ەلدى ەلەڭدەتكەن ەرەۋىلگە قاتىستى قوس اقىننىڭ پىكىرى ورتاق

امانحان ءالىم ۇلى:

دوستارىم، وسى جاڭا ەسەنعالي دوسىما كىرسەم، نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرعان ءسوزدى جازىپ، توقاش كوكەمىزشە ايتقاندا، «قاتتى قاپالانىپ وتىر» ەكەن. مەنىڭ دە كوڭىل كۇيىمنىڭ وڭىپ تۇرعانى شامالى ەدى. ويتكەنى، جەر ماسەلەسىن وتكەن عاسىردىڭ 1998 جىلدارى «جاس الاش» گازەتىنەن باستاپ، باسقا دا باق-دا «كەشە: «ادامعا تابىن جەر ەندى! - دەسەك، بۇگىن: ساتامىن سەنى جەر ەندى! –دەيمىز» دەپ جازعانىممەن بىرگە، ءبىر ەمەس، وسى تاقىلەتتەس بىرنەشە ماقالا جازعان باسىم، بۇگىن، جاستاردى سابىرلىققا شاقىرعان ءسوزىم ءۇشىن، ەسىتپەگەندى ەسىتىپ، دوسىما كوڭىلسىز كۇيدە كەلگەن ەدىم. سو كەزدە «اۋىزىن سۋعا تولتىرىپ» العاندار بۇگىندە وزگەنى قارالاپ، ءوزىن اسقاقتاتقىسى كەلەدى. ءبىز و كەزدە وزگەنى قارالاپ، وزگەگە كىنا ارتپاي-اق، ايتارىمىزدى ايتىپ، جازاتىنىمىزدى جازىپ جاتتىق. وزگەگە كۇيە جاقپاي، ءوزىمىزدىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىزدى جەتكىزدىك. دەموكراتيكالىق ۇستانىمعا قىلاۋ تۇسىرگىمىز كەلمەدى. سوندىقتان دا، مەن ەسەنعالي دوستىڭ وسىناۋ سوزىنە تولىق قوسىلامىن. جاستارىمىز ارانداپ، بىردەڭەگە ۇرىنىپ قالماۋ كەرەك. وت باسىپ، وپىق جەمەسىن! ولاردى سابىرلىققا شاقىرىپ، «ۇزىنقۇلاقتىڭ، اناۋ انانى ايتىپتى، مىناۋ مىنانى ايتىپتى، مىناۋ مىنانى ىستەپ، اناۋ انانى ىستەپتى، انا جەردە اناۋ بولىپ جاتىر، مىنا جەردە مىناۋ بولىپ جاتىر» دەگەن قاۋ-قۋىنا ىلەسىپ كەتپەۋىنە، ءبىز، ۇلكەندەر ءبارىمىز دە جاۋاپتىمىز. ەندەشە، بۇل ماسەلەدە مەن ەسەنعالي جاعىندامىن. سوسىن، ونىڭ وسى پىكىرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىن.

ەسەنعالي راۋشانوۆ: 

