Kóp qabatty turǵyn úıden shyqqan azamat lıftini shaqyrdy. Kútti. Mindi. Jan tapsyrdy. Bul onyń sońǵy kúni, saǵaty, mınýty, sekýndy edi.
Álemde eń alǵash ret lıft 2012 jyly Taılandta qulap, bir adam qaıtys bolǵan. Taılandtyq azamat lıft toqtap qalǵan kezde óz kúshimen ashpaq bolyp, shahtaǵa qulap, mert boldy.
Iá, kúndelikti qoldanyp júrgen lıfttiń adam ólimine sebepshi bolatynyn bilsek te, mán bermeı jatamyz. Bıyldyń ózinde Qazaqstan boıynsha lıfttiń kesirinen ólim qushqan bir emes birneshe jaıt oryn aldy.
21 mamyr saǵat 23:30. Atyraý qalasy Almagúl yqshamaýdanyndaǵy kóp qabatty turǵyn úıdiń 15 qabytynan tómen túskisi kelgen eki jasóspirim ólim perishtesimen kezdesetinin bilmegen de shyǵar. Bul olardyń sońǵy ret lıftti qoldanǵan kezi, sońǵy kúni bolatyn. Eki jasóspirim mingen lıft 15-qabattan shahtaǵa qulaǵan. 14 jastaǵy jasóspirim sol jerde tilge kelmeı qaıtys bolsa, ekinshisi aýrýhanada túngi 01:08-de jan tapsyrdy. Ólimge sebep bolǵan − isten shyqqan lıft.
4-sáýir Aqtóbe qalasy. Jergilikti jýrnalıs Aızat Ábdisamat óziniń 3 jasar qyzymen lıftke minbek bolady. Alaıda ol tolyǵymen lıft kabınasyna kirip úlgermegen. Lıft jyldam tómen túsip ketip, Aızattyń aıaǵyn julyp áketken. 28 jastaǵy kelinshek óziniń 3 jasar qyzynyń kózinshe jan tapsyrdy. Áli kúnge deıin 3 jasar qyz «mama» dep aıta almaıdy. Turǵyndardyń sózinshe lıft osyǵan deıin de birneshe ret isten shyqqan kórinedi.
Qazirgi ýaqytta lıft áli jóndelmegen. Sebebi atalmysh lıftini jóndeýge ákimdiktiń de, turǵyndardyń da qarajaty jetpeıdi eken. Osyǵan baılanysty «Aqtóbe oblysy boıynsha lıfterge tekseris júrgizildi me?» degen suraqqa jaýap izdepAqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaevqa resmı hat joldadyq.
Aqtóbe oblysy ákimdiginiń jaýaby tómendegideı boldy:
«Aǵymdaǵy jyly Aqtóbe qalasy boıynsha 306 kóp qabatty turǵyn úıde ornalasqan 744 lıftilerge tehnıkalyq tekserý júrgizý úshin komısıa quryldy. Barlyq lıftiler lıftiniń ıeleriniń (PIK, PTB, kondomınıým) menshigi bolyp tabylady. Tekseris júrgizý barysynda 710 lıftiniń paıdalanýy ańyqtaldy. Jyl saıynǵy tehnıkalyq kýálandyrýdan 360 lıfti ótken, 384 lıfti jyl saıynǵy tehnıkalyq kýálandyrýdan ótken joq. Sondaı-aq, 23 zańdy tulǵa QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly Kodeksiniń 298 babyna sáıkes ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Kodekstiń 826 babyna sáıkes lıft ıelerine lıftilerdi paıdalaný kezinde zań buzýshylyqtardy joıý boıynsha sharalar qabyldaý týraly usynystar berildi.
Sonymen birge, Investısıalar jáne damý mınıstriniń 2014 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy №359 «Júk kótergish mehanızmderdi paıdalaný kezinde ónerkásiptik qaýipsizdikti qamtamasyz etý qaǵıdalaryn bekitý týraly» buıryǵyna sáıkes lıftiniń ıesi aqaýsyz qalpynda ustaýdy jáne ónidiristik baqylaý júıesin qurý arqyly qaýipsiz paıdalanýdy qamtamasyz etedi. Óndiristik baqylaý týraly erejeni ıesi nemese paıdalanatyn uıym basshysy bekitedi.
Óńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde qaıtarymdy tólem negizinde jergilikti búdjetten qarajat bólinip, Aqtóbe qalasynda «Turǵyn úı qoryn kútip ustaý» týraly bekitilgen. – Lıft qural-jabdyqtaryn modernızasıalaý erejesine saı, tozyǵy jetken lıftilerdi aýystyrý jumystary bastaldy, – deıdi Aqtóbe ákimidigi.
Qazirgi tańda, 5 lıftiniń jobalyq-smetalyq qujattamalary ázirlenip, RMK «Memsaraptama» joldandy.
