Qazaqstannyń keń baıtaq dalasy, asqar taýlary, aıdyn kólderi men tańǵajaıyp shatqaldary – álemniń kez kelgen saıahatshysyn tańdandyrýǵa laıyq tabıǵı mura. Alaıda osynaý kórkem mekenderdi halyqaralyq aýdıtorıaǵa keńinen tanytý úshin olardy jańa qyrynan kórsetip, zamanaýı formatta nasıhattaý mańyzdy. Búginde bul mindetti júzege asyrýdyń eń yqpaldy quraldarynyń birine áleýmettik jeliler aınaldy. Erekshe rakýrstan túsirilgen bir ǵana beınerolık mıllıondaǵan kórermenniń nazaryn aýdaryp, Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵyn oıata alady. Osyndaı kontent arqyly elimizdiń kórikti jerlerin sheteldik aýdıtorıaǵa tanytyp júrgen avtorlardyń biri – trevel-bloger Dastan Muhamedrahym.

Jaqynda ol blogerler álemindegi «Oskar» sanalatyn WIBA Awards halyqaralyq syılyǵynda «Álemniń úzdik trevel-blogeri» atandy. Búginde Dastan álemge tanymal kontent avtorlary Joe Hattab pen MegaAmerican-men birge Qazaqstannyń kórikti mekenderin aralap, elimizdiń tabıǵı baılyǵyn mıllıondaǵan sheteldik kórermenge kórsetip júr. Túsirilim sapary barysynda Qazaq Culture portalyna eksklúzıvti suhbat berip, Qazaqstan tabıǵatynyń ereksheligi, bir mınýttyq beınerolıktiń artyndaǵy eńbek, otandyq týrızmniń múmkindikteri jáne aldaǵy shyǵarmashylyq josparlary týraly áńgimeledi.

– Shetel jurtshylyǵynyń Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵy qandaı?

– Menińshe, sheteldik kórermenderdi eń aldymen Qazaqstan tabıǵatynyń alýan túrliligi tańǵaldyrady. Óıtkeni bizdiń elimizden Shveısarıany eske túsiretin asqar taýlardy da, Bolıvıadaǵydaı tuzdy kólderdi de, Saýd Arabıasyna uqsaıtyn shólderdi de, Amerıkadaǵydaı alyp kanondardy da kezdestirýge bolady. Qazaqstannyń ózin ǵana kórsete otyryp, búkil álemniń tabıǵatyn tanystyryp jatqandaı áser qaldyrasyń. Sheteldik aýdıtorıany tańǵaldyratyn da – osy erekshelik.

Sonymen qatar men tabıǵatty jaı ǵana túsirip, kórsetýmen shektelmeýge tyrysamyn. Ár beınerolıkke shyǵarmashylyq turǵydan qarap, kórermenge tanys kórinisterdi ózgeshe rakýrstan, tyń ıdeıa men erekshe vızýaldyq sheshimder arqyly usynǵym keledi. Osyndaı kreatıvti tásildiń nátıjesinde sheteldikterdiń Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵy artyp, elimizge kelýge nıet bildirip jatady. Beınerolıkterimdi álemniń ár túkpirindegi tanymal paraqshalar jarıalap, mıllıondaǵan adam tamashalap júr. Bul – Qazaqstandy halyqaralyq aýdıtorıaǵa tanytýdyń úlken múmkindigi.

– Jaqynda siz WIBA Awards halyqaralyq syılyǵynda «Álemniń úzdik trevel-blogeri» atandyńyz. Bul marapat siz úshin neni bildiredi?

– WIBA Awards marapatynyń men úshin orny bólek. Bul syılyq segiz jyldan astam ýaqyt boıy álemniń úzdik blogerlerine tabystalyp keledi jáne blogerler arasyndaǵy «Oskar» sanalady. Onyń Fransıanyń Kann qalasynda, áıgili Kann kınofestıvalimen qatar ótýiniń ózi marapattyń deńgeıin kórsetedi. Ol jerge álemniń túkpir-túkpirinen tanymal tulǵalar men úzdik kontent avtorlary jınalady.

Sondyqtan bul marapatty óz salamdaǵy eń úlken jetistigim dep esepteımin. Men akter nemese ánshi emespin, kıno salasyndaǵy «Oskarǵa» úmitker bola almaımyn. Al trevel-blogıng baǵytynda WIBA Awards – men úshin eń bıik belesterdiń biri.

Meni erekshe qýantqany – áleýmettik jelidegi aýdıtorıamnyń kólemi eki mıllıonǵa da jetpese de, ondaǵan, tipti júzdegen mıllıon aýdıtorıasy bar álemdik blogerlermen bir deńgeıde baǵalanýym. Mysaly, jalpy aýdıtorıasy 300 mıllıonǵa jýyq Habı Leım sıaqty tanymal tulǵalarmen birge marapat alý – úlken mártebe. Bul men úshin ǵana emes, Qazaqstandy álemge tanytýǵa baǵyttalǵan eńbektiń baǵalanýy dep bilemin.

