Biz kelgende eki jaqqa ashylǵan qaqpadan kirgenimizde, Jákeń úsh bólmeli qyzyl kirpishti úıdiń aldynda kún shýaqta tobylǵa sapty, alty taspa, altyndaı sary jezben órnektelgen qamshyǵa taspa qaıystan búldirge ótkizip otyr eken. Qasynda nursyz janary kózildiriginiń  ar jaǵynan syqsyıyp, betteri kúzgi egisten keıin jyrtylǵan atyzdaı qatpar-qatpar, qos qolyn qýsyrynyp Dúısenbaı shal otyr. Jákeńmen qushaqtasyp, saǵynysyp amandastym. Al Dúısekeń jaı ernin jybyrlatyp, erine qolyn berip ornynan jyljymady.

Amandyq - saýlyq surasyp, arqa-jarqa áńgimeniń arasynda:

• Jáke, qalaly jerde otyrsyz at minip júrgen joqsyz. Nege qamshy daıyndap jatyrsyz, joq, álde myna kenjeńizdiń kelinińizden desi qaıtyp júrme? – dedim janymdaǵy Jákeńniń ekinshi uly bala kúnnen birge ósken dosym Nurboldy kózben nusqap, ádeıi ázildep

Jákeń qyryldaı, demigip til qatty (jýyqta óńeshten ota bolǵan eken)

• Ol jaǵy da bar endi, Móńke bı aıtqan «Sıyr pul bolǵan zaman» bolyp tur ǵoı, úıdegi apań kelmes saparǵa ketkeli balaǵa qaraǵan kún dalaǵa qaraǵan kún degen sóz rasqa aınalyp barady. Osy úshinshi otadan soń ózim bilem, jaǵdaıym jaqsy emes, qudaı qalasa myna dosyń áke bolmaqshy, jaman aıtpaı jaqsy joq alda-jalda baqıǵa sapar sheksem jaryq dúnıege kelgen batyrǵa «atamnyń kózi» dep júrer bir zat qaldyraıyn dep jasap jatyrmyn. Ásili taýqymetti taǵdyrymdy bir kitap etip jazyp qaldyraıyn dep edim, oǵan sanany turmys bılep, endi bir jaǵynan densaýlyq jar bermedi – dedi aýyr kúrsinip. Jákeńdi aıap kettim áńgimeniń jelisin basqa jaqqa burǵym kelip
• Jáke, osy sizderde muhajyrlyq (dıasporalyq) kýálik barma? Estýimshe birtalaı elde bar sekildi, ol ne nárse, ne úshin berildi? Bar bolsa kóreıin dep edim.
• 90 jyldardyń basynda úkimet biz sekildi ata-babasy arǵy betten aýyp kelgenderge bergen. Alaıda, «Aýyz kúıgen úrlep ishedi» degendeı, 60-jyldardaǵy sabettiń (KSRO) pasportynan jazyqty boǵan soń, sol nársege jolamadym – dep óńi kúreńitip, Dúısenbaıǵa qarady.
• Mende bar – dedi Dúısenbeı.
• Ne bar?
• Baıaǵy sabettiń de, muhajyrlyq kýálik te ekeýide bar. Sabettikin kún kósemniń sýretiniń artyna jasyryp saqtap kelgem, áli sonda tur – dedi kúlim qaǵyp.
• A, ıttiń balasy, bizdi bir kezde «shetke baılanǵan», «qos júrek» dep kórsetpegeniń qalmap edi, sol úshin qansha adamnyń qan qaryzyn moınyńa júktegenińdi óziń bileseń – dep buqadaı býrqanyp, ornynan atyp turyp qolyndaǵy sarala qamshymen Dúısenbaıdy qaq mańdaıdan tartyp jiberdi. Shalqalap qulaǵan, onyń kózildirgi bir jaqqa ushyp ketti de, betin qan jaýa bastady. Al, Jákeńniń ezýinen qan tamshylap sylyq etip otyra ketti. Jákeńniń bulaı ashýlanǵanyn, dúnıede bar jıǵan baılyǵy - aýyl túgili aýdannyń kitaphanasynan tabylmaıtyn kitaptarynan surap alyp, oqyp júrip Nurbol ekeýimiz, mekteptiń kitaphanasyna ótkizip jibergenimizde kórgen edim.