– مىنە، ءبىر جۇمادان اسىپ بارادى،جەر ساتۋعا وراي قازاق اراسى ابىڭ - كۇبىڭ . «سۋ تۇبىندە جاتقان تاس جەل تولقىتسا شىعادى» دەيدى ،ول راس. ءبىراق، تاسپەن بىرگە ءشوپ - شالام، قوقىس- قالدىقتار دا شىعاتىنى جاسىرىن ەمەس.ۇزىنقۇلاق دەگەن بار،بۇگىنگىنىڭ ۇزىنقۇلاعى الەۋمەتتىك جەلىلەر بولىپ وتىر.الەۋمەتتىك جەلى اياعىڭدى شەشىپ،تازالانىپ كىرەتىن عيبادات ءۇيى ەمەس،ول اباي ايتاتىن «كورىنگەن يت كەتەدى ءبىر ءبىر سارىپ» مەكەنگە اينالىپ بارادى.
مۇنداي تولقىمالى كەزەڭدەردە مۇحاڭ، مۇحتار ومارحانوۆيچ ايتاتىن «تولىسپاعان تولستويلار مەن شالا شەكسپيرلەردىڭ» قۇدايى بەرىپ قالادى.سوندايلاردىڭ ءبىر توبى، توبى ەمەس، توبىرى تاعى دا ءبىرسىپىرا شىعارماشىلىق ينتەللەگەنسياعا ايتاعىن قوسۋدا.نە ادەبيەتتە ،نە ومىردە جولى بولماعان بەيشارالارمەن ءسوز جارىستىرىپ كەرەگى دە جوق. امەريكاندىقتاردىڭ «loser» دەيتىندەرى وسىلار.بۇل ولارعا جاۋاپ ەمەس.
بىردەن ءبىر نارسەنىڭ باسىن اشىپ الايىق.مەنىڭ، مىنا، ۇكىمەتپەن التى الاسىم،بەس بەرەسىم جوق. مەن ءوزىمدى بۇل ۇكىمەتكە قارىزبىن دەپ ەسەپتەمەيمىن.ەلدىڭ وعان قارىزى جوق، كەرىسىنشە ول ەلگە قارىز. دەمەك ماقسات بيلىكتى ماقتاۋ ەمەس، بىرەۋلەردى داتتاۋ دا ەمەس. بىزگە ەل ارىسىنىڭ تىنىشتىعى كەرەك.
جاستار، شىعارماشىلىق جاستار اعا بۋىننان اقىل كەڭەس سۇرايدى. ادەبيەتتىڭ اينالىسىندا اعايىنداردىڭ حابارى بار،ولاردىڭ ءجيى سوعاتىن ادامىنىڭ ءبىرى مەنمىن. ءبىز،البەتتە قاداري قالىمىزشا دۇرىس جول كورسەتۋگە تىرىسامىز.ول پارىز.جاستاردىڭ ءوز تىڭدايتىن ادامدارى بار،ولار از ەمەس. ءبىراق، تىڭدامايتىن ادامدارى، تىڭدايتىنداردان گورى كوبىرەك. رەسميلەردىڭ ويلاناتىن كەزى وسى. حەمينگۋەيدەن قالدى دەيتىن ءبىر ءسوز بار،الەمنىڭ قاي تۇكپىرنە بارساڭ دا ءبىر بىرىنەن اۋمايتىن كاسىپ يەلەرى بار،ولار كوشە سىپىرۋشىلار،تاكسيستەر،پوليسەيلەر،ساياساتكەرلەر جانە كوشە جەزوكشەلەرى دەگەن.كلاسسيك تاعى ايتادى، بۇلاردىڭ ۇقساس بولاتىنى قاي قايسىنىڭ دا ءوز زاڭدارى بار جانە ولار سىزبەن بىزبەن ساناسپايدى دەپ .

مەن كەشە اقىل سۇراپ كەلگەن جاستارعا كوشەگە شىعىپ،كوتەرىلىس باستاڭدار دەمەگەن سەبەبىم (مەن دە سونى ايتتىم - ا.ءا.)، ەڭ ءبىرىنشىسى، ولاردىڭ اماندىعىن ويلادىم. شىعىس شايىرلارىنان قالعان ءسوز «ساقتىقپەنەن قورقاقتىقتىڭ ەكەۋى، بەلگىلى عوي سىرتتان ۇقساس ەكەنى»دەيدى. ەگەر، ەل اماندىعىن ويلاي قورقاقتىق بولسا، وندا سول تىزىمگە مەنى دە جازىڭىز. ءبىز ءقازىر تاياقتان بولسا دا قازاق جاساپ العىمىز كەلىپ جۇرگەن ەلمىز. قاقتىعىستا،ال، قاقتىعىستىڭ بولعانىن قالاپ وتىرعاندار از ەمەس،مىندەتتى تۇردە جاستار زارداپ شەگەدى،ەڭ ءبىرىنشى تاياق سولارعا تيەدى.كەشە جەلتوقساندا دا، جاڭاوزەندە دە، اقتوبەدە دە سولاي بولدى. پوليسيانىڭ ءوز زاڭى بار. ولار، ادەتتە «ءبىز بۇيرىقتى ورىندايمىز» دەيدى. باسقا ءسوز جوق. وسىنداي كەزدە «ءوزى ۋرا!» دەپ ايقاي سالدى، ءبىراق، وكوپتان شىقپاي قالدى» دەمەكشى، جاستاردى ايداپ سالىپ تىعىلىپ قالاتىن اعالارى بارىن ولار بىلمەۋى مۇمكىن. سونداي «دانىشپاندار» جاستار ارقىلى ءوز ەسەپتەرىن تۇگەندەپ الادى. جاستاردا دا جاستار بار،ءبىز ونى دا بىلەمىز.قۋانىشتىسى ينتتەللەكتۋالدىق دەڭگەيى اۋىل مەكتەبىنىڭ توڭىرەگىندە قالىپ قويعان شالا ساۋاتتىلىردان گورى، شىن مانىندەگى مادەنيەتتى تالانتتى جاستار كوبىرەك. ءبىزدىڭ جانىمىز ەكەۋىنە دە اۋىرادى، ءبىراق، سوڭعى توپقا كوبىرەك اشيدى.

