Ótken aptada Brent markaly munaı baǵasy rekordtyq kórsetkishke deıin tómendep bareli 54,97 dollarǵa baǵalandy. Osy salanyń sarapshylary «2017 jyldyń qyrkúıek aıynan beri munaı baǵasy bulaı tómendemegen» dep otyr.
Reseılik ekonomıs-sarapshylardyń paıymdaýynsha, 2019 jyldyń qańtar aıynda-aq qara altynnyń baǵasy 40 dollarǵa deıin tómendeýi ábden múmkin. Reseıdegi «Vzglád» ekonomıkalyq saraptaý ortalyǵynyń mamany Irına Vıktorovanyń aıtýynsha, keler jyly munaı baǵasynyń kúrt tómendeýine birneshe sebepter bar. Bul rette ol «qazir munaı óndirý kólemin táýligine 1,8 mln barelge jetkizý jaıy jıi qozǵalady. Bul degenińiz - alty aıdyń ishinde munaı óndirý kólemi 100 mln barelden asyp ketetinin kórsetedi. Suranystyń azdyǵyna qaramastan Saýd Arabıasy men AQSH munaı óndirý kólemin shektemeı otyr. Buǵan qosa Qytaı ekonomıkasy da álsirep ketti. Álemdik ekonomıkaǵa qysym túsýde. Sondyqtan munaı baǵamy keler jyldyń qańtar aıynda-aq 40 dollarǵa tómendeýi ábden múmkin» - dedi.
Otandyq mamandar bul rette Reseı sarapshysy pikiriniń jany bar ekenin alǵa tartty. Ekonomıka ǵylymynyń doktory Maral Tórtenovanyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta bizdiń atqarýshy bılikke munaı baǵasynyń tómendeýine tótep beretin ekonomıkalyq baǵdarlamalarmen jumys isteýge týra keledi.
«2018 jylǵy naryqqa shyǵarylǵan munaıdyń kólemi 2017 jylǵy shyǵarylǵan munaıdan 2,8 mln barel artyq. Munaı óndirýshi elderdiń munaıdy satylymǵa kóptep shyǵarýy jaǵdaıdy osyǵan ákeldi. Qazir qaısybir sarapshylar «AQSH, Lıvıa, Saýd Arabıa birigip kelisimge kelip Reseı men Qytaıdy tuqyrtý úshin osylaı istep otyr. Kezinde Keńes ókimetin kúıreter tusta AQSH týra osy saıasatty ustanǵan. Ol kezde munaıdyń baǵamy 20 dollarǵa deıin túsip ketken» degendi alǵa tartady. Óz basym, máseleniń astary tek munda ǵana emes ekenin aıtqym keledi. Qazir AQSH-tyń syrtqy qaryzy kóbeıip ketti. AQSH-ta iri-iri kompanıalardyń bankrotqa ushyraýy jıiledi. Endi búdjeti kemigen AQSH osy tyǵyryqtan shyǵý úshin iri kólemdi munaı óndirip tabysyn eseleýge tyrysty. Biraq bul da alpaýyt eldiń kirisin eseleı qoımady. Naryqta shıki munaıdyń kóbeıýi taǵy bir daǵdarystyń bolatynynan habar berip otyr. Sondyqtan bizdiń atqarýshy bılikke osy daǵdarysqa tótep beretin ekonomıkalyq baǵdarlamamen jumys isteýge týra keledi», - deıdi ekonomıs-ǵalym Maral Tórtenova.
Jalpy, munaı baǵasynyń keri ketýi valútalar baǵamyna da, jalpy ishki ónimge de, ekonomıalyq reıtıńke de keri áser etetinin biz buǵan deıin de jazyp keldik. Sarapshylar naq qazir munaı baǵasyn retteý OPEK-ke de qıyn bola túsetinin alǵa tartty. Buǵan qatysty «Barometr» ortalyǵynyń ekonomıs-sarapshysy Dáýren Aryn «bir-eki jylda munaı baǵasy retteledi deý qıyn» deıdi.
«Bir-eki jylda munaı baǵasy turaqtalady dep aıtý qıyn. Munaı baǵasyn retteýge qazir OPEK-tiń de kúshi kele qoımaıdy. Búginde AQSH-tyń munaı termınaldary Irak pen Lıvıanyń arzan munaıyna tolyp tur. Amerıkanyń ózi de munaı óndirýde, Saýd Arabıasyn qýyp jetip birinshi orynǵa kóterildi. Moıyndaý kerek, álem ázirge AQSH-tyń qas-qabaǵyna qarap bet túzeıtini belgili. Demek, AQSH munaı baǵasyn retteýge ózi kirispese, jaǵdaı qıyndaı bermek. Ol ásirese, búdjetin munaıdan túsken túsimmen toltyryp otyrǵan kóptegen elderge soqqy. Qazaqstanǵa da jeńil bolmaıdy. Úkimet «pesımısik senarıge daıynbyz» dep búdjetti josparlap qoıatyny belgili. Qazir munaı kem degende 30 paıyzǵa arzandady. Budan da túsýi múmkin. Demek, búdjetimiz 30 paıyzdyq paıdadan qaǵyldy degen sóz. Qashan munaıǵa suranys pen usynys teńesedi, sol kezde qara altyn qaıtadan kúshine enedi. Ázirge munaı baǵasy turaqtanady dep aıtý qıyn. Burynǵy barelli 150 dollar turatyn munaıdyń dáýreni ótkenin túsinýimiz kerek. 2018-2020 jyldardaǵy el búdjetin bekitkende bizdiń Úkimet munaı baǵamy 60 dollar bolady dep boljady. Álem sarapshylary keler jyly munaı baǵasy 50-40 dollarǵa deıin túsedi dep otyr. Demek biz úshin daǵdarysqa tótep beretin myqty jobalardy oılastyrýǵa týra keledi», - dedi Dáýren Aryn.
Qarlyǵash Zaryqqanqyzy
