"Qazir saýatty jazý úlkeeen problemaǵa aınaldy. Ony qoıshy, sóılemdi durys quramaıtyndar kóp. Myna bala qartaımaı jatyp, qaıǵyrdy demeńiz. Osy ýaqytqa deıin oqyǵan teksterimde jıi kezdesetin myna kemshilikti aıtqym kelip tur. "Bolý" etistigi retsiz qoldanylady.
Eshkimge saýsaq shoshaıtqym kelmeıdi. Biraq óte joǵary deńgeıli mátinnen bastalyp, qarapaıym tilshiniń jańalyǵyna deıin "bolý" shekten tys ári retsiz paıdalanylady.
Jıi kezdesetin qateniń biri - "*** bolady" tirkesi. Máselen, "Bıyl 32 mıllıard teńge bólinetin bolady", "Jańa ǵımarat boı kóteretin bolady", "arttyratyn bolady", "qamtıtyn bolady" dep kete beredi. Osy sóılemderge "bolady"-ny qosaqtamaı, "bólinedi", "boı kóteredi", "arttyrady", "qamtıdy" desek, maǵyna ózgermeıdi. Qaıta sóılem qazaqylana túsedi.
Ekinshi qate - "bolý" etistigin bir sóılemde birneshe ret qoldaný. Tavtologıany sýqanym súımeıtinin bilesizder. Onyń ústine, mátin qarapaıym áleýmettik jelige nemese chatta jazylǵan jaýap bolsa meıli eken. Bildeı saıt (gazet, tv, mekeme dep qalaǵanyn qoıyp oqyńyz) "bolý"-dy bir sóılemde birneshe ret qoldanýy aqylǵa qonymsyz. Solardyń tilimen aıtqanda, "bolý bolmasa, mátinderińiz durys emes bola ma?"
Máselen, "aparǵan qaryzdaryńyz bolsa, neǵurlym saq bolý qajet", "buny boldyrmaýǵa da bolady", "aıtysta profesor bolsyn, al Dımashta jumysy bolmasyn" dep jalǵasyp kete beredi. Bul sóılemniń bárinde "bolý" beı-bereket qoldanylyp tur. Onyń ornyna "qaryzyńyz bolsa, neǵurlym saq júrý qajet", "buny boldyrmaýdyń joly bar", "aıtysta profesor bolsa da, Dımashta sharýasy qansha?" dep jiberseńiz qatyp keter edi. Solardyń tilimen aıtqanda "mundaı qatelikti boldyrmaýǵa bolar edi".
Úshinshi qate - "bolý"-dy ár sóılem saıyn qoldaný. Mysaly, "Eńbek kitapshasyn qalaı alýǵa bolady?" dep birinshi sóılemdi jazdyńyz delik. Ekinshi sóılemde "Ol úshin jeke kýáligińiz bolsa jetkilikti" dep jalǵastyrdyq dep esepteıik. Bylaı qarasańyz, sóılemderde alyp bara jatqan qate joq. Biraq baıqasańyz, ekeýinde de "bolý"-dy qoldanǵan ekenbiz. Sizderge qaıdam, maǵan mundaı tekster Jambyl oblysyndaǵy Býrylbaıtal trassasy sekildi áser etedi. Iaǵnı, shoqyraqqa túsip ketkendeı sezim qaldyrady.
Tórtinshi qate - "bolyp tabylady". Bul týraly kóp aıtylǵan. Qaıtalap jatýdyń qajeti joq.
Besinshi qate - "bolý"-dy jalpy mátinde jıi qoldaný. Úshinshi pýnktpen birdeı munda da.
Endi qaıtpek kerek? Mátin terip tastadyńyz. Onyń ishinen "boladynyń" bárin qalaı durystap shyǵamyz?
Negizi munyń ońaı joly bar. Word-ta Ctrl+F knopkalaryn basamyz. Sol jaqtan faıldan izdeý terezesi ashylady. Sol jerge "bol" dep jazamyz. Výalá! Mátindegi "bol..." dep bastalatyn búkil sózdi taýyp beredi. Sodan keıin árqaısyna baryp, rettep, kedir-budyryn durystap jiberemiz.
Aıtpaqshy, eshkim týyla sala "master" bolyp ketpeıdi. Bárimiz de "bolý"-dy jıi qoldandyq. Keıin bul kemshiligimizdi túzedik. Eń bastysy der kezinde eskere bilý kerek. Maǵan muny eskertken - jýrnalısıkadaǵy ustazym Ǵabıt aǵa Músirep edi."
Usynǵan: Maqpal Sembaı