Qosh, Aqtóbe oblysyndaǵy lıft ákimdik tarapynan tekseristen ótken. Alaıda oblys boıynsha barlyq lıfter sapaly dep aıta almasymyz anyq. Sebebi, bıylǵy jyldyń ózinde Aqtóbe oblysy boıynsha ólimge ákelip soqtyrǵan bir emes eki jaǵdaı tirkelgen.
Al lıftegi ólimge kim jaýapty? Durys jóndeı almaǵan mehanık pe, álde lıftti jasap shyǵarǵan kompanıa basshysy ma?
Aızat qaıtys bolǵan lıfttiń egesi «Jańabekov servıs» JSHS-nyń negizin qalaýshy Kenen Jańabekov pen Aqjan Jarylqasymovqa sot sheshim shyǵardy. Sot úkimine sáıkes, Jańabekov shartty túrde 4 jylǵa sottalsa, mehanık Aqjanov 4 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Ol jazasyn qaýipsizdik mekemesinde óteıdi. Aqjanovty sot zalynda qamaýǵa aldy.
Atalmysh jaıttan keıin «Jańabekov servıs» JSHS jumysyn jalǵastyra bermek. Bul týraly kompanıa ókili bizdiń saýalamyzǵa jaýap berdi.
– Bizdiń kompanıa óz jumysyn jalǵastyra beredi. Qazir oblys boıynsha bizdiń kompanıaǵa tıesili lıfterdi qaıta tekserip jatyrmyz. Sot úkimine sáıkes mehanık 4 jylǵa sottalyp, Kenen Jańabekov shartty túrde jazalandy, – dedi kompanıa ókili.
Al shartty jazaǵa tartylǵan Kenen Jańabekovtiń ózimen sóılesý múmkin bolmady. Kompanıa qyzmetkeriniń aıtýy boıynsha, ol bolǵan jaǵdaıdan keıin áli óz-ózine kele almaı júrgen kórinedi.
Aıta keter bolsaq, kóp qabatty turǵyn úıdegi isten shyqqan lıfterdi jóndeý úshin ákimdik qarajat bóledi. Alaıda belgili bir sharttar bar. Turǵyndardyń 70 paıyzy lıftti jóndeý úshin kompanıa men ákimdik taǵaıyndaǵan qarajatty óz qaltalarynan shyǵaryp, jınap berýi qajet. Turǵyndar qarajat jınap bergennen keıin qalǵan qarjy memlekettik búdjet esebinen tolyqtyrylady. Eger turǵyndardyń 70 paıyzy buǵan kelispegen jaǵdaıda memlekettik búdjetten qarajat bólinbeıdi.
Al Aızat Ábdisamattyń ólimine sebepker bolǵan úıdiń lıfti nege áli kúnge deıin jóndelmegen?
«Jańabekov servıs» JSHS ókili Aızat Ábdisamattyń óliminen keıingi lıftiniń nege áli kúnge deıin jóndelmegeniniń sebebin bylaı túsindirdi.
– Biz jınalys jasamaq bolyp, turǵyndardy túgel shaqyrdyq. Alaıda turǵyndar jıynǵa túgel qatyspady. Sol sebepti biz ár úıge baryp, jaýap alyp, barlyq talap-sharttardy túsindirip jatyrmyz. Ókinishke qaraı, turǵyndar bul talaptarǵa ázirge kelisim bergen joq, – deıdi «Jańabekov servıs» JSHS-nyń ókili.
Qaýipsizdik turǵyndarǵa kerek pe, álde kompanıa ıesine me?
Rasynda da osyndaı kezde turǵyndardyń salǵyrttyǵyna, óz ómirine degen jaýapkershiliginiń joqtyǵyna qaıran qalasyń. Barlyq jaǵdaıda kompanıa ǵana jaýapty bola bermeıdi. Sebebi, lıftiniń 10 shaqty jyldan keıin eskiretini belgili. Al ony qaıta jóndeýden ótkizýge kompanıa óz qaltasynan qarajat shyǵarsa, olar shyǵynǵa ushyraıtyny logıkalyq turǵydan túsinikti dúnıe. Kópqabatty úıdiń turǵyndarynda lıftini kompanıa jóndeýge mindetti degen túsinik bar. Biraq olaı emes. 10-15 jyldan keıin lıft mindetti túrde kúrdeli jóndeýden ótýi qajet. Al lıftini kúrdeli jóndeýden ótkizý úshin kompanıaǵa qarajat qajet. Osy kezde turǵyndardyń kóbisi óz ómirleriniń qaýipsizdigi úshin tóleý kerek aqshany berýden bas tartyp jatady. Biraq sol lıftiden bireý-mireý zardap shekse, kompanıa men ákimdikti kinálaıdy. Ókinishtisi de osy...
Bul oqıǵa burynǵysynan ózgerek...
