Syrǵa toı: qazaq halqy qyzdarǵa arnap qandaı toı ótkizgen?

    Ásel Bolatqyzy
    Syrǵa toı: qazaq halqy qyzdarǵa arnap qandaı toı ótkizgen? Foto:

    Syrǵa toı – qazaq halqynyń qyzben baılanystyrǵan salt-dástúrleriniń biri. Búginde keıbireýler "syrǵa toı" jáne "syrǵa salý" uǵymdaryn shatastyrady. Degenmen, olardyń maqsattary men maǵynasy ártúrli. Birinshisi – kishkentaı qyzdyń qulaǵyn tesip, alǵash ret syrǵa kıýine arnalǵan mereke, ekinshisi – qyzǵa quda túsý kezinde ótkiziletin rásim. Búgin biz syrǵa toı shyǵý tegi, onyń tárbıelik máni jáne osy eki dástúrdiń qalaı erekshelenetini týraly sóılesetin bolamyz.

    Qazaq dástúrinde balanyń ósýi men jetilýine baılanysty kóptegen salt-dástúrler qalyptasqan. Olardyń biri –  syrǵa toı, qyzdyń qulaǵyn tesip, alǵash ret syrǵa taǵý merekesi.

    "Qara shańyraq" ulttyq tárbıe mektebiniń negizin qalaýshy, tarıhshy-etnolog Turar Sattarqyzynyń aıtýynsha, ejelgi ýaqytta keıbir otbasylar bul oqıǵany týystaryn jınap atap ótken. Qyzdyń qulaǵyndaǵy syrǵalar onyń óse bastaǵanynyń belgisi bolyp sanaldy.

    Syrǵa toı qyzdyń tárbıesimen de baılanysty boldy. Anasy men jeńge (úlken týystarynyń áıelderi) alǵash ret syrǵa kıgen qyzǵa qyz bolý degendi túsindirdi, ony qolónerge, dáldikke jáne jaqsy tárbıege úıretti.

    Sondyqtan halyq: "qyzymyz syrǵalarmen birge bolsyn, laıyqty qyz bolsyn"degen tilek aıtty. Onda qyzdyń deni saý jáne ádepti bolyp óskenine degen izgi nıet kórinis tapty.

    Qyzdardyń qulaǵy qaı jasta tesilgen?

    Qyzdyń qulaǵyn tesken jasy týraly aqparat ártúrli. Ádet-ǵuryptyń keıbir sıpattamalarynda bes jyl dep atalady, al jazýshy jáne etnograf Zeınep Ahmetova "Kýretamyr" kitabynda qyzdardyń qulaǵy kóbinese jeti jastan bastap tesilgenin túsindiredi.

    Onyń aıtýynsha, osy kezden bastap qyzdyń tárbıesine erekshe kóńil bólingen. Anasy men jeńge oǵan keste tigý, oıý-órnek oıý jáne basqa da qolóner túrlerin úıretti. Osylaısha, qulaqty tesý rásimi qyzdyń balalyq shaqtan eresek jasqa ótýimen baılanysty boldy.

    Dástúrdiń bul túrine qatysty etnolog Turar Sattarqyzy bylaı dep pikir bildirdi

    "Qazaqtyń ádet-ǵurpy naǵyz tárbıe mektebi emes pe?! Biraq jaqynda qursaq shashý, shildehana, besik toı, tusaýkeser, ul súndetteý, qyzdyń qulaǵyn tesý sıaqty ádemi dástúrlerimiz ózgeriske ushyrady", – deıdi ol.

    Mamannyń aıtýynsha, búginde keıbir ata-analar sulýlyq úshin náreste kezinde qyzdyń qulaǵyn tesedi. Al tárbıelik mánine kóbisi mán bermeı jatady.

    Syrǵa salýdyń qazaq dástúrindegi máni nede?

    Qazaqtardyń dástúrli dúnıetanymynda syrǵa tek áshekeı retinde ǵana emes, belgili bir sımvoldyq máni bar zergerlik buıym retinde de baǵalandy. Halyq senimderinde altyn men kúmisten jasalǵan zergerlik buıymdar erekshe qasıetterge ıe boldy. Onyń ishinde syrǵalar qyzdy jaman kózden qorǵaıdy degen túsinik bar. Alaıda, bul ǵylymı dáleldengen qasıet emes, halyqtyq senim.

    Syrǵa kıý qyzǵa degen qurmet pen onyń bolashaǵyna degen izgi tilektiń belgisi retinde de qabyldandy. Al etnografıalyq zertteýlerde zergerlik buıymdar adamnyń áleýmettik jáne ádet-ǵuryptyq jaǵdaıyn belgileýge qyzmet etkeni aıtylǵan.

    Qatysty tegter :

    Qatysty Maqalalar