ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا اقپارات قۇرالدارىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبىنا اينالعان «پاناما داۋى» 9 مامىر كۇنى قايتادان نەگىزگى اڭگىمە وزەگىنە اينالدى. حالىقارالىق زەرتتەۋشى جۋرناليستەر كونسورسيۋمى (ICIJ) دۇيسەنبى كۇنى جاريالاعان Mossack Fonseca وفشورلىق رەگيستراتور كليەنتتەرى تۋرالى مالىمەتتەر بازاسىندا ودان باسقا قازاقستانمەن بايلانىستى  تاعى ءتورت كومپانيا اتالادى. جاريالانعان تىزىمدە 200-دەن استام قازاقستاندىقتىڭ بار ەكەنى دە ايتىلۋدا.

ەكونوميكا مەن قارجى سالاسىندا وفشورلىق جۇيەنى كوپشىلىك زاڭسىز ارەكەت دەگەننەن گورى بيزنەس قۇرالى دەپ سانايدى. ول نەگىزسىز دە ەمەس. تەك، زاڭ اياسىندا وفشورلىق كومپانيالارعا قاتىسى بار ادامنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە دە قاتىسى بولماۋى، سالىق تولەۋدەن جالتارماۋى قاجەت. سوڭعى وفشورلىق كومپانيالار تىزىمىندە قازاقستانداعى بەلدى بيزنەسمەندەرمەن قاتار، مينيستر، ۆيسە-پرەمەر شەنىندەگى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ دا ەسىمدەرى ايتىلدى.

بيزنەسمەندەردەن مارعۇلان سەيسەمبايەۆ، سەرىكجان مامبەتالين سىندى كاسىپكەرلەر وفشورلىق تىزىمگە قاتىستى العاشقىلاردىڭ قاتارىندا تۇسىنىك بەردى. كاسىپكەرلەر كەزىندە وفشورلىق كومپانيالارعا قارجى قۇيعاندىقتارىن، الايدا، مەملەكەتتىك قىزمەتكە، سالىق زاڭنامالارىنا قايشى كەلەتىن زاڭسىزدىقتاردىڭ بولماعانىن اشىپ ايتتى.

ۇكىمەت قۇرامىنداعىلاران وفشور تاقىرىبىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعادييەۆ قانا بولدى.

«مەن 25 جىل بويى بيزنەسپەن اينالىسقان، الەمنىڭ 10-نان استام ەلىندە بيزنەس ساتىپ الىپ، ساتقان كاسىپكەر رەتىندە كوپتەگەن حالىقارالىق كونسورسيۋمداردىڭ اكسيونەرى بولۋىم تۇسىنىكتى. ال، بۇگىندە مەنىڭ شەتەلدە ەشقانداي اقشام، اكتيۆتەرىم جوق. بۇگىندە بارلىعىن تەگىن زاڭداستىرىپ الۋعا بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرىسكەن ساتتەن كەيىن مەن بيزنەسپەن اينالىسقان جوقپىن. ال، تىزىمدە اتالعان كومپانيالار قىزمەتىن الدەقاشان توقتاتقان. الايدا، ولار تۋرالى اڭگىمە ءالى دە كوتەرىلە بەرەتىنى تۇسىنىكتى. بۇل قالىپتى حالىقارالىق تاجىريبە»، - دەدى مينيستر ە. ساعادييەۆ.

ال، ءماجىلىستىڭ بۇگىنگى وتىرىسىندا دەپۋتات ازات پەرۋاشيەۆ وفشورلىق ارەكەتتەردىڭ سالىق زاڭنامالارىنا، بيزنەستەگى ءادىل باسەكە قاعيدالارىنا قايشى كەلەتىنىن ايتىپ، ۇكىمەتتەن ونداي كومپانيالاردى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدى توقتاتۋدى، مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار بايقاۋىنا قاتىستىرماۋدى تالاپ ەتتى.

«ءبىزدىڭ پارتيا قازاقستاننان اقشانىڭ وفشورلىق زونالارعا كەتۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگىن 2012 جىلى 3 ساۋىردە، 25 قىركۇيەكتە، 2014 جىلى 15 قاڭتاردا، 2015 جىلى 13 مامىردا دەپۋتاتتىق ساۋال ەتىپ جولداعان. ال، 2014 جىلى 16 ساۋىردە ءبىز ۇكىمەتتەن قازاقستان ەكونوميكاسىن وفشورسىزداندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى ۇسىنعان ەدى.

