6-shy TAPSYRMA

QR Úkimeti 2013 jyldyń 1 shildesine deıin:

- 2020 jylǵa deıingi biliktiliktiń ulttyq júıesin kezeń-kezeńimen ázirleý Josparyn daıyndap, qabyldasyn;

- JOO-lar men kolejder túlekteri úshin biliktilikti bekitýdiń táýelsiz júıesin qurý jónindegi jumystardy belsendirek júrgizsin

s) Eńbek daýlarynyń aldyn alý, eskerý jáne retteý

Búgingi kúni Qazaqstanda eńbek daýlary men janjaldaryn retteý, eskerý jáne aldyn alý tetikteri jaqsy damı almaı otyr.

Árıne, múldem kıkiljińsiz qoǵam bolmaıdy, biraq biz mundaı táýekelderdi barynsha azaıtýǵa umtylýǵa mindettimiz.

Birinshiden, búginde óndiristegi eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etý men baqylaý jumystaryn kúsheıtý qajet.

Eńbek jónindegi memlekettik ınspeksıa zańǵa sáıkes jumys berýshige bir aı buryn eskerte otyryp, jumysshynyń shaǵymy nemese jasalǵan jospar boıynsha baqylaýdy júzege asyra alady.

Mundaı tekserý jaǵdaıynda onyń ótkirligi men kútilmegendik máni tómendeıdi. Ádette, jumys berýshi eńbek sharttaryn saqtap otyrǵan sekildi áreketter jasap úlgerip, tyǵyryqtan shyǵyp ketip jatady.

Mundaı jaǵdaı Qazaqstan ratıfıkasıalaǵan HEU-nyń «ónerkásip pen saýdadaǵy eńbekti ıns­peksıalaý týraly» Konvensıasy talaptaryna sáıkes kelmeıdi.

Nelikten men bul problema týraly aıtyp otyr­myn? Bul - tehnıkalyq qana másele emes. Bul -  adamdar ómiri!

Óıtkeni, qaýipsizdik talaptaryn buzý, tártiptiń joqtyǵy saldarynan týyndaıtyn baqytsyz oqıǵalardan naǵyz eńbek jasyndaǵy adamdar zardap shegýde. Al olardyń asyrap otyrǵan otbasylary, balalary bar. Sondyqtan bul iste tártip ornatý kerek.

Ekinshiden, bizde áleýmettik-eńbek daýlaryn týyn­dat­qany úshin quqyqtyq jaýapkershilik jaǵy jetkiliksiz.

Kóp jaǵdaıda eńbek sharttarynyń ádeıilep tómendetilýi, óndiristik úderisterdiń toq­tatylýy, eńbekaqynyń keshiktirilip tólenýi jáne osyǵan uqsas basqa da jaǵdaılar áserimen muny eńbek ujymdarynyń ózderi týyndatyp jatady.

Sonymen qosa, ne Eńbek, ne Ákimshilik, ne Qylmystyq kodeksterde eńbek daýlaryn týyndat­qany úshin jumys berýshiler, jaýapty jáne basqa da tulǵalardy jaýapkershilikke shaqyrý baptary qarastyrylmaǵan.

Jumysshyǵa eńbekaqyny der kezinde tóle­me­gendik sekildi ereýilge májbúrleý aıyby 10-20 aı­lyq eseptik kórsetkish kóleminde bolsa, al ujymdyq shart boıynsha mindettemeni oryn­da­ma­ǵandyǵy úshin aıyp - 200-den bastap 500 AEK-ti quraıdy. 

7-shi TAPSYRMA

QR Úkimeti 2012 jyldyń sońyna deıin mynandaı usynystardy ázirlep, usynsyn:

- «Memlekettik baqylaý men qadaǵalaý týraly» Zańǵa jáne Eńbek kodeksine kásiporyn­darǵa tekserý júrgizý bóliginde ratı­fı­ka­sıalanǵan HEU Konvensıasyna sáıkes ózgerister men qosymshalar engizý týraly;

- Eńbek, Ákimshilik jáne Qylmystyq kodeks­terge eńbek daýlaryn ádeıilep týyn­dat­qany úshin jaýapkershilik jónindegi erejeni engizý týraly;

- áleýmettik óshtesýdi qozdyrǵandyǵy, ereýilge májbúrlegendigi, eńbekaqyny der kezinde tólemegendigi, ujymdyq shartty oryn­da­ma­ǵandyǵy jáne basqa da quqyq buzýshylyqtar úshin ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilikti kúsheıtý týraly.

Úshinshiden, eńbek qatynastary salasyndaǵy qarama-qaıshylyqtardy retteýdiń tıimdi kóp deńgeıli tetikterin qurý qajet.

Eńbek daýlarynyń negizgi sebepteri retinde eki máseleni atap kórsetýge bolady: birinshi - jumysshylardyń kásiporyndy basqarý másele­lerinen shettetilýi, ekinshi - daýlar men janjaldardy sottan tys retteý tetikteriniń álsizdigi.

Munda kásiporyndarda óndiristik keńester áreket etetin birqatar damyǵan elderdiń tájirı­belerin paıdalaný kerek.

Olarǵa jumysshylar men qyzmetkerlerdiń, sondaı-aq kásiptik odaqtardyń ókilderi kiredi. Ádette, olarda eńbek sharttarynyń jaǵdaıy men olardy jaqsartýdyń kóptegen máseleleri sheshimin taýyp, jumysshylardyń ártúrli áleýmettik-turmystyq máseleleri qaralyp jatady.

Osy rette jumysshylarǵa kásiporyndar men kompanıalardyń mınorıtarııleri «halyq­tyq İRO»,  sondaı-aq ju­mysshylar men qyzmet­kerler­diń shettetilýin eńserýge de yqpal etetinin atap kór­setken jón.

Qazirgi kúni «halyqtyq İRO-ny» tikeleı júrgizý úderisi bastaldy, «QazTransOıl» ulttyq kompanıasynyń aksıalary satylýda. Bul máse­lede eshqandaı bir atústilik bolmaýy kerek.

QR Úkimetine «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorymen birlese otyryp, «halyqtyq İRO-nyń» birinshi tájirıbesine keń kólemdi taldaýlar júrgizý, aksıonerlendiriletin ulttyq kompanıa­larǵa aldyn ala turaqty ekonomıkalyq jáne zańgerlik aýdıt júrgizýdi qarastyryp, olardyń nátıjelerin áleýetti mınorıtarıılerge jetkizý máselesin sheshý qajet.

Búgingi kúni medıasıa qurylymy men úderisin, sonyń ishinde olardy eńbek qatynastary salasynda qurý jáne paıdalaný jónindegi jumystardy kúsheıtý qajet.

Medıasıalar qurylymyn ulttyq jáne iri jekemenshik kompanıalarda qurǵan jón. AQSH-ta, Avstralıada jáne basqa da elderde barlyq daýlardyń úshten bir bóligi sottyń aralasýyna deıin medıasıa úderisteri aıasynda retteledi.

Memleket tarapynan qazir daýlar men janjaldardy, sonyń ishinde áleýmettik-eńbek qaty­nas­tary salasyndaǵy daýlar men janjaldardy sottan tys sheshýdiń júıesin engizýge múmkindik beretin bastamashyl qadamdardyń bolýy mańyzdy.