ءسوز سوڭىندا ايتارىم، رەسمي بيلىك شىعارماشىلىق ينتتەللەنگسيامەن، شىعارماشىلىق وداقتارمەن جۇمىس ىستەي الماي وتىرعانىن اشىق ايتۋىمىز كەرەك. ساياساتتا بوس ورىن بولمايدى. ءسىز ءبىر جەردى ەلەۋسىز قالدىرىڭىزشى ،ول جەرگە ەرتەڭ اق الدەبىرەۋلەر وتىرا قالادى.اڭگىمە سول الدەبىرەۋلىكتە بولىپ وتىر.الدەبىرەۋلىك دەگەن كەزدەيسوق ادامدار،كاسىپقوي ەمەس ادامدار دەگەن ءسوز. ولار نەعۇرلىم وكتەم سويلەسە سوعۇرلىم ءوتىمدى سويلەدىم دەپ ويلايدى. نەعۇرلىم اباي ايتاتىن قارا ناداننىڭ ءسوزىن ايتسا، سوعۇرلىم ەل قامىن جەگەن ەسىل ەر بولىپ كورىندىم دەيدى. نەعۇرلىم قاتتى ايقايلاسا باتىر بوپ كورىندىم دەيدى. نەعۇرلىم مادەنيەتتى كىسىلەرگە جەكسۇرىن بولسا قارا توبىرعا سوعۇرىم سۇيكىمدىمىن دەپ شەشەدى.

كوردىڭىز عوي، مەن جەر ساتۋ تۋرالى ەشتەڭە ايتپادىم. ول باسقا اڭگىمە. ارينە، ول ساتىلماۋعا ءتيىس. بۇل ءسوزدى ەكى جاق تا ايتىپ جاتىر. ءبىراق، كورىپ وتىرعانىڭزداي، حالىقپەن سويلەسە الاتىن، حالىققا ايتقانىن تىڭدات الاتىن ادامداردىڭ جوقتىعى،نەمەسە ازدىعى كورىنىپ تۇر. كەشەگى كەمەڭگەر كەكىلبايەۆ جوق، بىرەۋ ۇناتار، بىرەۋ ۇناتپاس مۇحتار ماعاۋين الىستا جاتىر.
ال، ءبىزدىڭ وتىرىسىمىز مىناۋ، اۋىل اراسىنىڭ ايتقىشبەك، ايتقىشگۇلدەرىمەن الىسىپ.
ەكى جاقپىز. ەكى ۇداي كۇي كەشىپ وتىرمىز. ەكەۋمىزگە دە ويلاناتىن كەز كەلدى. اقىن ايتپاقشى، «ايقاسقادان ءتۇسشى ءبىر، باتىر، اينالىپ الدى-ارتىڭدى كورشى ءبىر، باتىر، ار جاعىن ءوزىڭ بىلەرسىڭ» دەگىمىز كەلەدى.