«بيىلعى قۇرىلتاي بەرليندە وتەدى» – ابدۋلقايىم اعا، الدىمەن ەۋروپا قازاقتارى قۇرىلتايى تۋرالى قىسقاشا ايتىپ وتسەڭىز؟ شارانى ۇيىمداستىرۋعا نە سەبەپ بولدى جانە العاشقى رەت قاشان وتكىزىلدى؟ – ەۋروپاداعى قازاقتاردىڭ قۇرىلتايىن وتكىزۋ ءداستۇرى 2002 جىلى گەرمانيانىڭ كەلن قالاسىندا باستالعان ەدى. سول جىلى شىعىس تۇركىستان قازاقتارىنىڭ تۇركياعا كوشىپ كەلۋىنە 50 جىل تولسا، ولاردىڭ ەڭبەك ميگراسياسى ارقىلى ەۋروپا ەلدەرىنە قونىس اۋدارا باستاعانىنا 40 جىل تولعان بولاتىن. اتالعان ماڭىزدى داتالاردى اتى زاتىنا ساي اتاپ ءوتۋ ماقساتىندا گەرمانيانىڭ كەلن قالاسىنداعى قازاق مادەنيەت ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى ەۋروپا كولەمىندە قازاقتاردىڭ باسىن قوسىپ، جاساپ جاتقان شارۋالارىن كورسەتۋ ءۇشىن قۇرىلتاي ۇيىمداستىرۋدى ۇيعاردىق. ول كەزدە كەلندەگى قازاق مادەني ورتالىعىنىڭ ءتوراعاسى ابدۋراحمان چەتين دەگەن اقساقال ەدى. قازاقتاردىڭ العاشقى قۇرىلتايىنا قازاقستاننان مارقۇم قالداربەك نايمانبايەۆ دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعىنان ۇلكەن دەلەگاسيانى باستاپ كەلىپ، بىزگە قولداۋ كورسەتتى. – بيىلعى قۇرىلتايعا قانشا ەلدەن قانشا قانداس قاتىسادى؟ – ءداستۇرلى ەۋروپا قازاقتارى قۇرىلتايى بيىل 6-8 ماۋسىم ارالىعىندا گەرمانيا استاناسى بەرليندە وتەدى. ەۋروپا قازاق قوعامدارى فەدەراسياسىنىڭ قولداۋىمەن، بەرليندەگى قازاق مادەني ورتالىعى تاراپىنان ۇيىمداستىرىلعالى وتىرعان وسى قۇرىلتايدا ەۋروپانىڭ گەرمانيا، فرانسيا، ۇلىبريتانيا، گوللانديا، اۆستريا، شۆەسيا، دانيا، نورۆەگيا، بەلگيا جانە شۆەيساريا سياقتى ەلدەرىنەن قازاق دياسپوراسىنىڭ 1500-گە جۋىق وكىلى باس قوسادى. بۇعان قوسا تۇركيا جانە امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرى دە اتالعان شاراعا قاتىسادى. ال قازاقستان جاعىنان دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى، قازاق ەلىنىڭ قوعام جانە ونەر قايراتكەرلەرى، ب ا ق وكىلدەرىنەن قۇرالعان دەلەگاسيا كەلمەك. – قاتىسۋشىلار باسا نازار اۋدارۋى ءتيىس ماسەلەلەر قانداي؟ – ەۋروپا قازاقتارى قۇرىلتايىن ۇيىمداستىرۋداعى باستى ماقسات – ەۋروپانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قونىستانعان قازاقتاردىڭ باسىن قوسىپ، ونىڭ ىشىندە، قازاق جاستارىنىڭ انا ءتىلى، ۇلتتىق ءسالت-داستۇرى، مادەنيەتىن ساقتاپ قالۋعا جانە ءوزارا قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا ىقپال ەتۋ. بەرليندەگى قۇرىلتاي شەڭبەرىندە وتەتىن دوڭگەلەك ۇستەلدە وسى ماسەلەلەر قاۋزالادى. ويتكەنى بۇگىندە ەۋروپاداعى قازاق جاستارىنىڭ ۇلتتىق ءسالت-داستۇر، ادەت-عۇرىپ، قازاقى مادەنيەت پەن انا تىلىنە قاتىستى قيىندىقتارى شاش-ەتەكتەن. – جەر شارىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالاتىن قازاقتار ءۇشىن مادەني جانە سپورتتىق شارالار ۇيىمداستىرىلا ما؟ – بەرليندەگى قۇرىلتاي باعدارلاماسىنا سايكەس، قازاقستاننان كەلەتىن ونەرپازدار كونسەرت بەرەدى. بۇل – جىل سايىن قۇرىلتايعا جينالاتىن جۇرتشىلىق اسىعا كۇتەتىن شارالاردىڭ ءبىرى. ال سپورتتىق شارالار ۇشكە بولىنەدى: ءبىرىنشىسى، ەۋروپاداعى قازاق جاستارىنان قۇرالعان 10 كوماندا اراسىنداعى فۋتبولدان جارىس. ەكىنشىسى، قازاقستان كۇرەس فەدەراسياسىمەن بىرگە ۇيىمداستىراتىن قازاقشا كۇرەس بويىنشا كۇش سىناسادى. بۇل جارىسقا كاسىبي پالۋاندارمەن قاتار ەۋروپاداعى قازاق جاستارىنىڭ اۋەسقوي سپورتشىلارى دا بەلدەسپەك. ۇشىنشىدەن، قۇرىلتايدىڭ ماڭىزىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارى – اسىق ويناۋ مەن توعىزقۇمالاقتى دا باعدارلاماعا ەنگىزدىك. سونىمەن قاتار ەۋروپالىق قازاق جاستارىنىڭ اراسىنداعى مەرگەندەرى ساداق اتۋدان ب ا ق سىناسادى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز بەن ماقساتىمىز – قازاقتىڭ مادەنيەتى، ۇلتتىق ءسالت-داستۇرى، ادەت-عۇرپى، ويىندارى ارقىلى اتاجۇرتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدى ارتتىرىپ، تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ىقپال ەتۋ. اتا-بابالارىنىڭ كىندىك قانى تامعان جەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى وياتۋ. قازاقستانمەن اراداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ. – ءسىز قانشا ۋاقىتتان بەرى ەۋروپاداعى قازاق قوعامدارى فەدەراسياسىن باسقاراسىز؟ – 2008 جىلى نورۆەگيانىڭ استاناسى وسلودا وتكەن ەۋروپا قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى كەزىندە ەۋروپاداعى قازاق مادەني ورتالىقتارىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ سايلاندىم. ال 2009 جىلى ۇلىبريتانيا استاناسى لوندوندا وتكەن ەۋروپا قازاقستارىنىڭ قۇرىلتايىندا ەۋروپا قازاق قوعامدارى فەدەراسياسى (FEKA) رەسمي تۇردە قۇرىلدى. سودان بەرى اتالعان فەدەراسيانىڭ ءتوراعاسى مىندەتىن اتقارىپ كەلەمىن. «قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم» دەگەن بار... – 8 ناۋرىزدى قازاقستان جۇرتشىلىعى كوكتەم جانە انالار كۇنى رەتىندە اتاپ وتەدى. ەۋروپا قازاقتارىندا مۇنداي مەرەكە بار ما؟ – ەۋروپا قازاقتارىندا 8 ناۋرىزدى اتاپ ءوتۋ سالتى جوق. بۇل مەرەكە تەك قازاقستانعا عانا ءتان  شىعار. جالپى ەۋروپا ەلدەرىندە دە 8 ناۋرىزدى ايەلدەر كۇنى دەپ اتاعانمەن، ءدال قازاقستانداعىداي كەڭ اۋقىمدا تويلامايدى. ونداي ءداستۇر باتىستا قالىپتاسپاعان. سوندىقتان 8 ناۋرىز باسقا كۇندەردەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنبەيدى. ءبىراق مەن قازاقستانداعى بارلىق قىز-كەلىنشەكتى 8 ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ، ولارعا زور دەنساۋلىق، باقىت جانە دەنساۋلىق، اماندىق تىلەيمىن! – ءقازىر ەۋروپاداعى قانداستار قىز بالا تاربيەسىنە قالاي كوڭىل بولەدى؟ قىزدارعا وتباسى تاراپىنان قانداي تالاپتار قويىلادى؟ – بارلىعى وتباسىنان باستالادى عوي. وتباسىنىڭ نەگىزى – قىز بالا. سوندىقتان ەۋروپاداعى قازاقتار قىز بالانىڭ تاربيەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. ولاردى ۇلتتىق سالت-داستۇرگە ساي، ۇلكەندى سىيلايتىن، كىشىگە مەيىرىمدى، يماندى جانە يبالى ەتىپ وسىرۋگە تىرىسادى. «قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم» دەگەن قاعيدانى ەۋروپالىق قازاقتار قاتتى ۇستانادى دەسە دە بولادى. بۇعان قوسا ولار قىزدارىنىڭ ءۇي شارۋاسىنا مىعىم، ءبىلىمدى انا، بىلىكتى مامان جانە ەلى مەن جۇرتىنا سىيلى بولىپ بويجەتكەنىن ارماندايدى ءارى ماقسات ەتەدى. – سىزدەردە ۇيلەنۋ، تۇرمىسقا شىعۋ ماسەلەسى قالاي؟ قازاقتار تەك قازاقتارعا عانا ۇيلەنە مە، الدە باسقا ۇلتتارمەن دە شاڭىراق كوتەرە مە؟ – دياسپوراداعى، ونىڭ ىشىندە، ەۋروپاداعى قازاقتاردىڭ قۇدا ءتۇسۋ، وتاۋ قۇرۋى كوبىنەسە ءوز اراسىندا بولادى. ايتپەسە، 80 جىلدان بەرى ەلدەن ەلگە كوشىپ جۇرگەن قازاقتار بىرلىگى مەن بەرەكەسىنەن، ۇلتتىق دىلىنەن، تىلىنەن ايرىلىپ قالار ەدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارى قازاقستاننان ءبىراز قازاق قىزى ەۋروپاداعى قازاقتاردىڭ وتباسىنا كەلىن بوپ ءتۇستى. سونىمەن قاتار ەۋروپالىق قانداستار اراسىندا كەيدە وزگە ۇلت وكىلدەرىنە ۇيلەنىپ نە تۇرمىسقا شىعاتىن جايتتار بار. الايدا دياسپورا قازاقتارى كوبىنەسە تەك قازاقتارمەن نەكەلەسىپ، وتاۋ قۇرادى.   «قازاقشا ۇيرەتۋدى مەملەكەت قولداسا» – سىرتتاعى قانداستارعا كەلگەندە بىردەن قازاق ءتىلى تۋرالى اڭگىمە شىعادى. قازىرگى جاس بۋىنعا انا ءتىلىن قالاي ۇيرەتىپ جاتىرسىزدار؟ – ءقازىر ەۋروپاداعى قازاقتاردى قاتتى الاڭداتقان ماسەلە – انا ءتىلىنىڭ بۇگىنگى ءحالى. بۇرىن قازاق دياسپورالارىندا ەلدەن كەلگەن ۇلكەن كىسىلەر بالالارى مەن نەمەرەلەرىمەن شەت ءتىلىن بىلمەگەندىكتەن تەك قازاقشا سويلەسەتىن. وسىنڭ ارقاسىندا سىرتتاعى قازاقتاردىڭ كوپشىلىگى انا ءتىلىن كادىمگىدەي جاقسى بىلەتىن. ءبىراق ول كىسىلەر تۇگەلگە جۋىق و دۇنيەلىك بولدى. قازاقشا سويلەسەتىن ورتا دا جوق. بۇگىندە اتا-انالار بالالارىمەن جاتتىڭ تىلىندە ۇعىنىساتىن جايت ءجيى كەزدەسەدى. ەۋروپالىق قازاق جاستارىنا قازاقشا ۇيرەتۋ ماقساتىندا لوندون، پاريج، ميۋنحەن جانە ۆەستەروس (شۆەسيا) سياقتى قالالاردا ءبىراز جىل قازاقشا ۇيرەنۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىردىق. اتالعان كۋرستاردا قازاقستاننان كەلگەن مۇعالىمدەر، ديپلوماتيالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جۇبايلارى نەمەسە ستۋدەنتتەر ەرىكتى تۇردە ساباق بەرگەن ەدى. وكىنىشكە قاراي، وسىنداي ءتىل ۇيرەتەتىن كۋرستار ءتۇرلى سەبەپتەرمەن سوڭعى كەزدەرى جالعاسىن تاپپاي، توقتاپ قالدى. بىزدىڭشە، ءتىل ۇيرەتۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولداۋ تابۋى ءتيىس. ول ءۇشىن ەۋروپا ەلدەرىندە قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن جاستاردىڭ بويىنا سىڭىرەتىن ورتالىقتار بولسا  جانە ولار تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەسە دەيمىز. ءدال وسى ماسەلەگە وراي 2012 جىلى دانيانىڭ اارحۋس قالاسىندا وتكەن ەۋروپا قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى بارىسىندا قوزعالعان بولاتىن. شارا بارىسىندا قازاقستاننان كەلگەن مەملەكەتتىك دەلەگاسيا وكىلدەرى ەۋروپا ەلدەرىندە قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن «اباي مادەني ورتالىقتارىن» اشۋ تۋرالى جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتقان. كەلەشەكتە، اتالعان مادەني ورتالىقتار اشىلادى دەگەن ۇمىتتەمىز. ال جەكەلەگەن جاعدايلاردا، باتىستاعى كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ سانالى جاستارىمىزدىڭ كوپشىلىگى ينتەرنەت پورتالدار نەمەسە باسقا دا زاماناۋي اقپاراتتىق قۇرالدار ارقىلى ءوز بەتتەرىنشە قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ جاتىر. ولاردىڭ كەيبىرى قازاقستانعا بارىپ جوعارى ءبىلىم الىپ نەمەسە ارنايى كۋرستاردا قازاقشا مەڭگەرىپ قايتادى. ۇلتىن سۇيەتىن، قۇرمەتتەيتىن ءارى ماقتان تۇتاتىن وسىنداي جاستارعا قاراپ ءبىز قاتتى قۋانامىز. ويتكەنى ءبىز ەۋروپاداعى قازاقتاردىڭ بولاشاعى انا تىلىنە تىكەلەي قاتىستى دەپ ەسەپتەيمىز. جاستارىمىز، بالالارىمىز قازاقشا ءبىلسىن، قازاقشا سويلەسىن، ءسويتىپ انا ءتىلىمىزدى ساقتاۋدى جانە  كەلەشەك بۋىنعا قازاق ءتىلىن ميراس ەتسەك دەپ ارماندايمىز. جاستاردىڭ انا ءتىلىن بىلۋگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ءاردايىم ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىپ وتىرامىز. بيىل بەرليندەگى قۇرىلتايدا جاستار اراسىندا «قازاقشا بىلەسىڭ بە؟» دەگەن اتاۋمەن بايقاۋ ۇيىمداستىرۋداعى باستى ماقساتىمىز دا وسى. – ەۋروپاداعى قازاق قوعامدارى فەدەراسياسىنىڭ 2014 جىلعا قويعان باستى ماقساتى قانداي؟ – فەدەراسيانىڭ (FEKA) 2014 جىلعا بەلگىلەگەن باستى ماقساتى –  ەۋروپاداعى قازاق دياسپوراسىنىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىن، ىنتىماعىن نىعايتۋعا، جاستاردى قازاق ءتىلىن، تاريحىن، مادەنيەتىن، ءسالت-داستۇرىن بىلۋگە ىنتالاندىرۋ، سونداي-اق، ولاردىڭ اتاجۇرت – قازاقستانمەن بايلانىستارىن كۇشەيتۋگە ارنالعان سيمپوزيۋمدار، سەمينارلار، كونفەرەنسيالار ت.ب. شارالار ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ. وسى ورايدا ەۋروپاداعى قازاقتار تۋرالى مالىمەتتەردى ءبىزدىڭ ارنايى سايتىمىزدان (www.eurokazak.net) قۇلاعدار بولاسىزدار.  – ەڭبەكتەرىڭىز تابىستى بولعاي! اڭگىمەڭىزگە راحمەت!  اڭگىمەلەسكەن ءنازيا جويامەرگەن قىزى  "تۇركىستان" گازەتى (تاقىرىپ وزگەرتىلىپ الىندى)