«Naǵyz ustaz jalyqpas, úıretýge balaǵa» - dep dana Abaı atamyz aıtqandaı, bul kúnderi elimizdiń bilim-ǵylym salasynda «ınemen qudyq qazyp» eńbektenip, táýelsiz Qazaqstannyń jańa bilim júıesiniń qalyptasýyna eseli eńbek sińirip júrgen qanshama ustazdarymyz bar. Solardyń biri 1945 jyly jer jánnáti Jetisýdyń, Qaratal ózeni boıynda Birlik aýylynda dúnıege kelgen Kóshkimbaev Qarshyǵa Sársenbaıuly ustazymyz bıyl jetpis jastyq mereı toıyn toılaýda. Qarshyǵa Sársenbaıuly qazaq ǵylymynyń qara shańyraǵy qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetine (burynǵy S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq Memlekettik ýnıversıteti) 1968 jyly oqýǵa túsip, 1973 jyly ýnıversıtetti bıologıa mamandyǵy boıynsha bitirip shyqqan. Eńbek jolyn sol jyly Ulttyq Ǵylym akademıasynyń Zoologıa ınstıtýtynda bastap, osy mekemede 1994 jylǵa deıin qyzmet istedi. 1994 jyldyń qyrkúıeginen beri ózi bilim alǵan ál–Farabı atyndaǵy QazUÝ–inde qyzmet istep keledi. 1990 jyly «Shý ózeni ańǵarynyń sonalary (Diptera, Tabanidae) (túr quramy, ekologıasy, sharýashylyq mańyzy)» taqyryby boıynsha kandıdattyq dısertasıa qorǵap shyqty.
Egemendik jyldarynan keıin barlyq ult jandy azamattardaı qazaq tiliniń máselesin sheshý úshin ǵylymdy qazaqshalastyrmaı bolmaıtyndyǵyn tereń túsingen Qarshyǵa Sársenbaıuly 1998 jyly «Soros–Qazaqstan» qorynyń qarjylyq qoldaýymen A.K.Brodskııdiń «Kratkıı kýrs obsheı ekologı» atty kitabyn qazaq tilinde basyp shyǵardy. Atalǵan kitap Respýblıkamyzda jalpy ekologıa negizderi boıynsha qazaq tilinde shyqqan alǵashqy oqý quraly. «Qazaq ǵylymyn qalyptastyrý úshin, eń aldymen qazaqsha ǵylymı ataýlardy qalyptastrý kerek. Onyń ózinde ásirese shetten kelgen ataýlardy jalpyǵa birdeı, uǵynyqty etip aýdaryp anyqtama berý qajet» degen kózqarasty berik ustanatyn ǵalym ekologıa salasy boıynsha termınologıalyq jáne túsindirme sózdikterdiń («Ekologıa páni boıynsha qazaqsha-oryssha, oryssha-qazaqsha termınologıalyq sózdik», Almaty, “Raýan”, 2000. 194 bet; «Ekologıa jáne tabıǵatty qorǵaý boıynsha salalyq ǵylymı-túsindirme sózdik», Almaty, “Mektep”, 2002. 392 bet. «Qazaqsha-oryssha, oryssha-qazaqsha termınologıalyq sózdik» Almaty, 2014. 17 tom, ekologıa) qurastyrýshy– avtorlar ujymynyń múshesi retinde kóp ter tókti.
Qarshyǵa Sársenbaıuly 40 jyldan astam ýaqyttan beri qansorǵysh qosqanatty jándikterdiń faýnasy, sıstematıkasy, ekologıasy boıynsha ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizip keledi, solardyń ishinde ǵylymǵa belgisiz bolyp kelgen jańa túrlergede sıpattamalar berip, olar týraly ǵylymı maqalalar (Novyı vıd moshek Psilocnetha almae sp.n. (Simuliidae) ız Iýjnogo Kazahstana// Parazıtologıa. 1988.T.22, vyp.4. S. 351-354; Novyı vıd moshek roda Levitinia Chub. Et Petr.(Simuliidae, Diptera) ız Iýjnogo Kazahstana//Entomol. obozrenıe. 1992,T.71, vyp.3. S. 657-663; Novyı vıd moshek roda Montisimulium (Diptera: Simuliidae) ız okrestnosteı Alma-Aty //Parazıtologıa. 1996.T.30, vyp.1, S.81-84.) jarıalady. Bularmen qatar kóptegen ǵylymı–ádistemelik maqalalary jáne de «Qazaqstan: Ulttyq ensıklopedıa» atty kóp tomdyq eńbekte 60 shaqty ocherk–maqalalary jarıalanǵan.
Qazirgi kezde jándikter faýnasynyń antropogendik faktorlar áserinen ózgerýi, reofıldi jándikterdi sý kózderiniń lastanýynyń bıologıalyq ınıkatorlary retinde paıdalaný sıaqty ǵylymı baǵyttarmen shuǵyldanýda. Ol kisiniń jetekshiligimen kótegen dıplomdyq jumystar men magıstrlik dısertasıa jáne 1 kandıdattyq dısertasıa qorǵaldy. Shákirtteri bul kúnde elimizdiń ár túpkirinde qyzmet atqarýda. Bıologıa jáne bıotehnologıa fakúltetiniń tájirıbeli mamandarynyń biri, ǵylym men pedagogıka salasynda jınaqtaǵan bilimderi men tájirıbesin jas mamandarǵa jáne stýdentter men magıstranttarǵa úıretip keledi.
Álibek Ydyrys,
Aqerke Serbaeva
