Kúndelikti ómirimizde kezdesip júrgen mańyzdy bir másele ol – ósek.
Ósek – adamdar arasynda bir-birine taralatyn jalǵan aqparat. Ósek kez kelgen adamdar arasynda júredi:meıli ol baı, orta sharýa, kedeı bolsyn. Sonymen qatar, bazardaǵy saýdagerlerdi aıtpaǵannyń ózinde, joǵarǵy jaqta otyrǵan sheneýnikten bastap, mekteptegi eden jýatyn jandarǵa deıin ósektiń ne ekenin jaqsy biledi. Jasyratyn eshteńe joq, qazirgi kezde qyzdardy qoıyp, jigitterdiń ózderi ósekke jaqyndyǵyn baıqatyp qalyp júr. Bul degenińiz, jigittirdiń ózi asúıden ári shyǵa almaıtyn halge jetkenin ańǵartady. Keı jandar osy ósektiń arqasynda ósse, keı adamdar bunyń arqasynda óshedi. Onyń túrli sebepteri bar. «Qamshy» portaly usynǵan maman pikirine zer salyp kórińiz.
Jaqynda baqytty turyp júrgen jas otbasy bolmaıtyn nársege urysysyp qalady. Kúıeýi ashýǵa berilip, osy ýaqytqa deıin kórshilerinen jáne anasynan estigen ósek pen jalany áıleline jabady. Bundaı jalaǵa shydamaǵan áıeli otbasyn tastap,ekeýi aıyrylysyp ketedi. Osy kezde biz ósek pen jalanyń ara jigin ajyratyp alýymyz kerek. Ol ekeýi eki bólek nárse. Osy sıaqty kóptegen el ishinde túıitkildi sheshimin tappaǵan mysaldar kóp.
Ósekshini psıhologıalyq turǵyda sıpattasaq - bul taza sımbıoz, ıaǵnı energetıkalyq qan ishýshi(vampır). Energıasy joǵary, joly bolǵysh adamnyń qyzǵanyshpen kóre almaýshylyqpen jáne ósekpen aldyn kesedi.
Bundaı ósekshi adamar- kóbinese joly bolmaıtyn, ómirde ózin tappaǵan, sonymen qatar, jalǵyz bastylar . Olar óz negatıvi men jamandyǵyn ózgege quıý arqyly jeńildep qalady. Al qabyldap, tyńdaǵan adam sonyń túıtkilinen shyǵa almaı ýaıymdap, (nege?) degen suraqtyń jaýabyn izdep bas qatyryp, mańyzdy degen isterinen qalyp júredi.
Úsh túrli ósek bolady olar:
- Tolyq oıdan quralǵan. Iaǵnı tolyq shyndyqqa janaspaıtyn negizden quralǵan.
- Shyndyqty burmalaý. Qolda bar faktilerdi anyqtap, biraq «tanymastaı» ony qate túsindirý jáne jetkizý.
- Shyndyqty aıtý. Sondaı-aq, ony qaýeset dep ataıdy, bul jaǵdaıda ósekshi bilgenin muqıat jasyratyn bolady. Biraq shyndyq keıin ashylady.
Siz ósekke ilingen bolsańyz, mańyzdysyn anyqtap alyńyz. Shyndyq pa, oıdan quralǵan ba, álde burmalanǵan ósek pe? Sodan keıin baryp sheshim shyǵaryńyz.
Negizi ósekti adam ár-túrli qabyldaıdy. Keı adamdar ózine aıtylǵan ósekterden rahattanady. Psıhologıada bundaı adamdardy demonstrantty deıdi. Ol ózin el ortasynda júrgenin sezinedi. Osy arqyly óznie qýat alady.
Alaıda ósekten japa shegetinder de bar. Olardyń ózin eki sanatqa bólemiz.
Birinshi sanattaǵy – taqýaly (pedantıchnyı) adamdar. Olar teris nársege kóp kóńil aýdaratyndar. Ózi jaıly ósek taraǵanyn bilse, ýaıymǵa salynyp, sol jaıynda kóp oılanady. Ósekterdiń barlyǵy osyǵan qarata aıtylsa, aıaǵy ashýǵa berilip, yza- kek paıda bolyp, óz densaýlyǵyna zıan keltirip alýy ǵajap emes.
Ekinshisi sanattaǵy – úreıli (trevojnyı) adamdar. Olar ózderin senimsiz sezinetin, óz deńgeıi men tujyrymdamasyn tómen sanaıtyndar. Bundaı adamdardyń boıynda únemi qorqynysh bolady. Sebebi ózine qarata aıtylǵan ósekten qorqyp júredi. «Eger men jaıynda aıtylǵan ósekke senip qalsa, menimen aralasýyn toqtatady, men nashar adam bolǵanmyn» dep oılaıdy. Bundaı ýaıym- qaıǵy jaǵdaıy arty júıke júıesiniń aýrýyna ákep soǵady.
Ósekke ilingen jandarǵa mynadaı psıhologıalyq keńes:
* Eger adam ósekke ilinip, ózin qoıarǵa jer tappasa, eń birinshi psıhologtyń kómegine júginsin. Ondaı múmkindik bolmasa, taza aýaǵa shyǵyp tynystaǵany durys.
* Biraz oı júgirtip anyq qanyǵyna jetsin. Kim aıtyp jatyr, ne aıtyp jatyr, ol meniń ómirime áser ete me degen suraqtar qoısyn.
* Óziniń kóz aldyna elestete otyryp, aınalasyna qamal (stena) salsyn. Meıli ol qysh, taqtaı, áınek jáne tas bolsyn. Osy arqyly ózin qorǵanyshtyń ishinde otyrǵanyn sezinedi.
* Aıtylǵan áńgimege nazar aýdarmaýǵa, sonymen qatar, ósekshilermen áńgime- dúken, saýyq qurmaýǵa ózin daǵdylandyrý kerek.
Bul ómirde ósekke ilinbeımin degen bos áńgime. Tirshilik bar jerde ósek te bar. Álsizdik tanytsańyz, artyńyzdan neshe túrli áńgime de eredi. Olarǵa qarsy shyqsańyz ózińizge dushpan taptym deı berińiz. Bir jaǵynan olardy da túsinýge bolady. Tabıǵaty solaı jaralǵanyna qarsy qaıda bara alady? Sonymen qatar, ishi pysqan, jumysy joq bos adamdar ósekten basqa nemen aınalysýy múmkin?
Ermek Nurymov