Qańtar aıy... 16 jastaǵy jasóspirim Aqtóbe oblysy Lısakovsktegi lıftterdiń birine mingen. Kenetten lıft toqtap qalady. Jasóspirim lıftini óz kúshimen ashpaq bolǵan kezde, kabına shahtaǵa qulaıdy. Jasóspirim tilge kelmeı qaıtys boldy.
Esińizde bolsyn, eger siz mingen lıft aıaq astynan isten shyǵyp, toqtap qalsa, eshýaqytta «óz kúshimmen lıftini ashamyn» dep oılamańyz.
Barlyq lıft arnaıy ustap turatyn mehanızmmen jabdyqtalady. Lıft qalyptaǵy jyldamdyqtan artyq qozǵalysqa tússe, mehanızm ony avtomatty túrde tejeıdi.
Eger siz óz kúshińizben lıftti ashpaq bolsańyz, kabınany ustap turǵan tejeýish isten shyǵyp, lıft shahtaǵa qulaıdy.
Lıft toqtap qalǵan jaǵdaıda ne isteý kerek?
Birinshi sabyr saqtańyz. Oılanbaı jasaǵan kez kelgen is-áreket sizdiń ómirińizge qaýip týdyrýy múmkin. Keıin «Dıspecherdi shaqyrý» túımesin basyp, kútińiz. Syrttaǵy adamdardy da kómekke shaqyryńyz.
Lıftegi basty erejeler:
Kishkentaı balalardyń jalǵyz ózine lıftini qoldanýǵa ruqsat bermegen jón.
Kabınaǵa birinshi eresek adam sodan keıin bala kiredi. Al shyǵar kezde kerisinshe, birinshi bala sodan keıin eresek adam shyǵady.
Lıftige mingennen bastap qaýipsizdik úshin balanyń qolynan ustap turǵan jón.
Lıftide oınaýǵa, sekirýge, túımelerdiń barlyǵyn basýǵa qatań tyıym salynady.
Kishkentaı balalarǵa lıft toqtap qalǵan jaǵdaıda ne isteý kerektigin túsindirińiz.
Balalarǵa bóten adammen lıftige minýge bolmaıdy.
Jeńil arbadaǵy balańyzdy qolyńyzǵa alǵannan keıin ǵana lıftige minińiz. Al lıftten túser kezde jeńil arbany shyǵarǵannan soń ǵana balańyzben birge kabınadan shaqqan durys.
Lıftide qaýip týsa, ne isteý kerek?
Lıftke úsh adam mindi. Bir-birin múldem tanymaıdy. Olardyń bireýi ákki qylmysker. Qylmyskerge eki adamdy tonap, óltirip ketýge birneshe mınýt jetip artylady. Lıftini basqa bireý qoldanǵansha qylmysker qashyp qutyla alady.
Iá, lıft – qylmyskerler úshin eń tıimdi oryn. Sebebi qylmyskerler birneshe mınýttyń ishinde lıfttegi adamǵa qalaǵanyn isteı alady. Siz sondaı qylmyskermen birge lıftke mindińiz. Ne isteý qajet?
Mamandardyń aıtýy boıynsha, mundaı jaǵdaıda lıfttiń barlyq túımelerin basyp tastaý qajet. Sebebi lıfttiń ár qabatqa toqtaýy siz úshin úlken múmkindik.
Lıftti kúndelikti qoldaný adam densaýlyǵyna zıan ba?
Lıfttegi adam densaýlyǵyna zıan bakterıalardyń sany ájethanadaǵy bakterıalardan birneshe ese kóp. Sol sebepti lıftti qoldanǵannan keıin qoldy mindetti túrde jýý kerek nemese ylǵal maılyqty qoldanǵan jón. Imýnıteti álsiz adam lıftti qoldanǵan boıda aýrý juqtyrýy múmkin. Sol sebepti mamandar lıftiden góri baspaldaqty qoldanýǵa keńes beredi. Sebebi,lıftte aýrý juqtyrý yqtımaldyǵy joǵary. Taǵy bir eskerý kerek jaıt, kúndelikti kúıbeń tirlikte kez kelgen adam fızıkalyq jattyǵýlardy jasaı bermeıdi. Al aǵzadaǵy qan aınalymyn jaqsartý úshin adam únemi sportpen aınalysýy qajet. Al lıftiden bas tartý arqyly siz aǵzańyzdyń qan aınalymyn jaqsartyp, densaýlyǵyńyzdy túzeı alasyz. Lıftten bas tartyp, baspaldaqpen júrińiz! Sol kezde siz ómirińiz úshin de, densaýlyǵyńyz úshin de ýaıymdamaıtyn bolasyz. Sondyqtan jaqsylap oılanǵanyńyz durys bolar. Lıftke minip, ómirmen qoshtasqannan, baspaldaqpen júrińp. salaýatty ómir súrgen artyq emes pe?
