Qaırat Kelimbetov Ulttyq bank basshylyǵynan ketip onyń ornyna Danıar Aqyshev kelerde kópshilik eks-bankırdiń basyna áńgir-taıaq oınatyp edi. Synshylaryń basym kópshiligi teńgeniń qunsyzdanyp, AQSH dollarynyń asqaqtaýyna bir ǵana Kelimbetov kinálideı jazǵyrǵan bolatyn. Alaıda, Danıar Aqyshevtyń ózi AQSH dollarynyń shamadan tys asqaqtaýyna tusaý bola almady. Bul degen sóz ulttyq bank basshysy bolyp kim taǵaıyndalsa da odan eshqandaı paıda joq ekenin ańǵartty.
Qazirgi tańda Qaırat Kelimbetovtyń jany jaı taýyp, qulaǵy tynyshtaldy. Óıtkeni, ol jýyrda halyqaralyq “Astana” qarjy ortalyǵynyń basshysy bolyp taǵaıyndaldy. Endi ony eshkim «tól teńgeni qunsyzdandyryp, AQSH dollaryn aýyzdyqtaı almady» dep aıyptamaıdy. Alaıda, Qaırat Nematuly qyzmetinen ketkennen keıinde teńgeniń ahýaly jaqsara qoımady. Jaqsara qoımaǵany bylaı tursyn tipti, tól teńge odan saıyn qunsyzdanyp ketti. Máselen, eks-bankır qyzmetten ketken kezde 1 AQSH dollary 280 teńge bolsa, qazirgi tańda onyń quny 356 teńgege jetti. Bul árıne alańdatarlyq dúnıe.
Desek te, Úkimet teńgeniń qunsyzdanýyn munaı baǵasynyń tómendeýinen ǵana kórip, qol qýsyryp otyr. Alaıda, Úkimet áý basta qam jasap, durys ekonomıkalyq saıasat júrgize bilse teńge dál qazirgideı qunsyzdanbas edi. Naqtyraq aıtsaq kezinde qytaıdyń ekonomıs sarapshysy Genrı Lú Qazaq elin 1 jyldyń ishinde baı qylamyn degen eken. Ekonomısiń aıtýynsha, Qazaqıa ekonomıkasyn kóterýdiń birneshe tásili bar. Solardyń biri – eldegi munaıdy teńgemen satý. Nátıjesinde memlekettiń dollarǵa táýeldiligi tómendeıdi. Ol mundaı keńesti kezinde Qytaı úkimetine bergenin, qytaılar qazirgi ýaqytta syrtqy saýdany tól valútalary – ıýánmen júrgizýge kóship jatqanyn aıtady.
– Men antıamerıkandyq emespin. Amerıkalyqtar qazir munaılaryńyzdy dollarmen satyp alyp jatyr. Eger "qara altyndy" teńgemen satsańyzdar, olardyń aktıvteri sizderdiń qoldaryńyzǵa ótedi. Nelikten? Sebebi olar munaıdan buryn sizderden teńgeni satyp alady. Al teńgeniń valútalyq kýrsy Qazaqstan Ulttyq bankiniń qolynda, – deıdi Genrı Lú
Bir qyzyǵy qytaılyq ekonomısiń keńesine bizdiń úkimet nemquraıly qarap, mán bermegen kórinedi. Mine, osynyń saldarynan qazirgi tańda tól teńgemiz álemdegi valútalardyń ishinde eń qunsyzdanǵan aqsha bolyp otyr. Jalpy qandaıda bir tıimdi ádisti paıdalanyp, júzege asyrýǵa bizdiń úkimet enjanlyq tanytady. Osy enjarlyqtan arylmasaq myń jerden Ulttyq bank basshysyn aýystyrsaqta odan nátıje shamaly. Buǵan Kelimbetovten keıin tól teńgeniń 77 teńgege qunsyzdanǵany dálel bola alady.
Serik JOLDASBAI
Astana
