Almatyda Elbasynyń búgin tańerteń jarıalanǵan «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasyn tarıhshylar, jazýshylar men qoǵam qaıratkerleri qyzý talqylady. Olar biraýyzdan mańyzy mol qujattyń der kezinde jarıalanǵanyn aıtty. Al maqaladaǵy alty iri jobany júzege asyrý – elimizdiń tereń tarıhy men mádenıetin keńinen nasıhattaýǵa mol múmkindik beredi deıdi tarıhshylar. Basty maqsat – tól tarıhyn baǵalaıtyn jas urpaq tárbıeleý. 

Almatyda Elbasynyń jańadan jarıalanǵan maqalasyn talqylaý úshin zıaly qaýym ókilderi jınaldy. Bul mańyzdy qujat bir jarym jyl buryn jarıalanǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynyń jalǵasy. Aıta ketsek, Prezıdenttiń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy eki bólimnen turady. Birinshisi «Ult tarıhyndaǵy keńistik pen ýaqyt» dep atalady. Onda Elbasy qazaqta kıeli sanalatyn jeti qazynanyń jeti qyryn táptishtep aıtyp, mán-maǵynasyn ashyp túsindiredi. Ásirese, tekti janýar jylqyǵa keńirek toqtalypty. Sondaı-aq, qazaqtyń tylsym tabıǵaty nazardan tys qalmady. Osylaısha jahandyq tarıhtaǵy óz rólimizdi durys paıymdaýǵa shaqyrdy.  

«Úlken irgeli saýaldardyń bárine álemniń aldynda jaqsy jaýaptar bergeni ulttyń damýy, ulttyń ózin saqtaýy, ózin-ózi qorǵaý, ishki tutastyǵymyzdy, syrtqy abyroı bedelimizdi saqtap qalýdyń birden-bir kózi. Ústimizge kıgen kıimimiz, oılaý júıemiz, sanamyzdyń deńgeıi, ulttyq sıpatymyz, sonyń bári Prezıdent maqalasynda keńinen talqylanǵan eken», – dedi QR Eńbek sińirgen qaıratkeri Nurlan Orazalın.

«4 altyn adam tabyldy. 4 altyn adamnan bizdiń tarıhymyzǵa qandaı jańa júıe kirdi? Basqa el 1 teńge taýyp alsa, sol arqyly tarıhyn 5 ǵasyr, 10 ǵasyrǵa jyljytyp jatady. Tarıhty bilmeı, qalaı birigemiz? Qalaı bizdiń baýyrmaldyǵymyz oıanady? Oıanbaıdy ǵoı. Osylardyń bárin oılaný kerek. Muny birinshi tarıhshylarǵa másele etip qoıý kerek. Olardy bálkim jeke jınaý kerek shyǵar. Biz qaı ýaqytta endi qozǵalamyz degen máseleni aıtý kerek», – dedi jazýshy Beksultan Nurjekeev.

Al maqalanyń ekinshi bólimi aldaǵy ýaqytqa baǵyt-baǵdar beredi. Elbasy tól tarıhymyzdy baǵalap, jańǵyrtýǵa arnalǵan naqty 6 tapsyrmany júktedi. Onyń qatarynda ejelgi dáýirden qazirgi zamanǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn «Arhıv-2025» atty jeti jyldyq baǵdarlamasyn jasaý, 2019 jyly Túrkitanýshylardyń dúnıejúzilik kongresin uıymdastyrý, ataqty tarıhı tulǵalarymyz ben olardyń jetistikteriniń qurmetine ashyq aspan astynda «Uly dalanyń uly esimderi» saıabaǵyn ashý, sondaı-aq, «Uly dala» degen ataýmen ejelgi óner jáne tehnologıalar murajaıyn ashý syndy tarıhı ári mańyzdy mindetter bar.

«Prezıdent arhıv máselesine kóńil aýdarypty. «Arhıv-2025» degen másele qoıǵan eken. Ondaǵy Prezıdenttiń oıy – biz áli de bolsa, arhıvimizde saqtaýly otan tarıhyna baılanysty betterdi ashýymyz kerek. Halyqqa jetkizýimiz kerek. Men óz basym ony qatty qoldaımyn. Bizdiń arhıvimizde áli de bolsa ashylmaǵan paraqtar, better jatyr. Ulttyń qasiretti tarıhy jatyr», – dedi tarıh ǵylymdarynyń doktory, akademık Mámbet Qoıgeldi.

«Sondaı-aq, «Uly dala esimderine» toqtalsaq, Tomırısten bastap, keshegi Ahmet Iassaýı jóninde áli kúnge deıin durys kitap shyqqan joq. Aýdaryp jatyrmyz. Ana jaqtan aýdaramyz, myna jaqtan aýdaramyz. Biraq ál-Farabıdyń murasyn áli tolyqqandy ákele alǵan joqpyz. Áli kúnge deıin qazaqshaǵa aýdaryp shyǵara alǵanymyz joq. Qazaq oqyrmandary ál-Farabıdiń kim ekenin áli kúnge deıin bilmeıdi», – dedi M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Kenjehan Matyjanov.

Elbasy qorytyndylaı kele, bul bastamalardy «Rýhanı jańǵyrý» jalpyulttyq baǵdarlamasy sekildi jemisti júzege asyrýǵa shaqyrady. Ótkendi maqtan tutyp, búginin naqty baǵalaı bilý jáne bolashaqqa oń kózqaras tanytý – elimizdiń tabysty bolýynyń kepili dedi maqala sońynda.

«Rýhanı jańǵyrý» men «Uly dalanyń jeti qyry» arasynda úlken dúnıeler aıtyldy. Bul endi Uly dalanyń qasıetin, uly dalanyń kıeli ekenin bárimiz de aıtýymyz múmkin. Biraq Elbasynyń aýzynan aıtylýy biz úshin úlken ulaǵatty dúnıe boldy. Aqyn retinde rıza bolǵanym, Dombyra kúnin atap ótýi. Dombyra degen ne? Dombyra – qazaq. Dombyra – el», – dep pikir bildirdi QR Eńbek sińirgen qaıratkeri, aqyn Shómishbaı Sarıev.

Ortaq oı aıtyp, pikirlerimen bólisken zıaly qaýym ókilderi maqalanyń mánin ashyp, dúıim jurtqa jan-jaqty etip túsindirýge basymdyq bermek. Ulttyq qundylyq pen tamyry tereńde jatqan tarıhymyzǵa qatysty maqaladaǵy mindetterdi bılikpen birge oryndaýǵa da nıetti ekenderin aıtyp tarqasty.