Sheteldik kelimsekterge «arzanqol jumysshy» dep qaraǵan bizder olardyń uzaqtan keıin jarylatyn bomba, qazaq ultynyń ajaly ekendigine aqylymyz ben saýatymyz jetpeı otyr.
"Alısher" esimdi qoldanýshynyń "Qamshy" portalyna jazǵan pikiri
