QOSAILAR NEMESE NUQ PAIǴAMBARDYŃ RÝY KİM? (jalǵasy)

/uploads/thumbnail/20170708211502145_small.jpg

Jalǵasy. Basy myna siltemede.    

     Tarıh taǵlymy: Atam Qazaqtyń búkil men búgin degen sózderiniń túbiri «úki, úgi» bolatyny da osydan. Qurmetti oqyrman! Eske usta! Sóz túbiri (óz túbi, óz atasy) eshqashan jańylysyp kórgen emes. Atalarymyz tarıhty osylaı jazǵan, atalaryn osylaı syılaǵan. Sóz jasasań, osylaı jasa. Tarıh jazsań, osylaı jaz. Danalyq dep osyny aıt!

         Ejelgi shejirelerdiń bárinde Nuq paıǵambardyń Ham (Qam), Sam (Sham) jáne Iafes esimdi úsh ulynyń bolǵandyǵy aıtylady. «Nuh paıǵambar úsh ulyn úsh tarapqa: Ham atty ulyn Úndistan jaqqa, Sam atty ulyn Iran jaqqa, Iafes atty ulyn soltústik jaqqa jiberdi. Úsheýine aıtty: «Adam perzentterinen úsheýińizden ózge eshkim qalǵan joq, úsheýińiz úsh jurtqa otyryńyz, urpaqtaryńyz kóp bolsa, sol barǵan jerlerińizdi jurt etip otyryńyz».

        Iafes atasynyń ámirimen Jýdy (qazirgi ataýy Qazyǵurt M.Q.) taýynan ketip, Edil men Jaıyq sýynyń arasyna qonys tepti. Iafestiń segiz uly bar edi, urpaqtary kóp boldy. Olar mynalar: Túrik, Hazar, Saqlap, Orys, Meń, Shyn, Keımar, Tarıh. Iafes ólerinde óz ornyna úlken uly Túrikti otyrǵyzyp, ózge uldaryna: «Barshańyz Túrikti patsha bilip, onyń sózinen shyqpańyzdar», -dep ósıet qyldy, oǵan Iafes uǵlany (oǵlany) degen laqap qoıdy» (Ábilǵazy «Túrik shejiresi»).

        Ózderińiz kórip otyrǵandaı Nuq paıǵambardyń óz qaýymy, ıaǵnı onyń rýlastary búgingi qazaq dalasynda, ıaǵnı qazyq jurtta (Qazyǵurtta) qalyp otyr. Eger bile bilseń, ıaǵnı sóz túsiner aqylyń men bilimiń bolsa olardyń sol jerde áli otyrǵanyn da, sol Nuq paıǵambar qaýymynyń osy biz sóılep júrgen qazaqtyń Ana tilinde sóılegenin de baǵamdaýǵa tıissiń.

       Qazaq atamnyń bizge qaldyrǵan ósıeti boıynsha Allataǵala dúnıeni jaratqanda bári-bárin úsh-úshten jaratqan. Allataǵala degen sózdiń ózi de  Alla, Ata jáne Aǵa degen úsh kıeli uǵymnan turady. Búkil jaratylystyń da úsh anasy bar: Aýa ana, Ot ana jáne Jer ana. Allataǵala búkil ǵarysh-ǵalamdy da, sonyń ishinde adamdy da osy úsheýiniń qospasynan jasaǵan. Úsh sany men, sen jáne ol. Úsh sany adamzat balasyn (Qudaıkeniń kóshin) búkil álemdik topan sýdan alyp shyqqan Qosaı atamyzdyń sandyq ataýy. Qosaıdyń sóz túbiri «Os» (jer óz osinde aınalady), ıaǵnı ózek dep atalatyny osy. Olar Qudaıke eliniń kóshin ana «dúnıeden» myna «dúnıege» jalǵaǵan kópir. Myna batys elderiniń ǵaryshty Kosmos (Qosaı most-Qosaı kópir) dep júrgenderiniń syry osy.       

       2007 jyly 360 áýlıeli kıeli Mańǵystaýdaǵy Qarataýdyń eń bıik shyńdarynyń biri Otpan taýǵa «Adaı Ata-Otpan taý» tarıhı kesheni salynyp, Adaı ata kesenesi boı kótergeli beri jyl saıyn atadan qalǵan ónegeli jol, qalyptasqan dástúr boıynsha, Adaı ata urpaqtary kezek kezegimen Otpan taýdyń basynda Birlik otyn jaǵyp, 14 naýryz kúni Amaldy qarsy alyp, yntymaq pen birliktiń toıyn toılap keledi. Bıylǵy kezek – Adaı atanyń ekinshi nemeresi – Úshinshi býyn urpaǵy — Aǵa balasy - Qosaı ata urpaqtarynyń enshisine tıdi.         

         Otpan taýda jaǵylǵan ottyń ǵumyrynyń uzaq bolýyn Alladan tilep, osyǵan qolymyzdan kelgen úlesimizdi qosaıyq, Aǵaıyn!  Ósińder! Ónińder! Uly atalaryńyzǵa laıyq urpaq tárbıeleńizder! Oshaqtaryńyzdyń oty sónbegeı!

         BİRLİK OTYN MÁŃGİ BİRGE JAǴAIYQ!

Muhambetkárim Qojyrbaıuly,

Mańǵystaý

Qatysty Maqalalar