⁠– Osy ýaqytqa deıin túsirilgen aımaqtardyń ishinde júregińizge erekshe jaqyn meken bar ma? Sondaı-aq el nazarynan qaǵys qalyp júrgen, biraq álemdik deńgeıde nasıhattaýǵa laıyq qandaı óńirlerdi atar edińiz?

– Bul suraqqa ár suhbatta ártúrli jaýap berip jatamyn. Óıtkeni Qazaqstandy aralaǵan saıyn árbir óńir men árbir meken men úshin jańa qyrynan ashylady. Degenmen kóp oılanbastan, júregime erekshe jaqyn úsh baǵytty atasam, eń aldymen Mańǵystaýdy aıtar edim.

Mańǵystaýǵa jasaǵan sońǵy saparymyzdan beri nebári úsh kún ǵana ótti. Soǵan qaramastan, bul óńirdi múlde jańa qyrynan tanyp úlgerdim. Tipti Qazaqstan turǵyndary ǵana emes, álem jurtshylyǵy da áli bile bermeıtin erekshe jerlerdi ashtyq dep aıtýǵa bolady. Mańǵystaýdyń ár sapar saıyn basqa qyrynan kórinýi meni tańǵaldyrady.

Ekinshi erekshe meken – Katonqaraǵaı. Menińshe, onyń tabıǵaty Shveısarıadan artyq bolmasa, kem túspeıdi. Bul óńirde adam aıaǵy jete bermeıtin, bastapqy qalpyn saqtaǵan tabıǵı aımaqtar kóp. Sondaı-aq Azıadaǵy eń úlken ári aýqymdy sarqyramalardyń biri de osy jerde ornalasqan. Eger Katonqaraǵaıǵa jazda, shilde aıynyń basynda barsańyz, qarly taý bókterindegi jaıqalǵan gúlder men alýan túske boıalǵan jotalardy kóresiz. Sol sátte tutas bir kórkem kartınanyń ishinde júrgendeı áser alasyz.

Úshinshi baǵyt retinde Almaty óńiriniń tabıǵatyn atar edim. Bul aımaq óziniń san qyrlylyǵymen erekshelenedi: munda asqar taýlar da, shóldi alqaptar da bar. Máselen, áıgili Ánshiqum bar. Al Tán-SHan taýlaryna qaraı bet alsańyz, Narynqol óńirine jetesiz. Sol mańda Qazaqstannyń eń bıik núktesi – Han Táńiri shyńy ornalasqan.

Al kópshilik bile bermeıtin mekenderge kelsek, Jetisý Alataýyndaǵy Úshkóldi erekshe atap óter edim. Bul jer týraly túsirgen beınerolıgim áleýmettik jelidegi paraqshamda segiz mıllıonnan astam qaralym jınady. Úshkólge jetý óte qıyn, sondyqtan ol jaqqa adam aıaǵy sırek barady. Ózim de oǵan deıin bul mekendi esh jerden kórmegen edim.

Taǵy bir álemdik deńgeıde nasıhattaýǵa laıyq jer – Mańǵystaýdaǵy Qarynjaryq oıpaty. Oǵan da sońǵy saparymyzda bardyq. Tabıǵaty Bolıvıadan artyq bolmasa, kem emes. Munda tuzdy alqaptarmen qatar, ásem kanondar men erekshe tabıǵı bederler úılesim tapqan. Sol kórinisterdiń arasynda turǵan kezde múlde basqa álemge tap bolǵandaı áser alasyń. Menińshe, osyndaı jerlerdi halyqaralyq aýdıtorıaǵa keńinen tanystyrý qajet.

– Ár tabıǵı mekenniń ózine tán «altyn ýaqyty» bolady dep jıi aıtasyz. Sol sátke dóp túsý úshin qalaı daıyndalasyz? Bir mınýttyq beınerolıktiń artyndaǵy jumystyń kópshilik bile bermeıtin qyzyǵy men shyjyǵy nede?

– Qazaqstandy tolyq úsh ret aralap shyqtym deýge bolady. Sonyń arqasynda qaı mekenge qaı ýaqytta barǵan durys ekenin tájirıbe arqyly bilip, sapardy aldyn ala josparlaımyz. Oqyrmandarym da kóp kómektesedi. Kúnine keminde 50-ge jýyq habarlama kelip, belgili bir jerde qaı ýaqytta qandaı tabıǵı qubylysty kórýge bolatynyn aıtyp jatady. Sol usynystar arqyly jańa lokasıalar taýyp júrmiz.

Bir mınýttyq beınerolıktiń artynda úlken komandalyq jumys turady. Keıde taýdyń bıiktigin nemese mekenniń aýqymyn kórsetý úshin bıik ári qaýipti jerlerge shyǵýǵa týra keledi. Kórermender vıdeony kórip alańdap jatady, biraq kadr syrtynda qaýipsizdigimdi qamtamasyz etetin adamdar bolady. Mysaly, Semeıdegi «Pana» qonaqúıiniń shatyryna shyqqan vıdeony túsirgen kezde, artymda úsh adam qaýipsizdigimdi qadaǵalap turdy.