Sonymen atalap qyz ben kelinderi shýlady. Jurt jınalyp, jedel járdem kelip, eki qart emhanadan biraq shyqty. İsti qozǵap shaǵym alýǵa barǵan saqshylardy Dúısenbaı shal:

• Aryzym joq. Osydan jarty ǵasyr buryn jeıtin taıaǵym edi. Ózime obal joq. Degenmen jetimniń qarǵysy jaman deýshi edi. Jabyqbaıdyń qarǵysy bolsa meni qarǵasyn, urpaǵymdy qarǵamasyn – depti.

Al, Jákeń tórtinshi otany jasatypty. Bári sátti bolǵanmen til qatpaǵan kúıi bir aıdan soń, bul dúnıeden attanypty.

Bul jumys demalysyn alyp elge barǵandaǵy áńgime edi.

Jumysqa kelgen soń basekeń shaqyryp jatyr degen soń, ol kisiniń kabınetine bas suqtym. Jetpistiń jelkesine shyǵyp basyn qyraý basqan Esenkeldi Toǵaıbaıuly jyly júzeben qarsy aldy. Aman – sálemnen soń:

• Seniń jolyń bolǵaly tur. Mınıstrlik úzdik jas mamandarǵa konkýrs jarıalapty. Biz mekemeden úsh adamdy usynyp otyrmyz, bireýi sensiń. Talaptary myna qaǵazda tur, tez arada qujattaryn jıyp maǵan alyp kel, ásirese anaý sheteldik mamandar júrgizgen oqý-jattyǵý semınarlaryna qatysqan sertıfıkattaryńdy umytpa, ol seniń kóziriń- dep qolyma eki tildegi tórt paraqty ustata saldy.

Elep-eskergenine alǵysymdy jaýdyryp shyǵa jóneldim.

Arada aıǵa jýyq ýaqyt salyp, qalany aralap júrip jınaǵan bar qujattarym men basekeńniń qoly kerek minezdeme, ótinish, ózim jaıly málimetterdi alyp basekeńniń qabyldaýyna keldim.

Qujattardy kózildiriktiń astymen sholyp shyqqan basekeń

• Aınalaıyn, meniń aty-jónimdi nege durys jazbaǵansyń – dedi daýysynan renish bilinip tur.
• Durys jazǵan sekildi edim, Esenkeldi Toǵaıbaıuly- dep mińgirledim, qaı jerden qate jibergenime mıym jetpeı.
• Meniń aty-jónim ýdostverenıede Toregeldıev Esengeldy Togaıbaevıch dep jazylǵan. Sender ǵoı óz ishimizde bolǵan soń qazaqsha aıtqan bolyp júrsińder, myna qujattar erteń mınıstrlikke barady. Buny kórse olar ne deıdi Esekeń qylaıaǵy óz aty-jónin durys jazǵyzbaǵan ba?- dep kúlmeıme? Bul pazor ǵoı.
• Keshirińiz, túzetemin – dedim ishteı ashýym kelip tursada «joǵaryǵa baratyn qujat bolǵan soń bári zańdy bolýy kerek shyǵar» dep oılap.
• Sosyn kóktemdegi Moskvadan kelgen ınjenerlerdiń semınaryna qatysqanda alǵan sertıfıkatyń mynanyń ishinde kórinbeıdi ǵoı – dedi naraý túrde
• Sony izdep tappadym, qaıda qalǵanyn.
• Qujat degenge myqty bolý kerek, qaraǵym anaý seıftiń ishinde (buryshta turǵan eski temir seıfti nusqap) meniń sovet odaǵy kezindegi partbıletim men komsomol bıletim jatyr, erteń zaman ózgerip komýnıser kele qalsa kórsetimin, uqypty bolý kerek, durystap kel bara ǵoı – dedi aqylgóıseı. Qanym basyma shapty, qolym qaltyryp qujattardy alyp jatyrmyn. «Átteń, Jákeńniń qamshysy bolǵanda ǵoı, tap qazir qolymda, qaq mańdaıdan tartyp jiberer me edi?!».

                 Álibek Ydyrys