ءبىز تاپقان پايداسىن وفشور ارقىلى سىرتقا شىعارىپ وتىرعان كومپانيالار مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ، سالىقتىق جەڭىلدىكتەردىڭ، مەملەكەتتىك سۋبسيديالاردىڭ قولداۋىن، باسقا دا جەڭىلدىكتەردى پايدالانباۋى كەرەك دەپ سانايمىز»، - دەيدى دەپۋتات پرەمەر-مينيستر كارىم ماسىموۆكە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا.

بۇل ايتىلعانداردان كورەتىنىمىز جۋرناليستەردىڭ تابانداپ سۇراعان ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرگەن ە. ساعادييەۆ پەن دەپۋتات ا. پەرۋاشيەۆتىڭ مالىمدەمەلەرىنەن باسقا جوعارى مىنبەرلەردە وفشورلىق ايماقتارداعى قازاقستاندىق شەنەۋنىكتەر مەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ اكتيۆتەرى تۋرالى ايتارلىقتاي ءسوز بولمادى. وتستاۆكا مەن تەرگەۋ-تەكسەرۋدى تالاپ ەتكەن دە جان جوق. قايتا وفشوردا اقشاسى بارلار تۋرالى ابايلاپ سويلەۋگە، ايىپتاماۋعا شاقىرۋ ارەكەتتەرى بايقالادى.

ماسەلەن، ءماجىلىس دەپۋتاتى ماۋلەن اشىمبايەۆ وفشور يەلەرىن ناقتى دالەلدەرى بولماسا، ەشكىمنىڭ دە زاڭ بۇزدى دەپ ايىپتاۋعا قۇقىعى جوقتىعىن ايتتى.

«ارينە، مۇندا بۇل جاعدايعا وبەكتيۆتى تۇردە قاراۋ كەرەك. ەگەر شەنەۋنىكتەردىڭ بىرەۋى قىزمەتتىك جاعدايىن پايدالانىپ قانداي دا ءبىر زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا بارسا، وسى ماقساتتا وفشورلىق يۋريسديكسيانى پايدالانسا، مۇنىمەن قۇقىققورعاۋ ورگاندارى اينالىسۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار، وسى جەردە قانداي دا ءبىر دالەلسىز ەشكىمدى ايىپتاۋعا بولمايتىنىن ايتقىم كەلەدى. ەگەر قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر وفشورلىق ەسەپ-شوتتاردى بەلگىلى ءبىر وپەراسيالارعا پايدالانسا، وندا ەشقانداي ءبىزدىڭ ەلدەگى، شەت ەلدەردەگى زاڭ تالاپتارى بۇزىلماسا، بۇل قالىپتى جاعداي دەپ ويلايمىن. مۇنداي جۇيە حالىقارالىق بيزنەس تاجىريبەدە قولدانىلادى»، - دەيدى دەپۋتات.

اتىنان ات ۇركەتىن وفشور تۋرالى بۇل ايتىلعانداردان ۇققانىمىز شەتەلدە قارجى ۇستاعاننىڭ ءبارىن ۇرى نەمەسە الاياق دەپ اتتانداي جونەلۋگە نەگىز جوق. قولمەن قويعانداي دالەلدەپ بەرەتىن ايعاقتارىڭىز بولماسا، يسلانديا حالقى وفشور داۋىندا اتى اتالعان پرەمەرىن قۋىپ شىعىپتى دەگەنگە ەرىپ، وفشور يەلەرىنە قاتىستى قانداي دا ءبىر ايىپ تاعۋدان دا اۋلاق بولعانىڭىز ءجون. ونىڭ ۇستىنە اتىشۋلى ءتىزىمدى جەر-جاھانعا جاريا ەتكەندەر وندا قاي بيزنەسمەننىڭ قانشا قاراجاتى وفشورلىق ايماقتاردا شوعىرلانعانىن اشىپ ايتۋدى ءجون كورمەپتى.

جومارت ابدوللا ۇلى