Dronmen túsirýdiń de óz qıyndyǵy bar. Qatty jelde nemese aǵashtardyń arasymen ushyrǵan kezde tehnıka synyp, qulap qalýy múmkin. Osy ýaqytqa deıin 20-dan astam drondy qulatyp nemese joǵaltyp aldyq. Sondyqtan qysqa ǵana beınerolıktiń artynda kóp daıyndyq, táýekel jáne úlken eńbek jatyr.

– Eńbek jolyńyzdy qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi retinde bastadyńyz. Pedagogıkalyq tájirıbe aýdıtorıamen baılanys ornatýǵa jáne kontent jasaýǵa áser ete me?

– Árıne, pedagogıkalyq tájirıbemniń áseri óte úlken. Ol aýdıtorıamen durys baılanys ornatýǵa, storıs pen rılske mátin jazǵanda gramatıkaǵa mán berýge jáne oıymdy oqyrmanǵa anyq ári tolyq jetkizýge kómektesedi.

Keıde áleýmettik jelide aýdıtorıasy úlken bolǵanymen, saýatsyz jazatyn blogerlerdi kezdestiremin. Eshkimdi synaǵym kelmeıdi, biraq mundaı dúnıelerdi kórgende qynjylyp qalamyn. Sebebi kópshilikke kontent usynatyn adam tildiń saýattylyǵyna da jaýapkershilikpen qaraýy kerek dep oılaımyn.

– Sizdiń oıyńyzsha, tabıǵaty kórkem, tarıhy baı ólkelerimizge týrıserdi barynsha tartý úshin eń aldymen nege kóńil bólinýi kerek?

– Menińshe, týrıserdi tartýdyń eń tıimdi quraly – áleýmettik jeli. Búginde adamdar basqa elder men kórikti jerler týraly aqparatty kóbine telefon arqyly kóredi. Sondyqtan Qazaqstannyń tabıǵatyn erekshe formatta kórsetip, kópshilikke tez taraıtyn sapaly kontent túsirýdiń ózi úlken jarnama bola alady.

Mindetti túrde kúrdeli jarnama naýqanyn jasaýdyń qajeti joq. Ádemi tabıǵatty ózgeshe rakýrstan kórsetip, ony áleýmettik jelide keń taraıtyn kontentke aınaldyrsa jetkilikti. Sońǵy úsh jylda elimizge keletin týrıser sanynyń bes ese artqany da Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyqtyń ósip kele jatqanyn kórsetedi.

Endigi mańyzdy másele – kelgen qonaqtarǵa jaıly jaǵdaı jasaý. Ol úshin qonaqjaılyǵymyzdy tanytyp, týrısik ınfraqurylymdy damytý qajet. Sonda týrıser elimizden jaqsy áser alyp, qaıta oralǵysy keledi.

– Bir sózińizde Qazaqstan tabıǵatynyń shamamen 30 paıyzyn ǵana kórsete aldym degen edińiz. Aldaǵy ýaqytta qaı óńirlerde túsirilim jasaýdy josparlap otyrsyz? Eger Qazaqstandy álemge bir mınýttyq beınerolık arqyly tanystyrý qajet bolsa, kórermenge qandaı kadrlardy usynar edińiz?

– Qazaqstandy bir mınýttyq beınerolıkke syıǵyzý óte qıyn. Óıtkeni elimizdiń aýmaǵy keń, tabıǵaty men jer bederi san alýan. Bir ǵana rolık arqyly taýlardy, dalalardy, shólder men kanondardy tolyq kórsetý múmkin emes.

Aldaǵy ýaqytta barýdy josparlap júrgen jerlerdiń biri – Aqtóbe oblysyndaǵy Aqtolaǵaı borly taýlary. Tabıǵaty jaǵynan ony Mańǵystaýdaǵy Bozjyraǵa uqsatady. Sonymen qatar Katonqaraǵaıdyń Muztaý baǵytynan bólek, Rıdder óńiriniń de tabıǵaty óte kórkem ekenin jıi estımin. Keıbir blogerler ol jaqta aıýlardy túsirip júr. Bolashaqta Rıdderge baryp, jabaıy tabıǵatty dron arqyly túsirgim keledi.

Torǵaı óńiri de syrt kózge jazyq dala bolyp kóringenimen, ózindik erekshe tabıǵaty bar meken. Ulytaý da nazar aýdarýǵa laıyq. Bul óńirge týrıserdi tek tabıǵatymen ǵana emes, tarıhı oryndarymen, sonyń ishinde Joshy han kesenesi arqyly da qyzyqtyrýǵa bolady. Al Qazaqstandy bir mınýtta tanystyrý qajet bolsa, elimizdiń tabıǵı alýan túrliligi men baı tarıhyn qatar kórsetetin kadrlardy tańdar edim.